افزون بر این نكات، ۳ تن از بیماران گفته اند از وقتی دچار افسردگی شده اند، علائم سردی را بیشتر احساس می كنند و بیش از پیش به غذاهای گرمی میل دارند. موارد پدید آمدن عوارض مصرف غذاهای سردی در بیماران به این شرح بوده است:

ضعف بدن (۶۶ نفر)، تشدید خلق افسرده (۲۵ نفر)، لرزش (۱۷ نفر)، عصبانیت (۱۳ نفر)، تشدید اضطراب (۱۰ نفر)، تهوع (۱۰ نفر)، سردرد (۹ نفر)، درد بدن (۷ نفر)، سرگیجه (۶ نفر)، افزایش خواب (۵ نفر)، آبریزش از دهان (۴ نفر)، افكار وسواسی (۳ نفر)، درد دست و پا (۳ نفر)، خمیازه (۲نفر)، ناراحتی معده (۳ نفر)، احساس گرگرفتگی (۲ نفر)، سوزن سوزن شدن بدن (۲ نفر)، خواب دیدن (یك نفر)، كلید شدن دندان (یك نفر)، سنگینی ناحیه قلب (یك نفر)، تپش قلب (یك نفر)، سفتی بدن (یك نفر) تشدید سردرد میگرنی (یك نفر)، كاهش اشتها (یك نفر)، سستی زبان (یك نفر)، غش رفتن بدن (یك نفر).

در ارزیابی كلی می توان گفت در برابر ۹ نفر كه گفته اند غذاهای سردی افسردگی آنها را كاهش می دهد، ۱۳۸ تن بر این باور بودند كه سردی سبب تشدید بیماری آنها می شود. همچنین در برابر ۱۳۶ تن كه معتقد بودند گرمی سبب كاهش افسردگی آنها شده است، تعداد ۱۵ تن گرمی را عامل تشدید افسردگی دانسته اند.

● سردی، افسردگی را تشدید می كند.

براساس یافته های این بررسی، محققان با اطمینان بسیار نتیجه گرفته اند كه غذاهای سردی موجب تشدید افسردگی و غذاهای گرمی موجب تخفیف آن می شوند. همچنین، شایع ترین نشانه های تشدید یا تخفیف علائم فیزیكی (سستی، بی حالی، لرزش و تهوع) و علائم خلقی (افسردگی، عصبانیت و اضطراب) است.

بروز و تشدید افكار وسواسی از دیگر علائمی است كه در پی مصرف غذاهای سردی، بسیار دیده شده است.

به عنوان نكته جالب این تحقیق باید گفت: بیماران همان غذاهایی را به عنوان «سردی» نام برده اند كه در طب سنتی آمده است.

نوع غذاهایی كه بیماران به عنوان سردی بر شمرده اند به این شرح است: ماست، خیار، هندوانه، برنج، ترشی، گوجه، بادمجان، ماهی، گیلاس، سیب زمینی، پرتقال، عدسی، دوغ، آش رشته، گوشت گوساله، كوكو سبزی، لیموشیرین، آبلیمو، اسفناج، كاهو، سالاد، آبغوره، چای بدون قند، انار، شماری از گرمی ها نیز به گفته بیماران، عبارتند از:

پولكی، نبات و آب نبات، شیره و عسل، شیرینی، خرما، مربا، غذاهای گوشتی، برنج با كشمش، موز، حلوا ارده، شربت قند، تخم مرغ، گردو، داروهای گیاهی، خربزه، گلابی، سیر، ماش، عرقیات (بیدمشك)، روغن، خروش فسنجان، هل.

در این تحقیق با استناد به مطالب كتاب های دانشمندان طب سنتی قدیم، از جمله شیخ الرئیس ابوعلی سینا و محمد زكریای رازی و همچنین نوشته های پزشكان و پژوهشگران علوم جدید پزشكی آمده است: در طب سنتی مزاج های سودایی و بلغمی «مزاج سرد» محسوب می شوند؛ با این توضیح كه مزاج سودایی «سرد و خشك» ومزاج بلغمی «سرد و مرطوب» است.

در افرادی كه دارای چنین مزاج هایی هستند، علائمی چون سستی بدن، افسردگی و افكار وسواسی بسیار نمایان است؛ زیرا، مصرف غذاهای سردی این علائم را تشدید می كند و غذاهای گرمی آنها را كاهش می دهد. از سوی دیگر، چون مزاج هر فرد تحت تأثیر و كنترل سیستم نور و همورال بدن به فرماندهی هیپوتالاموس است و این سیستم نیز به طور ژنتیك منتقل می شود، می توان گفت كه خصوصیات مزاجی افراد نیز از طریق ژنتیك به ارث می رسد.

موادی كه شیمی مغز را تغییر می دهند

دست اندركاران این تحقیق با توجه به مطالعات تازه ای كه در این زمینه صورت گرفته است، می گویند: مواد خاصی می توانند شیمی مغز را به طور مستقیم تغییر دهند؛ از این رو، برخی از عناصر غذایی در درمان اختلال های ناشی از عادی نبودن یك «نورو ترانسیمتر» خاص، مفید و مؤثر هستند. برای نمونه می توان گفت: مصرف كربوهیدرات ها، به عنوان غذای میان وعده، سبب كاهش خستگی و افسردگی و ازدیاد هوشیاری می شود. چنان كه غذاهای پر كربوهیدرات و كم پروتئین در مبتلایان به سندرم «پره منستورال» می تواند سبب كاهش افسردگی، تنش، عصبانیت، گیجی، غمگینی، خستگی، حساسیت و خمودگی شود.

