سیدمحمد خاتمی گفت: انسان امروز می خواهد آزاد باشد؛ منظورم ولنگاری اخلاقی نیست، در متن نظام دینی باید این نیاز زمانه تامین شود.

به نقل از روابط عمومی بنیاد باران، سیدمحمد خاتمی رئیس جمهور سابق كشورمان طی سخنانی در دیدار با جمعی از مدیران فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی با بیان این مطلب یادآور شد: وی با بیان این كه در متن نظام دینی باید آزادی، پیشرفت، حرمت و حقوق اساسی انسان تامین شود، گفت: نباید طوری رفتار كنیم كه گویی دین با این ها مخالف است و مانع برخورداری جامعه از آزادی و پیشرفت می شود.

وی افزود: در مقطع آغاز انقلاب اسلامی مجموعه دانشگاه های ما۱۵۰ هزار دانشجو داشتند. وقتی بنده در سال ۷۶ افتخار خدمتگزاری پیدا كردم، این عدد به حدود ۷۰۰ هزار رسید و هنگامی كه این مسوولیت را ترك می كردم حدود دو میلیون و پانصدهزار دانشجو داشتیم. در این میان دانشگاه آزاد در توسعه آموزش عالی نقش درخور توجهی داشت و در حال حاضر شاید بیش از نیمی از دانشجویان ما در دانشگاه آزاد مشغول به تحصیل هستند.

خاتمی گفت: البته دانشگاه آزاد تقریباً از هیچ شروع كرد؛ گرچه مورد عنایت حضرت امام، مقام معظم رهبری ـ كه آن روز رییس جمهور بودندـ و جناب آقای هاشمی رفسنجانی قرار داشت و همه علاقه مند به فعالیت این دانشگاه بودند، اما درعین حال مؤسسان این دانشگاه كار را از هیچ شروع كردند؛ كار دشواری كه همت بزرگی می خواست و انصافاً این همت به خرج داده شد.

وی افزود: طبیعی است در آغاز كار نمی توان انتظار داشت به نقطه اوج رسید؛ نقص و كمبود بود، ولی تحمل آن برای پیشرفت شجاعت و تدبیر می خواست و امروز دانشگاه آزاد هم به لحاظ كمی و هم به لحاظ كیفی در موقعیت خوب و قابل قبولی قرار دارد.

رییس جمهور سابق كشورمان هم چنین خاطرنشان كرد: در كل آموزش عالی ما نه تنها این كمیت را در جامعه مان می بینیم، بلكه به لحاظ كیفی هم در دانشگاه های دولتی و هم در دانشگاه آزاد و احیاناً بعضی شاخه های غیرانتفاعی ـ خیلی رشد كرده ایم؛ چنان كه امروز در زمینه تحصیلات تكمیلی، زمینه برای تحقیقات و بالابردن دانش، ایجاد ارتباطات ـ كه باید با مجامع دنیا باشد ـ در موقعیت نسبتاً خوبی به سر می بریم.

وی ادامه داد: این كه می گویم نسبتا،ً علتش این است؛ ظرفیت ایران، به ویژه اهدافی كه انقلاب اسلامی دارد، خیلی والاتر از این هاست، والا شاید در مقایسه با بسیاری از كشورهای هم تراز خودمان جلوتر هم باشیم.

خاتمی در عین حال با اشاره به برخی عقب ماندگی های احتمالی از بعضی كشورهای همسایه یادآور شد: ما چشم انداز ۲۰ ساله را داریم، اگر باید در سال ۱۴۰۴ برترین كشورهای منطقه باشیم از مهم ترین شاخص های این برتربودن علوم عالی، تكنولوژی، پژوهش و... است كه محور آن ها دانشگاه ها هستند. متاسفم عرض كنم به هر دلیلی ما نتوانسته ایم شتاب لازم را برای رسیدن به اهداف چشم انداز داشته باشیم، از جمله وضع دانشگاه های ماست كه می تواند نگران كننده باشد. مهم نیست چه كسی چه تصوری داشته است، ممكن است كسی قصد خیر داشته باشد، ولی اگر روند غلطی طی شود، نتیجه مطلوب نخواهد بود.

وی با تاكید بر این كه " در محیط های دانشگاهی حرمت و عزت اهل علم از جمله در این است كه خود آن ها متصدی كار شوند" تحولات صورت گرفته در دوران مسوولیتش را در این زمینه بااهمیت دانست و یادآور شد: نقشی كه ما در دانشگاه ها به هیات امناها دادیم نقش معلمی بود. آن ها خود تصمیم گیرنده بودند. هم چنین در زمینه مدیریت نیز برنامه ریزی كردیم تا هیات های علمی خودشان مدیران را انتخاب كنند، به این شكل كه دو ـ سه نفر از میان خود انتخاب و به وزیر علوم و تحقیقات پیشنهاد می كردند، او اسامی را به شورای عالی انقلاب فرهنگی می داد تا یك نفر از آن ها انتخاب می شدند. این هاست كه علم را توسعه می دهد و دانش را پیش می برد.

