امروز شنبه یازدهم آذرماه سال ۱۳۸۵ هجری شمسی ، مقارن است با دهم ذیقعده الحرام سال ۱۴۲۷ هجری قمری و برابر است با دوم دسامبر سال ۲۰۰۶ میلادی .

● اعلام مرجعیت حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی :

در چنین روزی در سال ۱۳۷۳ ه ش جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز تهران در اقدامی همزمان رای به مرجعیت تقلید حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی دادند .

● انعقاد عهدنامه گلستان :

در چنین روزی درسال۱۲۲۸هجری قمری عهدنامه گلستان درقریه‎ ای به همین نام میان ایران وروسیه منعقد شد. این عهد نامه یکی ازننگین ترین معاهداتی است که درتاریخ ایران به امضا رسیده است . درعقد این عهدنامه حاج میرزا ابوالحسن خان نماینده ایران که خود حامی انگلستان بود ونیزسرگور اوزلی سفیر انگلستان تلاش های خائنانه زیادی کردند . این عهد نامه شامل یازده فصل بود که سه قسمت ازمطامع ارضی ، سیاسی واقتصادی روس ها را تامین می کرد . به موجب این عهد نامه ایالات و شهرهای گرجستان ، داغستان ، باکو ، دربند ، شروان ، قره باغ ، ، شکی ، گنجه ، موقان وقسمت علیای طالش به روسیه واگذار شد.حق کشتیرانی ایران دردریای خزرازبین رفت وتسهیلات فراوانی برای بازرگانان روسی درایران فراهم آمد وزمینه های نفوذ اقتصادی روسیه درایران فراهم گردید . روس ها هم دراین عهد نامه تعهد کردند که نیابت سلطنت عباس میرزا را درایران به رسمیت بشناسند و در رساندین او به سلطنت بعد از پدر تمام کوشش های خود را به کار گیرند . چنین امری طبعا معنایی جز باز شدن دست روس ها برای دخالت در امور داخلی و سیاسی ایران نداشت . به وضوح خیانت و بی کفایتی پادشاهان قاجار در این عهد نامه مشاهده می شود .

● در گذشت علامه ابن ادریس حلی :

درچنین روزی در سال۵۵۹هجری قمری محمدبن احمد بن ادریس حلی به دیار باقی شتافت. ابن ادریس حلی،از فحول علمای شیعه در سال ۵۴۳ ه ق دیده به جهان گشود . بر خی شیخ‏ طوسی را پدر بزرگ مادری ایشان دانسته اند. علمای هم عصر وی او را بسیار ستوده اند و مرتبت علمی آن عالم ربانی را بسیار والا دانسته اند، چنانکه علامه نوری در خاتمه مستدرک می‏نویسد: ابو عبد الله محمد بن‏احمد بن ادریس عجلی حلی،عالم بزرگوار و معروفی است که بزرگان فقها در اجازات‏خود به عظمت مقام علمی، فهم و دقت او اعتراف کرده‏اند و او را ستوده‏اند. همچنین شهید اول ( صاحب لمعه دمشقیه ) او را با عبارات شیخ ، علامه و شیخ العلماء ستوده است. کتاب نفیس و معروف او در فقه ‏، سرائرنام دارد . گفته‏اند که ابن ادریس ازشاگردان سید ابو المکارم ابن زهره بوده است. شهید ثانی در شرح لمعه دمشقیه بسیار از اقوال خلاف او را در باره مسایل مختلف نقل می کند . ابن ادریس خبر واحد را حجت نمی داند .

● در گذشت ابو ریحان بیرونی :

بنابر برخی اقوال ، ابوریحان محمود بن احمد بیرونی در چنین روزی در سال ۴۴۰هجری قمری در غزنه دیده از جهان فروبست . وی در سال ۳۶۳ ه ق در خوارزم دیده به جهان گشود . وی ریاضیدان، زمین شناس، جغرافی دان، جهانگرد، فیلسوف، و نظریه پرداز در علوم طبیعی ودانشمند علوم تجربی است .

● کشته شدن عز الدوله دیلمی :

درچنین روزی در سال۳۶۷هجری قمری عز الدوله دیلمی از فرمانروایان سلسله دیالمه کشته شد. پس از او پسرش به قدرت رسید .

