یكی از مهم ترین آثار به جا مانده از دوران باستان در سرزمین كهن ایران، در نیمور محلات استان مركزی واقع شده است. عظمت بنا به حدی است كه قطعاً جزو برترین آتشكده های زرتشتیان جهان به شمار می رود، چنانچه ابن فقیه همدانی بنای این آتشكده را همتراز با ایوان كسری، قصرشیرین و معبد آناهیتای كنگاور می داند. این آتشكده در ۵ كیلومتری جاده نیمور و نزدیكی روستای آتشكوه نیمور قرار دارد و مورخان بنای این آتشكده را متعلق به دوره ساسانیان دانسته و معتقدند كه براساس شواهد و قرائن تا قرن ۴هجری سالم بوده است. حكیم محمدتقی خان در كتاب گنج دانش درباره بنای آتشكده آورده است كه «گویند جاسب، از بناهای یكی از امرای عسگریه همای دختر بهمن بن اسفندیار مشهور به نیمور است و این امیر در نراق و دلیجان و دهات پشت گدار حكومت داشته و امیر مذكور آتشكده ای در ۲ فرسخی نیمور در كوه آتشكوه ساخته و به وضع ۴ صفه بنا شده است. هنوز پایه هایش برقرار است و در آن سنگ های عریض و طویل به كار برده اند كه هر قطعه سنگی از آن، یك زرع و نیم عرض و ۳ زرع طول دارد و ۱۲ گره، كلفتی هر پارچه سنگ می شود.»

بنای آتشكده در دامنه كوه آتشكوه و در كنار رودخانه ای به همین نام، در مساحتی حدود ۶۰۰ مترمربع ساخته شده، طول بنا ۲۸‎/۴۰ متر و عرض آن در بخش شرقی ۱۲‎/۶۰ ودر بخش غربی ۲۵ متر است، مجموع آتشكده از ۳ بخش تالار اصلی (شرقی)، تالار غربی و راهرو تشكیل شده است. تالار اصلی یا شرقی آتشكده احتمالاً محل آتشدان و نیایش بوده و شامل تالاری مربع شكل است، كه هر ضلع آن از بیرون ۱۲‎/۶۰ متر طول دارد. این تالار دارای ۴ ستون مستحكم به ابعاد ۲‎/۷۰ در ۲‎/۷۰متر و به ارتفاع ۶ متر تا پای طاق بوده كه از سنگ و ساروج ساخته شده و گنبد و طاق این بنای عظیم روی این ۴ ستون استوار است. دو سوی ستون ها به طرف داخل تالار به صورت نیم دایره و دو سوی دیگر آنها به صورت مستقیم و دارای زاویه بوده و روی ستون ها سردرهایی هلالی و گنبدی شكل وجود داشته كه بخش عمده آن فرو ریخته است. با توجه به این كه در پاطاق ها آجر پخته به كار رفته، این احتمال وجود دارد كه تمام سقف نیز از آجر پخته درست شده باشد. ظرافت به كار رفته در استفاده از سنگ های پاستون ها و ستون ها به حدی است كه هیچ گاه ۲ بند سنگ روی هم قرار نگرفته است. در ساخت بنا از آجرهای چهارگوش با نمای سنگ استفاده شده و برای استحكام بیشتر بنا در داخل دیوارها تیرچه چوبی به كار رفته است. تالار غربی ساختمان، تالاری به طول ۱۰‎/۳۰ در ۵‎/۶ متر بنا شده كه از طریق راهرویی به تالار اصلی متصل می شود. دیوارهای شمالی و جنوبی این تالار از سنگ و ساروج ساخته شده و حدود ۱‎/۴۰ متر عرض و ورودی اصلی به تالار شرقی به پهنای ۵‎/۶۰ متر قرار گرفته است. در دو طرف ورودی اصلی، ۲ ستون به قطر ۳‎/۴۰ و دیگری ۴‎/۴۰ متر با نمای بیرونی به شكل نیم دایره به صورت برج دیده بانی ساخته شده و در اطراف ۲ ستون اصلی، ۲ ستون دیگر در جوانب آنها به طول ۳‎/۲۰ در ۲‎/۲۰ متر وجود دارد. از ضلع غربی كه به آتشكده می نگریم، ۴ستون بزرگ نمایان است كه ورودی اصلی و ۲ورودی فرعی در اطراف را شامل می شود و به احتمال زیاد این ورودی ها دارای سردر و سقف و طاق آجری بوده كه فرو ریخته است. ورودی سمت چپ (شمالی) ۲‎/۶۰ متر و ورودی سمت راست (جنوبی) ۲‎/۲۰ متر عرض دارد و احتمال می رود كه این ۲ ورودی اطراف، به ساختمان های دیگری در جوانب تالار غربی راه داشته كه با گذشت زمان از بین رفته اند، شواهد و بقایای دیواره های محوطه شمالی تالار نشانگر این موضوع است. راهروی اصلی كه تالار مربع شكلی است كه در ضلع شرقی مجموعه ساختمان آتشكده قرار دارد، به وسیله راهروی اصلی به تالار غربی مستطیل شكل ارتباط می یابد. این راهرو ۷ متر طول و ۲‎/۸۰ متر عرض دارد و احتمالاً به دلیل بالا بودن سطح تالار اصلی از تالار غربی، چند پله استفاده می شده است. این راهرو علاوه بر این كه ارتباط دهنده ۲ تالار بوده به مجموعه های شمالی و جنوبی نیز ارتباط داشته، این راهرو مسقف بوده كه تمامی آن به مرور زمان ریخته شده است. با توجه به این كه روستای آتشكوه از قدمت زیادی برخوردار نیست، این احتمال وجود دارد كه در گذشته در اطراف آتشكده، شهر و آباد ی هایی وجود داشته كه هنوز بقایای آن كشف نشده و این آتشكده به شماره ۳۱۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. راه های دسترسی آتشكده آتشكوه، ۵ كیلومتری جاده نیمور به دلیجان، به سوی معدن سنگ آتشكوه، روستای آتشكوه، ضلع شرقی جاده به فاصله ۳۰۰ متری بنای آتشكده تا جاده مزرعه كشاورزی، چشمه آب و رودخانه كوچكی است. از دیگر آتشكده های استان می توان به بقایای آتشكده میل میلونه نیمور، بقایای آتشكده فردجان در شمال غربی فراهان و آتشكده روستای راهگرد اراك اشاره كرد. ۲ آتشكده فردجان و راهگرد متعلق به دوره ساسانیان بوده اما از تاریخ آتشكده نیمور یا میل میلونه اطلاعات دقیقی در دسترس نیست. بقایای قلعه تاریخی جمشیدی كه هسته اولیه شهر نیمور بوده در ضلع جنوب شرقی این آتشكده به فاصله حدود یكصد متری قرار دارد.