رهبران اتحادیه اروپا روز پنجشنبه پیمان جدیدی موسوم به «پیمان لیسبون» را به امضا رساندند تا به اروپایی متحدتر دست یابند. قرار است این پیمان جایگزین قانون اساسی اتحادیه اروپا شود كه در همه پرسی دو سال قبل هلند و فرانسه بر ضد آن رأی داده بودند.

پیمان ۱۷۴ صفحه ای لیسبون كه در واقع اصلاحیه ای بر قانون اساسی پیشین است، بسیار متفاوت از قانون اساسی دیده می شود. از جمله تفاوت های بارز این پیمان با قانون اساسی اتحادیه اروپا حذف زبان، پول، پرچم و سرود مشترك است. این پیمان می تواند تنها با پذیرش و تأیید دولت ها كاركرد قانونی یابد و نیازی به برپایی رفراندوم در بین مردم كشورهای اروپایی ندارد.

تنها ایرلند كه یكی از ۲۷ عضو اتحادیه اروپا است، در نظر دارد در بین مردم خود رفراندومی برای پذیرش پیمان لیسبون به اجرا گذارد.

یكی از مفاد پیمان لیسبون اختصاص به چگونگی انتخاب رهبر اتحادیه اروپا دارد. طبق این اصلاحیه رهبر اتحادیه اروپا كه هم اكنون به مدت شش ماه منصوب می شود به مدت دو سال و نیم ایفای نقش خواهد كرد و این مدت نیز می تواند با توافق كشورهای عضو تمدید شود. انتخاب این رهبر از سوی اعضا صورت می گیرد. به این ترتیب روش ریاست دوره ای اتحادیه اروپا كنار گذارده خواهد شد. در حال حاضر برای احراز این پست از تونی بلر نام برده می شود. منتقدان «پیمان لیسبون» می گویند این پیمان یك نوع تردستی ماهرانه قانونی برای خنثی كردن خواست و اراده مردم است، بسیاری از مردم كشورهای مختلف اروپایی معتقدند خواست رهبرانشان در امور منطقه ای مخالف خواست و اراده آنان است و این پیمان جدید دست و پای رهبران را برای تصمیم گیری های كلان بدون توجه به رأی مردم باز می گذارد، یكی از افرادی كه مدافع چنین نظری است، نیل اوبرایان مدیر گروه اروپای باز كه گروهی فعال در لندن به شمار می آید، است. وی می گوید: «این دقیقاً برای خلع سلاح عمومی است».

او برای اثبات مدعای خود به نظرسنجی این گروه كه در ماه مارس (فروردین) انجام شده بود اشاره می كند. مطابق این نظرسنجی ۷۵ درصد از مردم اروپا كه در بین آنها مردم ۲۷ كشور عضو اتحادیه اروپا نیز دیده می شوند، خواستار برپایی رفراندومی هستند كه با آن پیمان جدیدی جهت قدرت بخشیدن به اتحادیه اروپا تصویب شود. ضمن آن كه طبق تحلیل این گروه ۹۶ درصد قانون اساسی اتحادیه اروپا را مردود خوانده اند.اما در مقابل مخالفان پیمان لیسبون ، حامیان این پیمان می گویند درست است كه برای امضای پیمان اصلاح كننده لیسبون رفراندومی در كشورهای عضو برگزار نشد اما مخالفت های گسترده با قانون اساسی اتحادیه اروپا نشان دهنده خواست و اراده مردمی در اصلاح این قانون اساسی بود. آنها همچنین مدعی هستند كه تغییراتی كه اعمال شده همگی در جهت مدرن كردن، دموكراتیك ساختن و قابل اجراتر كردن قوانین مشترك كشورهای عضو هستند تا بتوانند به روالی كه موجب شده بود تعداد كشورهای عضو اتحادیه اروپا از شش عضو در ۱۹۷۲ به ۲۷ عضو در ۲۰۰۷ برسد، ادامه دهند.خوزه سوكراتس نخست وزیر پرتغال و رئیس دوره ای اتحادیه اروپا كه یكی از مدافعان سرسخت این پیمان جدید است، پنجشنبه در مراسمی كه با حضور سران همه اعضای اتحادیه اروپا بجز انگلیس برگزار شد، اظهار داشت: «تاریخ، این روز را به عنوان روزی كه راهی جدید برای اروپا هموار شد، به یاد خواهد سپرد.

پیمان لیسبون اتحادیه اروپا را از بن بستی كه چندین سال بود در آن دست و پا می زد خارج ساخت.»پیمان جدید سعی كرده اصول نهادین قانون اساسی اتحادیه اروپا را حفظ كند و تنها بخشی از قوانین فرعی را اصلاح كرده است جدا از اصلاحاتی كه برشمردیم، بنا شده است علاوه بر رئیس هیأت اتحادیه اروپا كه به مدت دو سال و نیم انتخاب می شود سمت مقام عالی اتحادیه اروپا نیز كه هم اكنون موجود است، تقویت شود. این مقام كه سمت معاونت كمیسیون را دریافت می كند، ریاست جلسات وزیران خارجه ۲۷ كشور عضو را بر عهده خواهد گرفت. از دیگر موارد پیمان جدید، حذف حق وتو در ۴۰ مورد است كه در میان آنها مهاجرت و صلاحیت پارلمان اروپا دیده می شود.پیمان لیسبون كه پس از ماه ها مذاكرات فشرده، حدود دو ماه پیش در لیسبون مورد تأیید قرار گرفت با مشاركت تمام سران كشورهای عضو بجز گوردون براون كه در مراسم عقد پیمان حاضر نشد، به امضا رسید. گوردون براون كه معتقد است پیمان اصلاحی لیسبون جنبه قانون اساسی را ندارد، چند ساعت پس از برپایی مراسم وارد لیسبون شد و پیمان را امضا كرد.

دفتر نخست وزیری انگلیس اعلام كرده براون به علت شركت در نشست پرسش و پاسخ با رؤسای كمیسیون های مجلس عوام نتوانسته در مراسم اتحادیه اروپا شركت كند اما در سفری پنج ساعته به لیسبون رفته و این پیمان را امضا كرده است. دولت انگلستان با شرط حفظ استقلال داخلی، قضایی و سیاست خارجی و همچنین كرسی دائمی خود در شورای امنیت حاضر به امضای این پیمان شده است. پیمان لیسبون از سال ۲۰۰۹ میلادی به اجرا گذاشته خواهد شد.

بنفشه غلامی