«قیم» فرهنگی خلاف آمد عادت

فرهنگ معاصر عربی فارسی -قیم حاصل بیش از ۱۴ سال مطالعه و بررسی فرهنگ های مختلف اعم از فرهنگ های عربی- عربی، عربی- فارسی، عربی- انگلیسی، فارسی- فارسی و حتی عربی - فرانسه است كه با تلاش و كوشش مولف و نویسنده خوزستانی عبدالنبی قیم گردآوری شده است. این فرهنگ نخست بار در ۱۳۸۱ به زیور طبع آراسته شد و در همان سال مكرر در مكرر به چاپ رسید. ویژگی های منحصر به فرد این فرهنگ ترتیب الفبایی واژگان، بیان مصدرهای فعل ها، برابریابی فعل ها، برابریابی مصدرها، حذف مصدرها، حذف «ال» معرفه، بیان فارسی مفعول و فاعل، بیان نوع مدخل، برابریابی، ذكر ریشه مدخل ها، ضبط اصطلاحات علمی، درج عبارات اصطلاحی، حذف مدخل های مهجور و ضبط واژه های عامیانه است كه ای بسا در كم تر فرهنگی بتوان دست كم از یك یا دو ویژگی اینچنینی نشانی گرفت. به تازگی پایگاه اینترنتی «ایلاف» با تحسین این اثر سترگ درباره آن نوشته است: «موسسه چاپ و انتشارات فرهنگ معاصر تهران یك فرهنگ لغت عربی فارسی در ۱۲۷۵ صفحه به چاپ رسانده است. این فرهنگ تالیف عبدالنبی قیم، نویسنده عرب زبان ایرانی است. فرهنگ قیم كه حاصل ۱۴ سال تلاش مداوم و طاقت فرسا است، شامل ۶۰ هزار مدخل و بالغ بر ۳۰۰ هزار معادل آن در زبان فارسی است و خواننده را از عبارات و كلمات مترادف دیگر بی نیاز می سازد. از آن جا كه زبان مادری مولف عربی است و نیز با توجه به تسلط نام برده به زبان فارسی و این كه وی دانش آموخته دانشگاه های ایران است وی در رساندن مفاهیم و استفاده از كلمات و عبارات معادل برای درك و فهم بیشتر خوانندگان بسیار موفق بوده است.علاوه بر این، نویسنده استفاده از واژه های پیشرفته و به روز و نیز استفاده از شیوه های جدید فرهنگ نویسی، كه در دنیای امروز و به خصوص در اروپا رایج است، را سرلوحه كار خود قرار داده و این امر را به صورت بسیار كامل و دقیق در كتاب خود لحاظ كرده است. قیم در این زمینه به مطالعه گسترده فرهنگ های مختلف از جمله فرهنگ عربی -فارسی، عربی- عربی، عربی - انگلیسی، عربی-فرانسوی و ... پرداخته تا با آشنایی كامل از نكات ظریف و ریز و توجه تام به نكات انحرافی و لغزشی موجود در فرهنگ نویسی عربی-فارسی به این امر مهم بپردازد. مولف پس از تحقیق بسیار در فرهنگ های لغت مختلف و صرف بیش از پنج سال در این جهت و نیز بررسی كامل در زمینه ادبیات اثر خویش را بر پایه های زیر استوار ساخته است:

۱- استفاده از ترتیب الفبایی (همانند دیگر فرهنگ ها به خصوص فرهنگ های فارسی). بدین معنا كه خواننده به جای این كه برای فهم معنای یك مدخل نیاز به رجوع به ریشه كلمه به زبان عربی داشته باشد، می تواند به سادگی معادل كلمه خود را پیدا كند.۱

۲- عدم استفاده از عبارات و كلمات مهجور كه گذر زمان و تغییرات فراوان در فرهنگ ها و تمدن ها این كلمات را از گردونه ادبیات خارج ساخته و دیگر جایی در بین مردم ندارند.

۳- این فرهنگ لغت هم چنین در حوزه هایی از قبیل فیزیك، شیمی، روان شناسی، مهندسی، برق، ریاضی، سیاست، اقتصاد، جامعه شناسی، پزشكی، فلسفه و ... دربرگیرنده كلمات و عبارات فراوان است.

۴- استفاده از پنج فرهنگ لغت مختلف به عنوان منابع جهت استفاده و عدم رجوع به تنها یك فرهنگ لغت. این فرهنگ ها عبارتند از: فرهنگ المنجد الابجدی، فرهنگ لغت المورد نوشته دكتر روحی البعلبكی، فرهنگ عربی جدید نوشته دكتر خلیل جر، فرهنگ الیاس العصری و فرهنگ عربی انگلیسی هانزویر.

۵- استفاده فراوان از كلمات و اصطلاحات جدید و به روز كه تاكنون در فرهنگ های لغت عربی-عربی هم از آنها استفاده نشده و در آن فرهنگ ها تاكنون درج نشده اند.

۶- حذف «ال» از اول كلمات مگر در موارد مهم و لازم.

۷- حذف فاعل و مفعول عربی عربی.۲

۸- افزودن ریشه كلمه بعد از كلمه (برای آشنایی خواننده با ریشه و اصل كلمه)

۹- افزودن معانی جدید برای كلمات پركاربرد و رایج.

فرهنگ لغت عربی فارسی قیم به علاوه تمامی ویژگی های منحصر به فرد، دارای خصوصیات دیگری نیز هست كه به واسطه این، تبدیل به مهم ترین و برجسته ترین فرهنگ عربی-فارسی در ایران شده است به طوری كه مورد اقبال بسیار سریع اصحاب فكر و قلم قرار گرفت. به همین خاطر این كتاب در كم ترین زمان مورد توجه قرار گرفت و چاپ سوم آن در مدت كوتاهی نایاب شد.

« با این كه این اثر تنها سه سال است كه نگارش یافته؛ به دلیل اقبال گسترده از آن برای چهارمین بار به چاپخانه سپرده شده و این موضوع گواه آن است كه فرهنگ قیم جایگاه بسیار خوب و قابل توجهی در میان جامعه فرهنگی ایران و كسانی كه دوست دارند با زبان و ادبیات عرب بیشتر آشنا بشوند یافته است.»

پی نوشت ها:

۱- قیم در گفت و گویی با ایسنای خوزستان خاطرنشان كرده است كه این كار برای این است تا استفاده از فرهنگ ساده باشد و نخواسته است سطح فرهنگ را پایین بیاورد و تا آن جا كه جوازات ادبی اجازه می داد آن فرهنگ را ساده كرده است. مثلاً « ال» را حذف كرده است. مثلاً به جای «الكتاب» واژه «كتاب» را آورده است.

۲- قیم این فرهنگ را برای ایرانیان علاقه مند به زبان عربی تنظیم كرده است و از این رو است كه فاعل و مفعول عربی را حذف كرده و به جای آن از فاعل و مفعول فارسی استفاده كرده است.

ترجمه: جلیل بیت مشعلی