● شهادت میرزا کوچک خان جنگلی :

میرزا کوچک خان جنگلی رهبر نهضت جنگل علیه سلطه بیگانگان در یازدهم آذرماه سال ۱۳۰۰هجری شمسی به شهادت رسید. یونس ملقب به میرزا کوچک ، پس از آن که خواندن و نوشتن را در یکی از مکتب خانه‏های زادگاهش آموخت، درنوجوانی ‏به فراگیری علوم دینی و معارف قرآنی و روایی روی آورد و چندین سال در مدرسه حاجی حسن واقع در صالح آباد و مدرسه جامع رشت به یادگیری زبان و ادبیات عرب، منطق، مقدمات فقه و اصول پرداخت . وی در سال ۱۳۲۲ ه.ق در عالی‏ترین درس دوره سطح حوزه علمیه یعنی آموختن کفایهٔ‏الاصول شرکت جست و در محضر آیهٔ الله سید عبدالوهاب صالح ضیاء بری تلمذ کرد . او در سن ۲۸ سالگی به درجه اجتهاد نایل آمد .

میرزا کوچک خان جوانی خوش اندام، مودب و فروتن بود. چشمانی زاغ، سیمائی متبسم، بازوانی ورزیده و پیشانی باز داشت. در روابط اجتماعی با دوستان، خویشاوندان و آشنایان بسیار خوش برخورد، باعاطفه و توام با صمیمیت ‏بود و از جنبه روحی، عفیف و انسانی معتقد به فرائض دینی و مؤمن به اصول اخلاقی به شمار می‏آمد. با قرآن بسیار مانوس بود ودرتصمیم ‏گیری‏ها به این کلام آسمانی تفال می‏زد و به استخاره عقیده خاصی داشت و اغلب کارهایش را با استخاره انجام می‏داد. هیچ گاه واجباتش ترک نمی‏گردید و عبادات مستحبی را نیز انجام می‏ داد. او تحت تاثیر اندیشه‏های آخوند خراسانی به حوزه عمل سیاسی روی آورد و رهبری روحانیت رشت را در انقلاب مشروطه به عهده گرفت . میرزا بعد ها در فتح تهران شرکت کرد و در جنگ سه روزه مجاهدین با قوای استبداد مامور جبهه قزاقخانه بود .

مجلس شورای ملی در سالهای پایانی عمر خود استخدام مورگان شوستر آمریکایی را به تصویب رساند . مورگان سه سال به ریاست خزانه داری کل منصوب شد و در سیستم مالی کشور اصلاحات مالی چشم گیری را رقم زد . اما روس ها و انگلیس ها که تاب حضور کشور ثالثی را در ایران نداشتند و ایران رادر تیول خود می پنداشتند نسبت به این کار اعتراض کردند . در این زمان روسیه طی اولتیماتومی به ایران خواستار اخراج شوستر از کشور شد . در این زمان نیز میرزا در ماجرای اولتیماتوم روسیه به ایران که منجر به تعطیلی مجلس شد در ردیف مخالفان قبول اولتیماتوم در آمد .

بر اساس قرار داد ۱۹۰۷ م ایران میان روس ها و انگلیسی ها تقسیم شد . شمال ایران به اشغال روس ها در آمد . و پس از جنگ اول جهانی نیز انگلیسی ها با اشغال بوشهر به سوی شیراز پیشروی کرده و مناطق جنوبی ایران را به تصرف خود در آوردند .

کوچک خان درهمین زمان بود که با گرویدن به اندیشه اتحاد دنیای اسلام تشکیلات نظامی را بوجود آورد تا به نجات کشور بپردازد . وی به همین منظور نهضت جنگل را پایه ریزی کرد .هیات اتحاد اسلام مرامنامه ای در نه ماده تصویب کرد که بر اساس آن حکومت در دست نمایندگان مردم قرار می گرفت . این مرامنامه حاوی ۳۴ ماده بود و شمول آن تمامی حوزه های اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی را در بر می گرفت .