خاتمی افزود: به هر حال تحولات بزرگی ایجاد شده است؛ گرچه كافی نیست اما خدا را شكر می كنم كه امروز در بخش فرهنگ و فعالیت های فرهنگی ـ به خصوص با رویكرد پژوهش ـ در دانشگاه آزاد كارهای خوبی صورت گرفته است.

وی برای نتیجه گیری از سخنان خود به نقل دو موضوع پرداخت و اظهار كرد: امروز در دانشگاه های اروپا لباس هایی را كه استادان و فارغ التحصیلان در مراسم دارند می بینید. این لباس از كجا آمده است؟ این لباس دقیقاً اقتباس از پوشش عالمان دنیای اسلام است، به خصوص از سبكی كه علما و وزراء در حوزه تمدن اسلامی اندولس و شمال آفریقا داشتند. به هرحال این نماد را از دنیای اسلام گرفته اند و بدین معنی است كه دنیای اسلام روزی كانون علم و تحقیق و معرفت و صاحب تمدنی بزرگ بود و غرب از آن خیلی بهره گرفته است.

بر اساس گزارش روابط عمومی بنیاد باران خاتمی ادامه داد: قضیه دیگر داستان رنسانس یا نوزایش است؛ غرب می گوید من متوجه منبع و سرچشمه معرفت و هویت خود ـ كه در یونان و رم بود ـ كه قرون وسطی بین من و آن فاصله انداخته بود، شدم. سرچشمه این تحول آشنایی غرب با دنیای اسلام بود. بعد از فروپاشی یونان، مشكلات ایجاد شده در رم منجر به این شد كه فلسفه و اندیشه یونانی با اسنكدریه به مصر آمد و مكتب اسكندرانی ایجاد شد. از آن جا كه این جریان به دنیای اسلام آمد و مكتب های بزرگ فلسفی مشاعر، اشراق و حكمت متعالیه پدید آمد. فلسفه ای كه از یونان آمد خیلی نحیف تر از آن چیزی بود كه در دنیای اسلام شكل گرفت. تعداد مسائل فلسفی یونان محدود بود، علما و فیلسوفان اسلام مسائل تازه ای را مطرح كردند، ولی فلسفه كه ذاتاً به معنی حاضر آن یونان است، از دنیای اسلام آمد و دنیای غرب از این طریق با آن آشنا شد و این آشنایی یك نوع نوزایش علمی است.

خاتمی افزود: امروز ما از دنیا عقبیم. انصاف این است؛ عقبیم. در كجا؟ در آن چیزی كه مربوط به تمدن است. مربوط به رویه زندگی است. در شهرسازی، در ابزار تولید، در نحوه زندگی كردن مان.

وی اظهار داشت: ببینید! دنیا تحت تاثیر تمدن غرب است. باید میان تمدن و فرهنگ تفاوت قائل باشیم. نمی خواهیم این جا بحث كنیم، گفت وگوی تمدن ها بیش از تمدن ها، گفت وگوی فرهنگ هاست. آن چه غالب است تمدن غرب است. برق، خانه، ساختمان، شهرسازی، نحوه سلوك مان، رفت وآمد،ارتباطات مان همه متاثر از غرب است. نمی تواند هم نباشد، این تمدن جنبه سخت افزاری زندگی است، اما جنبه نرم افزاری زندگی كه فرهنگ است، دیرپاتر از جنبه تمدنی است. تمدن ممكن است عوض شود، ولی چون فرهنگ در متن ما جان و ذهن انسان هاست به این سادگی عوض نمی شود. چه بسا تمدنی تولد پیدا كند؛ چنانچه شیوه زندگی ما ابداً شباهتی با شیوه زندگی پدران مان ندارد. از لباس پوشیدن و غذا خوردن مان گرفته یا نحوه تولید و ارتباطات مان، نحوه سكونت، رفت و آمد، امرار معاش مان، همه این مسائل ـ كه تمدن است ـ فرق كرده است. عمدتاً تحت تاثیر تمدن فراگیر غرب است، اما ما یك تمدن داشتیم كه فرهنگ متناسب با خودش داشته است. آن فرهنگ در ذهن ما مانده و امروز یك نوع تعارض آشفتگی در ما پدید آمده است.

