● محسن كرامتی

متولد ۱۳۲۶ درتهران است. فارغ‌التحصیل رشته نقاشی از دانشگاه تهران، خطاط، مترجم بیش از چهل عنوان كتاب و مؤلف فرهنگ اصطلاحات هنرهای تجسمی و بالاخره یك خواننده پركار و محقق در موسیقی ایرانی است. سالهاست كه به تدریس روایت و شیوه آوازی اولین و تنها معلم موسیقی مستقیمش، استاد شجریان مشغول است.

امكانات صوتی و صدای خاص كرامتی و وسعت بسیار خوب محدوده صوتی‌اش، امكان تقلید از ظلّی، شجریان، و بنان را در دوره جوانی و آغاز آشنایی با موسیقی ایرانی برایش فراهم می‌كرد. اولین كار رسمی او، اجرای آواز چهارگاه در كاست صبحگاهی به سرپرستی و آهنگسازی حسین محمد علیزاده است. این همكاری به صورت مستمر در گروه هم آوایان و اجرای كنسرتها ادامه پیدا می‌كند. آوازهای پنجه دشتی، دلدار، و... از اوست. تنظیم و اجرای ردیف میرزاعبدالله به صورت آوازی و با كلام گذاری وی از دیگر آثار اوست كه در حوزه ردیف موسیقی ایرانی یك كار نوع و بدیع است.

● حمیدرضا نوربخش

نوربخش را در سال‌های ابتدایی دهه هفتاد، استاد فرامرز پایور و گروهش به دوستداران موسیقی معرفی كردند. خیلی‌ها او را شجریان آینده می‌نامیدند.

او اگر چه در اندك زمانی توانست نام خود را به فهرست كم‌تعداد شاگردان تأیید شده قدیمی استاد شجریان اضافه كند؛ اما در سال‌های بعد با ورود پی‌درپی خوانندگان جوانی كه همه آن‌ها به شیوه شجریان می‌خواندند؛ به یكی از ده‌ها خواننده این مكتب تبدیل شد.

با این وجود در دوره جدید نیز «حمیدرضا نوربخش» به صورتی دیگر نام خود را- حداقل در میان اهل فن- مطرح كرد. او اینك از معدود مدرسان دوره صداسازی به شمار می‌رود.

صداسازی دوره پیش نیاز آواز و ردیف آوازی است كه قدمت تدریس آن به شكلی كه مدنظر نوربخش- دست پرورده استاد شجریان- است؛ به زحمت به یك دهه می‌رسد.

این دوره آموزشی در وضعیت اخیرش محل مناقشه و بحث‌های فراوانی میان كارشناسان موسیقی و آواز بوده است. موافقان صداسازی آن را لازمه فراگیری ردیف و تولید صدای مطلوب می‌دانند.

در مقابل اكثر مخالفان، بدون آن كه با اصل صداسازی مخالف باشند، معتقدند كه اولاً صداسازی همواره به نوعی در دوره‌های آموزشی آواز وجود داشته و ثانیاً بیشتر خوانندگان قدیمی ضمن داشتن صداهای مستقل به خوبی و با كمترین نقص آواز می‌خوانده‌اند.

نوربخش درباره خودش می گوید: من تا قبل از ۱۸ سالگی تحت تاثیر تاج بودم و چون تاج با پدرم موانست داشت بسیار به آواز و شخصیت تاج علاقمند بودم، بنابرین به شیوه ی او كاملا واقفم اما با حضور خدمت استاد شجریان بطور كامل شیوه ام تغییر یافت.

