دکتر بهمن نامور مطلق، دبیر فرهنگستان هنر، در نشست هم اندیشی هنر تطبیقی که صبح امروز در محل کتابخانه تخصصی فرهنگستان هنر برگزار شد سخنرانی درباره "مطالعه تطبیقی بینا متنی نزد ژرار ژنت" ارائه کرد. دکتر نامور مطلق در آغاز سخنانش با اشاره به واژه بینا متنیت که نخستین بار توسط ژولیا کریستوا و با الهام از آثار باختین ابداع شد گفت : کریستوا خود به مطالعاتی ارزشمند در خصوص بینامتنیت و جایگشت متنی پرداخت. پس از او رولان بارت، ژرار ژانت، میکائیل ریفاتر، لوران ژنی، هارولد بلوم و بسیاری دیگر به گسترش این موضوع پرداختند. دبیر فرهنگستان هنر، ژرار ژنت را از برجسته ترین محققان عرصه بینامتنیت و جایگشت متنی دانست که با تأثیر پذیری از این مباحث روابط دو متن را به شکل نظام مندی مورد مطالعه قرار می دهد.

ژنت نه تنها بینا متنیت را یکی از پنج قسمت ترامتنیت می داند و حوزه آن را محدود می کند بلکه نگرش ساختارگرایانه ژنت موجب می شود تا بین متنیت بر روابط ساختاری متمرکز گردد. وی در ادامه تصریح کرد : ژرار ژنت روابط یک متن با غیر خود را در کتاب الواح بازنوشتنی به پنج دسته بزرگ تقسیم می کند و تمام این پنج دسته را در یک نظام بزرگتری با نام ترامتنیت مطرح می کند. این پنج دسته عبارتند از : بینا متنیت، پیرا متنیت، فرا متنیت، سر متنیت، بیش متنیت. این پنج نوع روابط اثر را می توان به نوبه خود به دو دسته بزرگ تقسیم کرد. رابطه میان دو اثر ادبی هنری و رابطه میان یک اثر ادبی هنری با اثری دیگر. بر اساس این تقسیم بندی پیرا متنیت، فرا متنیت و سر متنیت در یک دسته جای می گیرند و بینا متنیت و بیش متنیت در دسته دیگر.دکتر نامور مطلق با تاکید بر این مطلب که بینا متنیت نزد ژنت هنگامی ایجاد می شود که دو متن بر اساس رابطه هم حضوری به یکدیگر پیوند خورده باشند گفت : هر گاه عنصری در دو متن وجود داشته باشد موجب برقراری رابطه بینا متنیت می گردد. یعنی حضور عنصری مشترک میان دو یا چندین متن موجب می شود تا مطالعه این متن در حوزه بینا متنیت صورت پذیرد. در این خصوص برخی از صنایع و روابط ادبی و هنری می توانند موضوع مطالعه این نوع ترامتنیت قرار گیرند به طور مثال می توان به نقل قول، سرقت ادبی و هنری، تضمین، کلاژ و مونتاژ اشاره کرد. عضو هیئت علمی فرهنگستان هنر افزود: به طور کلی می توان بینا متنها را به دو دسته بزرگ صریح و غیر صریح تقسیم نمود. بینا متنهای صریح آنهایی هستند که مؤلف به صراحت و گاهی با مرجع به متن پیشین ارجاع داده است ولی بینا متنهای غیرصریح آنهایی هستند که مؤلف به دلایلی از متن پیشین یادی نکرده است و اگر دقت نشود نمی توان عنصر مشترک را شناسایی کرد.

دکتر نامور مطلق با ذکر این مورد که در خصوص روش مطالعه و نقد بینا متنیت نزد ژنت مطالبی ارائه نشده است گفت : محققان اغلب به بررسی و طبقه بندی انواع بینا متنها بویژه در ادبیات پرداخته اند. روش مطالعه و نقد بینا متنیت نزد ژنت را بر چهار مورد می توان بررسی نمود. در مرحله نخست منتقد و محقق به شناسایی بینا متن در یک اثر می پردازد. چنانکه بینامتن شناسایی شود مورد بررسی قرار خواهد گرفت. برخی از بینا متن به سرعت قابل شناسایی هستند زیرا طبیعت آنها ایجاب می کند که به طور صریح به بیرونی بودن اشاره کند. به طور مثال نقل قول و کلاژ از بینا متنهایی هستند که به راحتی قابل شناسایی هستند. وی در ادامه افزود: پس از شناسایی بینا متن منتقد به شناسایی گونه و نوع آن می پردازد. به عبارت دیگر، این پرسش را مطرح می کند که آیا این عنصر از نوع نقل قول است یا ارجاعی یا گونه های دیگر. البته این مرحله با مرحله پیشین از نظر زمانی تفاوت چندانی ندارد اما از نظر موضوعی متفاوت است. با شناخت اینکه بینا متن چه نوعی است می تواند به انگیزه های بینا متنی نیز پی برد.

دکتر نامور مطلق در مورد مرحله سوم که به شناسایی متن مرجع می پردازد پرداخت و گفت : در این مرحله باید پیش متن یا متن مرجع مورد شناسایی قرار گیرد یعنی متنی که بینا متن به آن تعلق دارد. گاهی مشکلترین و گاهی نیز ساده تر بخش بخش تحقیق و نقد بینا متنیت به همین شناسایی متن مرجع باز می گردد، زیرا اگر بینا متنیت صریح باشد شناسایی متن مرجع قبلاً انجام شده است و اگر متن مرجع مشخص نشده باشد و یا بدتر اگر قصد پنهان کردن آن باشد یافتن متن مرجع سخت ترین بخش بینا متنیت خواهد بود. دبیر فرهنگستان هنر همچنین در خصوص نحوه و میزان تاثیرگذاری پیش متن و بینا متن بر متن اظهار داشت : در این مرحله محقق و منتقد به بررسی جایگاه و چگونگی حضور این پیش متنی می پردازد. یعنی نحوه ارتباط میان پیش متن و متن نهایی را مورد بررسی قرار می دهد. در واقع اغلب اوقات با شناسایی متن مرجع تا حدود زیادی چگونگی ارتباط میان متن و متن نیز مشخص می شود. زیرا اگر متن ارزشی باشد با توجه به ارتباطی که متن با بینا متن داشته باشد جایگاه بینا متن نیز مشخص می شود.

دکتر نامور مطلق در پایان سخنانش گفت: شناخت بینا متن نه تنها به محقق کمک می کند تا عناصر گوناگون یک متن را بشناسد و به میزان تعامل متنی پی ببرد بلکه می تواند در شناخت بهتر متن نیز موثر باشد. بینا متنیت می تواند متن را از تک گویی خارج و به چند گویی تبدیل سازد. بنابراین بینا متنیت از شیوه هایی است که همگرایی مطلق متن را در هم می ریزد و متن را ترکیبی از قطعات ناهمگون می کند که با یکدیگر در یک گفتگوی درون متنی قرار می گیرند. دکتر نامور مطلق، سال گذشته در "دومین هم اندیشی نشانه شناسی هنر" بحث پیرا متنیت و اهمیت آن در دریافت متن نزد ژرار ژنت و در نشست بررسی " بیش متنیت نزد ژرار ژنت و دیگران " به مباحثی درباره متن نزر ژنت پرداخته بود.