ساخت وساز خصوصاً در ارتفاعات بالای ۱۸۰۰ متر و پارک ملی سرخه حصار در تهران ممنوع است. با وجود این ممنوعیت طی سال های اخیر شاهد شدت گرفتن این ساخت وسازها هستیم به شکلی که حتی استانداری تهران هم به رغم اعلام کاهش این پرونده ها نتوانسته آن طوری که شایسته و درخور قانون است با این ساخت وسازها مقابله کند. در کنار این مساله موضوع زمین خواری نیز از موضوعات مهمی است که در اراضی ملی رخ می دهد. به شکلی که چندی پیش بزرگترین پرونده زمین خواری در اراضی تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست به مراجع قضایی ارجاع شد. از دیگر سو به اعتقاد اکثر کارشناسان ساخت وساز در حریم تهران خصوصاً در شرق پایتخت با توجه به اینکه جزء ریه تنفسی تهران محسوب می شود به هیچ وجه به صلاح نیست، اما شنیدن اخباری همچون تصویب طرح هادی برای روستای همسین در انتهای پارک ملی سرخه حصار شاید گواه این مساله باشد که تصمیم گیران چنان که باید و شاید به این امر معتقد نیستند. اما جالب تر آنکه با وجود درگیری های متعدد در خصوص اراضی تعاونی زیتون در پارک ملی سرخه حصار و تاکید رئیس جمهوری وقت و قبل مبنی بر عدم ساخت وساز در این پارک ملی در فرمانداری تهران جلسه ای تشکیل می شود با این مضمون که در خصوص برداشتن موانع ورود مصالح به پارک ملی سرخه حصار تصمیم گیری شود. این بار به سراغ دکتر معصومه ابتکار رئیس سابق سازمان حفاظت محیط زیست و عضو شورای شهر تهران رفتیم تا نظراتش را در خصوص ساخت وسازهای غیرمجاز در پارک ملی سرخه حصار و تعرضات به مناطق زیستی تهران جویا شویم.

● خانم ابتکار موضوع تعرض به حریم و اراضی ملی آیا واقعاً در تمام کلانشهرها وجود دارد؟ یا تنها مختص تهران است؟

در همه کلانشهرهای دنیا مشکل حریم و تعرض به اراضی ملی وجود دارد ولی مساله حفظ محیط های طبیعی و اراضی مناطق حفاظت شده و پارک های ملی خصوصاً زمانی که در حواشی شهرهای بزرگ قرار می گیرند از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. این موضوع مورد تاکید رهبری هم بوده به شکلی که ایشان این اراضی را جزء انفال و متعلق به عامه مردم می دانند.

● وضعیت ساخت و سازهای غیرمجاز در تهران چگونه است؟

ما در تهران حریم محدوده شمالی و دامنه های جنوبی البرز را داریم که ساخت وساز در ارتفاعات بالای ۱۸۰۰ متر در آنها ممنوع است و هم اکنون نیز شهرداری در حال علامت گذاری محدوده شمالی برای حد مجاز ساخت وساز است. متاسفانه در دوران شهرداران مختلف گذشته سختگیری در خصوص ساخت وسازهای غیرمجاز در ارتفاعات تهران صورت نگرفت و در دوره ای عملاً کمیسیون ماده ۱۰۰ غیرفعال شد که این امر به همراه نبود ضمانت اجرایی مقررات ممنوعیت ساخت وساز خصوصاً در حریم محیط های طبیعی و مناطق حفاظت شده موجب شد که هم اکنون شاهد این گونه تعرضات باشیم.

● به غیر از شمال تهران وضعیت سایر مناطق چگونه است؟

در تهران علاوه بر دامنه های البرز که یک محیط فوق العاده محسوب می شود، دو پارک ملی بسیار ارزشمند «سرخه حصار» و «خجیر» و مناطق حفاظت شده آنها را داریم که به نوعی تنفسگاه های شهر تهران محسوب می شوند. از سوی دیگر در دامنه های دماوند نیز پارک ملی لار و در حوالی ورامین پارک ملی کویر را داریم که تنفسگاه های شرق و جنوب تهران هستند و حفاظت از تمامی آنها در وهله اول وظیفه ملی و پس از آن وظیفه دولت است که باید تمام تلاش خود را برای حفاظت از این میراث ارزشمند انجام دهد. در مرحله بعدی با توجه به اینکه این مناطق ذخیره گاه های اختصاصی شهر تهران محسوب می شوند، حفاظت از آنها برعهده شورا و شهرداری است اما باید بگویم متاسفانه این حریم ها به طور پی در پی و مکرر در طول سال های گذشته مورد تعرض واقع شده اند.