وی بعد ها تصمیم گرفت که با ایجاد یک پایگاه نظامی و تهیه سلاح گرم شمال کشور را از لوث وجود اشغالگران روس پاک کند . اما در این میان دشمن جنگلی ها تنها روسیه نبود بلکه دولت ایران که به شدت تحت فشار روس ها بود با مبارزه عملی و علنی با قوای جنگل پرداختند . نخستین نبرد سنگین جنگلی ها با قوای دولتی و در همین راستا در منطقه کسما شکل گرفت . در این نبرد جنگلی ها دشمن تا بن دندان مسلح را از پای در آوردند . البته در نبردهای بعدی روس ها و دولت مرکزی ایران در اقدامی هماهنگ ضربه سختی به جنگلی ها وارد ساختند . جنگلی ها تازمانی که تزارها ، قدرت را در دست داشتند به مبارزه و مخالفت با آنان پرداختند . اما در آغاز پیروزی انقلاب اکتبر روسیه ، روابط جنگلی ها با روسیه تبد یل به روابط حسنه شد . در این میان دولت انگلستان هم به نهضت جنگل پیام داده بود که در صورت اجازه عبور ارتش انگلستان از گیلان به روسیه ، بریتانیا حکومت جنگلی ها را در گیلان به رسمیت می شناسد اما پاسخ میرزا به این پیشنهاد منفی بود . پس از آن بود که روسها رفتار خود را تغییر دادند. در این میان ژنرال بیچراخوف فرمانده قشون روس در گیلان با انگلیسی ها هم دست شد و خواست که از این طریق نیروهای خود را برای سرکوب انقلاب بلشویکی اعزام نماید . در این زمان بزرگترین نبرد میان روس ها و جنگلی ها در منجیل رخ داد . پس از آن انگلیس و روس در اقدامی هماهنگ گیلان را به تصرف خود در آوردند ودر این زمان مبارزات میرزا وارد دور تازه ای شد . بعدها در سال ۱۲۹۹ روس ها رفتار خود را به طریق مزورانه ای تغییر دادند و به میرزا کوچک پیغام دادند که حاضرند با آنها همکاری کنند . میرزا در مواردی با روس ها به توافق رسید که از میان مفاد توافقنامه می توان به تاسیس حکومت جمهوری انقلابی در گیلان ، عدم مداخله شوروی در ایران و عدم اجرای اصول کمونیسم و ممنوع بودن تبلیغات کمونیستی در کشور اشاره کرد . حکومت جمهوری در گیلان شکل گرفت . اما بر خی از عناصر کمونیست مرام چون احسان الله خان دوستدار و خالو قربان پست های کلیدی را از آن خود کردند . در این مرحله بود که سیاست تهی کردن از داخل نهضت جنگل از سوی روس ها نمود بیشتری یافت . با این رهیافت ، حوزه عمل کمونیست ها در گیلان افزایش یافت تا آن جا که کودتایی سرخ در رشت از سوی روس ها رخ داد . کودتا گران حملات سنگین خود را علیه نهضت جنگل آغازکردند و نقشه ترور میرزا را کشیدند والبته در این میان به تبلیغات اصول کمونیستی خود در گیلان مشغول شدند .

پس ازآشکار شدن سیاست روسها و همچنین پس از به ثمر رسیدن کودتای سال ۱۲۹۹ ، قوای دولتی رضا خان از تفرق حاصله در میان نیروهای جنگل سود برده و به حمله علیه جنگلی ها پرداخت . در این میان بسیاری از قوای متفرق جنگل که تحت فشار شدید قرار داشتند پس از یک دوره مبارزه گسترده علیه حکومت رضا خان ، به اردوی دولت تسلیم شدند . خالو قربان خود را سریعا به رضا خان تسلیم کرد و به درجه سرهنگی رسید . بعد از آن بخش باقیمانده و وفادار به میرزا به اعماق جنگل رفتند . میرزا نیز پس از مدتی به دلیل سرمای بسیارو در زیر برف و بوران در کوههای گیلوا جان به جان آفرین تسلیم کرد . دشمنانش سر او را از بدن جدا کردند و برای رضاخان به ارمغان آوردند . مزار میرزا کوچک هم اکنون در بقعه سلیمان داراب واقع در دهکده سلیمان داراب رشت زیارتگاه عاشقان آزادی و آزادگی است. این بقعه بر آرامگاه سلیمان بن حمزه دارابی بنا شده است. یاد نهضت جنگل هماره در قلب ایرانیان و همه آزادمردان جهان ماندگار است .

روحش شاد و روانش مشمول غفران و رحمت ایزدی باد.

● منابع :

سماک امانی، محمدرضا، میرزا کوچک خان جنگلی ، (گلشن ابرار )

میر ابوالقاسمی، محمد تقی، گیلان از آغاز تا انقلاب مشروطیت

فخرایی ، ابراهیم ، سردار جنگل

ربانی خلخالی ، شهدای روحانیت‏شیعه در یکصدسال اخیر، ج‏۱

گلی زواره ، غلامرضا ، مقاله ماه در محاق( مجله پاسدار اسلام )