البته، مصرف كربوهیدرات ها به هنگام صبح، در مقایسه با مصرف پروتئین، به مراتب كمتر از شب خستگی و خواب آلودگی پدید می آورد.

در بررسی علت این واكنش از دیدگاه علمی گفته می شود: مصرف یا تجویز تریپتوفان سبب افزایش سروتونین می شود كه زمان بیدار شدن را كاهش می دهد و افسردگی را بهبود می بخشد.

در واقع، غذای پركربوهیدرات سطح انسولین خون را افزایش می دهد؛ از این رو، نسبت تریپتوفان به اسیدهای آمینه افزایش می یابد و ورود تریپتوفان به مغز با آسانی بیشتر صورت می گیرد.

افزون بر این مكانیسم، «ساكارز» هم می تواند از راه تداخل باسیستم كاته كولا مینرژیك مغز، برآن تأثیر مستقیم بگذارد.

از سوی دیگر تجویز یا مصرف تیروزین مقدار كاته كولامین مغزی را افزایش می دهد و در بهبود افسردگی و مقاومت در برابر فشارهای روانی و استرس و عوارض آنها سودمند است. پژوهشگران با اشاره به این كه نشاسته بیشتر از شكر مقدار تریپتوفان را افزایش می دهد، بر این باورند كه مقادیر زیاد تریپ توفان سبب كاهش ورود تیروزین به مغز و كاهش كاته كولامین مغزی می شود و پیامد این واكنش احتمالاً، تشدید حالت افسردگی است.

به گفته محققان، این مكانیسم می تواند دلیلی بر تأثیر برخی مواد پركربوهیدرات بر افسردگی باشد و شاید به این سبب است كه دانشمندان طب سنتی مواد قندی از نوع نشاسته ای، مانند سیب زمینی، برنج و نشاسته را در زمره «سردی» ها به شمار آورده اند.

در تكمیل این بحث، محققان می گویند: فرضیه های متكی به تجربه های علمی دیگری هم در طب جدید مطرح است كه نظرات طب سنتی را در مورد تأثیر غذاها برجسم و جان انسان تأیید می كنند.

سرعت تأثیر غذا در بروز علائم و نشانه های جسمی و خلقی موضوع شایان اهمیت دیگری است كه پژوهشگران در تبیین آن می گویند: بسیاری از بیماران مورد مطالعه ما بر سرعت بروز این علائم تأكید داشتند؛ چنان كه می گفتند پس از مصرف غذای سردی، در زمانی بس اندك و بی درنگ، حالت سستی و رخوت و دگرگونی خلق و خوی و افسردگی بر آنان چیره شده است.

با توجه به تأثیر فوری غذاهای سردی، متخصصان پژوهشگر می گویند: با توجه به این كه تأثیر داروهای ضد افسردگی دست كم چند هفته پس از مصرف آنها در بیماران دیده می شود و برعكس تأثیر غذاها بسیار زود و بدون فاصله است، جا دارد تحقیقات و بررسی های گسترده ای در این زمینه صورت پذیرد تا شاید در شیوه های درمان افسردگی تحولی نوپدید آید؛ زیرا، به طور كلی باید گفت: دامنه تحقیقات درباره تأثیر غذا بر خلق انسان، از جمله بر حالت افسردگی، بسیار گسترده است و نیز پژوهش های گسترده ای را می طلبد.

● نگاهی به تحقیقات تازه

تحقیقات تازه نیز مؤید یافته های پژوهشگرانی است كه نظراتشان در این گزارش بازتاب یافته است؛ چنان كه در كتاب سلامتی با تغذیه صحیح، نوشته حسین میر حیدر، درباره تأثیر هیدرات های كربن در انرژی زایی آمده است: در حالی كه غذاهای سرشار از پروتئین انسان را سر حال می آورد و انرژی تولید می كند، خوردن مواد نشاسته ای، مانند ماكارونی و سیب زمینی، بویژه برای ناهار سبب سستی و بیحالی در برخی افراد می شود و برخی را نیز اندكی گیج می كند. در واقع این نتیجه تأثیر این نوع مواد غذایی در تركیبات شیمیایی مغز است.

در مطلبی كه می خوانید، درباره علت این تأثیر شیمیایی آمده است: باخوردن مواد نشاسته ای، مانند سیب زمینی، برنج و ماكارونی، معمولاً یك نوع اسید آمینه به نام تریپتوفان در مغز آزاد می شود و پیامد تولید این اسید آمینه هم تولید ماده شیمیایی سروتونین است كه یك تركیب شیمیایی آرامبخش و تنظیم كننده وضع و حالت انسان به شمار می آید.

براساس این نظریه، بدن انسان در این فرآیند بسیار حساس است؛ به گونه ای كه حتی خوردن ۳۰ گرم برنج سبب سرازیر شدن سروتونین در مغز می شود.

گزارش از مرتضی قدیری