حمیدرضا نوربخش در آبانماه سال ۱۳۴۴ در خانواده ای كه علم و دانش و ذوق و هنر تنها میراث ماندگار و مستمر نیاكانش بود ، در شهر قم دیده به جهان گشود. برخوردار بودن از نعمت پدری كه خود با مكاتب آوازی قدما آشنایی كامل و با آخرین بازمانده آنان ، مرحوم استاد تاج اصفهانی ارتباطی وثیق و صمیمیتی پایدار داشت ، نوربخش را از هنرجویان بلاواسطه مكتب آوازی تاج قرار داد. وی گذشته از تحصیلات دانشگاهی در رشته حقوق ، سالها در ادبیات فارسی و عرب در محضر فرهیختگان و اساتید صنایع بدیعی عروض ، قافیه و معانی بیان ، كسب كمال كرده است. درك حضور تنها یادگار خاندان موسیقی ، مرحوم استاد احمد عبادی ، از توفیقاتی است كه وی را شامل گردید. آنگونه كه در چهار سال پایانی عمر استاد عبادی ، نوربخش با حضوری مستمر در محضر ایشان گذشته از نكته آموزی ، شدیدا مورد توجه و علاقه خاص ایشان قرار گرفت. آنچنان كه استاد عبادی بارها در مجالس و محافل هنری ، نوربخش را از امیدهای آینده آواز ایران عنوان می كرد. همزمان با تحصیلات دانشگاهی موهبت شاگردی در محضر استاد بزرگ آواز ایران محمدرضا شجریان از فرصتهای مغتنمی بود كه نصیب نوربخش گردید و پس از گذشت سالها این ارتباط علمی و آموزشی همچنان برقرار است. كاست پرده عشاق در قالب كاری از استاد فرامرز پایور و كنسرت گروه عارف با آهنگسازی استاد پرویز مشكاتیان ، كارهای منتشر شده از نوربخش می باشد. وی همچنین دو سال ریاست هنرستان موسیقی پسران را عهده دار بوده است.

● قاسم رفعتی

سال ۱۳۲۴ خورشیدی در شهر تهران به دنیا آمد و هنوز بیش از دوازده بهار از عمرش نگذشته بود كه شروع به خواندن و فراگیری علم موسیقی كرد. او در ابتدا نزد استاد مسعود حسنخانی رفت و مدت چهار سال به رمز و راز و فراگیری گوشه‌ها و مقام‌های آواز ایرانی پرداخت و به واسطه هوش خدادی و استعدادی كه داشت به سرعت، بسیاری از گوشه‌های موسیقی ایرانی را آموخت و بعد نزد استاد محمود كریمی معلم و مربی آواز رفت و حدود هفت سال هم از مكتب این استاد بزرگ بهره‌ور شد.

به هر حال قاسم رفعتی با داشتن صدای خدادای و هوش سرشار و استفاده از مكتب هنرمندان، در سال ۱۳۲۴ فعالیت‌های خود را در برنامه "شما و رادیو" آغاز كرد و سپس در برنامه‌های متعدد رادیو و تلویزیون شركت كرد و همكاری‌های او تا به الان نیز ادامه داشته است.

قاسم رفعتی هنرمندی حساس و از خانواده‌ای با دانش و فرهنگ است به طوری كه خود بسیاری از اشعار دیوان شعرا را از حفظ دارد و جدش مرحوم حاج محمد صادق متخلص به (رفعت سمنانی) است كه صاحب دیوان شعر می‌باشد و پدر او نیز از صدای شیوایی برخوردار بوده است.

وی از سال ۱۳۵۹ به بعد به نزد محمدرضا شجریان رفت و به تحقیقات در زمینه دوره عالی آواز پرداخت. قاسم رفعتی آثار متعددی را اجرا كرده است كه سازنده آنها هنرمندانی چون: همایون خرم - حسین یوسف زمانی - حسن یوسف زمانی - مهیار فیروز بخت - حسین فرهاد پور - محمد عبدالصمدی - بیلگلری پور و شهریار فر یوسفی و ... بوده‌اند.

از آثار وی می‌توان "سحرگهان" كه سالهای بسیاری میهمان سفره اسحار و عجین با لحظه مناجات و اجابت دعاست را نام برد .

سحرگهان حكایت آوازی است كه خواب غفلت، مومنان را فرا نگیرد. این آواز خوش كه با صوت موذن خوش لهجه رنگی الهی می‌گیرد، از این رو همیشه شنیدنی است كه دلی پرسوز و نوایی عاشق آنرا زمزمه كرده است.