خاتمی خاطرنشان كرد: علاوه بر این كه چون زندگی مان تحت تاثیر غرب است، بحران فعلی تمدن و فرهنگ غرب به ما هم سرایت می كند، یك بحران دیگر هم داریم؛ در عمق جان مان متعلق به فرهنگی هستیم كه با فرهنگ و تمدن و رویه زندگی غرب سازگار نیست. اما آیا باید از این فرهنگ دست برداریم؟ بیاییم بگوییم كهنه شده است، همان طور كه غرب پرستان همین را گفتند؟ عده ای هم می گفتند اصلاً هیچ چیز غرب نباید به اینجا بیاید، باید جلو غرب را ببندید. خیال می كردند با دستور، بخشنامه، فرمان و فتوا جلوی غرب گرفته می شود. ولی واقعیت چیز دیگری است؛ ما نه می توانیم دست از سنت مان و مبنای سنت مان برداریم و نه می توانیم تحولات موجود در زندگی را نادیده بگیریم.

وی ادامه داد: بحرانی كه ما داریم اینجاست؛ چه كار باید بكنیم؟ آیا باید بگوییم هرچه از گذشته به ما رسیده است اصیل است و باید آن را بچشیم؟ یا باید همه آن ها را رها كنیم؟ خیر. ما دین خودمان را داریم، ولی متضمن حقیقیت است، معیارهایی وجود دارد، چاره ای نداریم جز این كه با تكیه بر معیارهای اصلی و نه صورت ها و شكل ها بر آن مایه و پایه تكیه كنیم و نوآوری و خلاقیت داشته باشیم. ببینیم آن جنبه های بشری فرهنگ كه ما را پایبند و متعلق به قبل می كند و قابل تحول است، چیست ؟ خودمان نوآوری كنیم؛ فرهنگی كه هم اصول و معیارهای اصلی ما را داشته باشد و هم بتواند جوابگوی مسائل امروز ما باشد. البته بخشنامه ای نیست؛ بلكه روندی است كه باید طی شود. خواستم توجه داده باشم به یكی از ام المسائلی كه در زمینه فرهنگ وجود دارد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به این كه " از وحدت حوزه و دانشگاه خیلی صحبت می شود " خاطرنشان كرد:البته حوزه كار خود و دانشگاه هم كار خود را می كند؛ اما به نكته ای رسیده ایم كه اختصاص به انقلاب اسلامی و تحول دارد و در سایه آن در زندگی ما تحول پدیده آمده است. انقلاب حاكی از این بود كه دین در زندگی مردم دخالت می كند و حكومت می سازد. شكل حكومتی هم كه ما داریم، جمهوری اسلامی است. این جمهوری اسلامی باید بتواند الگویی ارائه دهد كه هم جوابگوی نیازهای امروز باشد ـ كه در متن آن به سر می بریم ـ و هم جوابگوی كسانی باشد كه می گویند دین جوابگوی زندگی نیست.

رییس جمهور سابق كشورمان تاكید كرد: حكومت باید متكی به مردم باشد و مشكلات را رفع كند. نقد از جمله راه های حل مشكلات است؛ اگر مشكل را نشناخت یا جوابی داد كه بدرد امروز نخورد، اشكال پیش می آید و این ناشی از نارسایی ابزاری است كه ما به كار گرفته ایم. آیا در این زمینه ها به عنوان كسانی كه می خواهیم جامعه را ـ با پیشرفت و در عین حال طبق موازین دینی ـ اداره كنند، می پذیریم كه متفكران دینی و دانشگاهی بنشینند و چاره جویی كنند. در این زمینه ها حوزه و دانشگاه می توانند همفكری و همكاری داشته باشند.

وی خاطرنشان كرد: ما حكومت داریم، می خواهیم جوابگوی انسان امروز باشیم، انسان امروز می خواهد آزاد باشد؛ منظورم ولنگاری اخلاقی نیست، انسان آزادی می خواهد. بالاخره انسان در تبیین هر نظامی می خواهد حرمت و حقوق اساسی داشته باشد. در متن نظام دینی هم باید این نیاز زمانه تامین شود. ما باید بدانیم كه می توانیم از دین در این زمینه مدد بگیریم، نه این كه خدای ناخواسته جوری رفتار كنیم كه گویی دین با این ها مخالف است و مانع برخورداری جامعه از آزادی و پیشرفت می شود.

خاتمی گفت: این ملت عدالت و توسعه می خواهد؛ جواب این ها را باید از دین بگیرد. این ها مسائلی است كه در حوزه فرهنگ و با كمك اندیشمندان روشن بین حوزه و دانشگاه می توان طرح و حل كرد.