با توجه به تاثیرگذاری انتخاب رشته بر تمامی ابعاد مادی ومعنوی زندگی افراد، لازمست كه این انتخاب با دقت و با معقولانه ترین وجه صورت پذیرد، چرا كه انتخاب نابجا می تواند بر آینده تحصیلی و حرفه ای فرد اثر گذار باشد، در این راستا سازمان سنجش آموزش كشور گام های موثر در فرایند انتخاب رشته داوطلبان كنكور را ارایه كرده است.

خود سنجی ازعلائق مبتنی بر نوع شخصیت، بررسی مهارت ها، شناسایی اهداف و ارزش های فردی و كسب اطلاعات جامع درباره رشته های دانشگاهی این گاهها را تشكیل می دهند.

● گام اول؛ خود سنجی ازعلائق مبتنی بر نوع شخصیت

همخوانی تحصیلات با تیپ شخصیتی افراد باعث رضایت و موفقیت آنها می شود

بنابراین گزارش، یكی از گام هایی كه داوطلب باید در ارتباط با شناخت ویژگی های فردی خود طی كند، خود سنجی از علائق مبتنی بر نوع شخصیت است.

در واقع در این مرحله داوطلب باید به این سوال پاسخ دهد؛ كه به تحصیل در چه رشته ای علاقه مند است؟

چه نوع از مشاغل یا حرفه ها وی را جذب می كند؟ آیا به رشته ای كه تحصیل در آن منجر به شغلی كه متضمن معاشرت با دیگران باشد، علاقمند است و یا كارهای از پیش تعیین شده روزمره را دوست دارد؟

توجه به علائق، بویژه در نوجوانی و به ویژه در انتخاب رشته تحصیلی، بسیار مهم و تعیین كننده است. برخی از روانشناسان، معتقدند كه هر فرد با توجه به تفاوت های فردی در علائق و رجحان هایش، با نوع خاصی از رشته های دانشگاهی و به تبع آن مشاغل، سازگار است. بنابراین، افراد با تحصیل در رشته ای كه با تیپ شخصیتی و علائق آنها همخوانی داشته باشد، راضی و موفق خواهند بود.

گفتنی است، حداقل ۶ تیپ شخصیتی واقع گرا، جستوجوگرا، هنری، اجتماعی، متهور و قراردادی را از دیدگاه روان شناسی و مطابق با علائق فرد می توان برشمرد.

● گام دوم؛ بررسی مهارت ها

داوطلبان علاوه بر ماهیت رشته های تحصیلی به میزان مهارت های ارتباطی و فنی خود توجه كنند

بر اساس این گزارش، گام دوم بررسی مهارت ها به عنوان كارآیی، سهولت یا زبردستی كه از طریق تمرین و تجربه توسعه داده می شود، است.

در این مرحله داوطلب باید فعالیت هایی را كه در آن مهارت خوبی دارد، مثل نوشتن، خوب صحبت كردن و از این قبیل را بنویسد. در واقع مهمترین مهارت ها عبارتند از اولیه، فنی و ارتباطی.

مهارت های اولیه شامل مهارت های نوشتن، محاسبه كردن، خواندن، گوش دادن، صحبت كردن و از این قبیل می باشد. مسلما توفیق در هر رشته ای نیازمند یك یا چند مهارت اولیه است، به عنوان مثال، داوطلب رشته علوم ارتباطات، در صورتی كه به روزنامه نگاری علاقه مند باشد، باید حداقل دارای مهارت خوبی در نوشتن باشد، یا فردی كه قصد دارد رشته مشاوره یا روان شناسی را بخواند، باید حداقل شنونده خوبی باشد. مهارت های ارتباطی، شامل مهارت های اجتماعی، كارگروهی، مذاكره و رهبری و ارتباطات انسانی است.

مهارت های فنی، مهارت هایی را در بر می گیرند كه اجزای اصلی آن، كنجكاوی، دقت نظر، ابتكار، آموزش، رفع مشكل و حل مساله است. این مهارتها بیشترین ارتباط را با مهارت های تولیدی و كمترین اشتراك را با مهارت های اداری، مالی و روابط عمومی دارند.

داوطلبان هنگام انتخاب رشته تحصیلی باید از یك سو، به ماهیت رشته های تحصیلی توجه كنند و از سوی دیگر، میزان مهارت های اولیه، ارتباطی و فنی خود را ارزیابی كنند.

● گام سوم؛ شناسایی اهداف و ارزش های فردی

مدرك تحصیلی بخش مهمی از موقعیت اجتماعی آینده نزدیك و دورداوطلب را تحت تاثیر قرار می دهد

بنابراین گزارش، گام سوم در انتخاب رشته شناسایی اهداف و ارزش های فردی به عنوان آنچیزی است كه مبنای اصول و معیار رفتاری داوطلب می باشد و شامل كمك به جامعه، كسب شغل، كسب درآمد، كاركردن مستقل یا با گروه است.

از ارزش های تاثیرگذار در انتخاب رشته می توان به كسب موقعیت اجتماعی، كسب شغل و درآمد مناسب، استقلال در زندگی و كمك به دیگران را برشمرد. مدرك تحصیلی و شغل متناظر با آن، بخش مهمی از موقعیت های اجتماعی آینده نزدیك و دور دوطلب را تحت تاثیر قرار می دهد. موقعیت اجتماعی مناسب، می تواند رضایت خاطر و در نتیجه سلامت روحی و روانی را تامین كند و در حقیقت اگر هدف از ادامه تحصیل، كمك به دیگران است، باید رشته ای را انتخاب كنند كه ویژگی آن، یاری رسانی یا كمك به دیگران می باشد؛ مثل مشاور، پزشك، مددكار اجتماعی یا پرستار.

● گام چهارم؛ كسب اطلاعات جامع درباره رشته های دانشگاهی

گام چهارم كسب اطلاعات جامع درباره رشته های دانشگاهی است. در این مرحله داوطلبان باید با جمع آوری جدی اطلاعات درباره رشته های دانشگاهی، اطلاعات متناسب با علایق خود به انتخاب رشته، مهارت ها و ارزش های فردی اش را كسب كنند كه در این راستا داوطلبین می توانند به كتب معرفی رشته ها، سایت های دانشگاه ها، سازمان سنجش، پیك سنجش و نرم افزار سامان رشته سازمان سنجش مراجعه كنند و یا به مشورت با دانشجویان، فارغ التحصیلان، دبیران و خانواده خود بپردازند.