● به مساله پارک ملی سرخه حصار اشاره کردید، یادم هست از سال ها قبل که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست بودید، بحث سرخه حصار و تعاونی زیتون مطرح بود و بارها شنیدیم و دیدیم که درگیری بین محیط بانان، نیروی انتظامی، شهرداری منطقه با اعضای تعاونی زیتون رخ داد. اما با گذشت این سال ها هنوز هم مساله حل نشده و پس از نقشه برداری، خط کشی و چادر زدن هم اکنون شاهد حجم وسیعی از ساخت وساز در داخل این پارک ملی هستیم. نظر شما چیست؟

در ارتباط با سرخه حصار باید بگویم زمانی که رئیس سازمان محیط زیست بودم ما فشارهای بسیار و درگیری های شدیدی را در این زمینه داشتیم. سرانجام با تصویب تخصیص زمین معوض در دولت وقت و تعیین زمین در شهرک پردیس و تفاهم نامه ای که بین تمام دستگاه ها امضا شد و دادستان تهران در آن شرایطی را برای عدم پیگیری موضوع توسط هر یک از دستگاه ها تعیین کرد تصور کردیم موضوع حل می شود ولی متاسفانه این موضوع پیگیری نشد. از طرف دیگر در خصوص تعرض به پارک ملی «سرخه حصار» با توجه به همکاری دولت جدید و استانداری که برای حل مساله باز هم وارد شدند فکر کردیم موضوع حل می شود ولی متاسفانه باید بگویم طی ۵/۱سال گذشته ساخت وسازها در پارک ملی سرخه حصار بسیار گسترده تر از قبل صورت گرفته است؛ کل ساخت وسازها قبل از این مدت یک طرف و ساخت وسازهای این مدت هم یک طرف. به بیان دیگر باید گفت که طی ۵/۱ سال قبل ساخت وسازها در پارک ملی سرخه حصار دو برابر شده است. از سوی دیگر مشاهده تابلوهای مشاور املاک و معاملات ملکی در داخل این پارک ملی هشداری جدی برای مسوولان است.

● خب بدین ترتیب تکلیف دارندگان زمین در سرخه حصار چیست؟

افرادی که در این اراضی سند دارند، در این که زمین معوض به آنها داده شود، ذی حق هستند ولی چون «سرخه حصار» پارک ملی است، ساخت وساز در این اراضی غیرقانونی بوده و هم دولت و هم شهرداری موظفند از ساخت وساز در این اراضی جلوگیری کنند.

● خبر جدید از سرخه حصار چیست؟

متاسفانه جلسه ای در فرمانداری تهران تشکیل شده تا موانع ورود مصالح را به داخل پارک ملی «سرخه حصار» بردارند. از سوی دیگر خبرهای فراوانی از آتش سوزی های مکرر در «سرخه حصار» شنیده ایم که معلوم نیست این آتش سوزی ها به چه دلیلی رخ داده و چه کسانی باید پاسخگو باشند. در زمان ما محیط بانان پارک ملی «سرخه حصار» با حفاظت مستمر اجازه آتش سوزی و گسترش آن را نمی دادند ولی معلوم نیست چطور هم اکنون این همه آتش سوزی پی در پی در سرخه حصار رخ می دهد. علاوه بر این مساله جاده پارچین و اتفاقات آن اثرات نامطلوبی بر روی پارک های ملی «خجیر» و «سرخه حصار» می گذارد.

● ماجرای درختکاری در پارک ملی سرخه حصار چیست؟

درختکاری در حاشیه پارک ملی «سرخه حصار» یکی از طرح های موفقی بود که با همکاری محیط زیست و شهرداری از زمان شهرداری کرباسچی آغاز شد و موجب ایجاد یک زون حفاظتی بسیار خوب در منطقه شد که امیدوارم برای حفاظت کامل این اراضی جنگل کاری شده به شهرداری تهران محول شود.

● شنیدیم طرح هادی روستای «همسین» که در انتهای پارک ملی سرخه حصار واقع شده است تصویب شده، نظر شما چیست؟

باز هم باید بگویم متاسفانه طرح هادی روستای همسین در فرمانداری تصویب شده است. ولی هر گونه اتفاقی که بخواهد وضعیت این ده را تثبیت و زمین بازی را در آنجا تشدید کند مساله ساز است و توصیه می کنیم در این مقوله تجدیدنظر شود خصوصاً اینکه این امر موجب افزایش دسترسی ها به داخل پارک ملی «سرخه حصار» می شود.

● فکر می کنید بالاخره وضعیت سرخه حصار چه خواهد شد؟

پارک ملی سرخه حصار جزء ذخایر حفاظتی شهر تهران است و اینکه چه اولویتی موجب می شود این پارک ملی را که از زمان ناصرالدین شاه مورد حفاظت واقع شده و قدیمی ترین پارک ملی را جهان محسوب می شود و گذشتگان توانسته اند طی این مدت آن را برای ما حفظ و حراست کنند ما تخریب کنیم خود سوالی است.

خیلی بد است در کارنامه مدیریت ما ثبت شود که این پارک ملی مهم دنیا در دوران ما از بین رفته و مورد تعرض ساخت وسازها و زمین خواران قرار گرفته است.

علیرضا دوستی