براساس آمار شركت ارتباطات سیار هر هفته به طور متوسط ۱۵۰ میلیون SMS میان ایرانیان داخل كشور رد و بدل می شود كه تنها ۲۰ میلیون آن ناموفق بوده است. در حال حاضر ۸ میلیون كاربر سیستم پیام كوتاه در كشور وجود دارد كه براساس آمار، اوج مصرف شان بین ساعات ۲۲ تا یك بامداد است. این آمارها نشان می دهد فضای آزاد SMS برای مخاطبان نوعی قدرت نمایی شخصی را به وجود آورده كه باعث علاقه مندی هر چه بیشتر مردم به این پدیده شده است؛ به خصوص جوانان كه بیشترین استفاده كنندگان سرویس SMS هستند. همچنین استفاده از تصاویری فانتزی و كلمات اختصاری گونه ای دیگر از ارتباط را بین مخاطبان هزاره سوم در ایران و دنیا رقم می زند.

قاعده های كلامی در SMS شكسته می شود و اختیار عمل و آزادی افراد بیشتر شده است. SMS حتی وارد عرصه سیاست هم شده و حوزه های رسمی جامعه را به گونه ای جدی تحت تأثیر فرهنگ وفضای ویژه خود قرار داده است. SMS حتی با ارائه تصاویر خنده دار و در عین حال تلخ باورهای نادرست اجتماع را به گونه ای جدی مورد سؤال قرار می دهد و به راحتی ساختارهای از پیش تعریف شده مسلط جامعه را نادیده می گیرد و این موضوع باعث شده است وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به فكر چاره اندیشی جدی در زمینه كنترل SMSها به ویژه در امور سیاسی باشد. امروزه سیستم پیام كوتاه به عنوان راهكاری تازه برای سرعت بخشیدن به امور روزمره و حتی انجام امور مالی و اداری به طور جدی نظر كارشناسان اهل فن را به خود جلب كرده است تا جایی كه حالا دیگر بسیاری از آگهی های بازرگانی ، انجام عملیات بانكی و سایر امور اداری را تسهیل كرده و به راحتی در اختیار مخاطبان خود قرار می دهد اما تفاوت آگهی هایی كه ازطریق SMS در ایران به مخاطبان ارسال می شود با دیگر كشورها در این است كه در تمام دنیا ارسال آگهی به هر تلفن همراه منوط به رضایت مالك آن است و گیرنده SMS می تواند طبق قوانین آن كشور از فرستنده آگهی شكایت كند و در ازای آن غرامت كسب نماید اما درایران به راحتی پیام كوتاه برای تمام دارندگان تلفن همراه فرستاده می شود و به حقوق بهره برداران و كاربران تلفن همراه نیز توجه نمی شود.

●سیستمی محبوب برای همه

عمده ترین مصرف كنندگان سیستم پیام كوتاه در ایران جوانان هستند و در نبود بسیاری از امكانات اولیه برای پركردن اوقات فراغت، خیل عظیمی از دارندگان جوان تلفن همراه ترجیح می دهند با ارسال و دریافت تازه ترین جوك ها و لطیفه ها و قصه های كوتاه كه گاه رنگ و بوی سیاسی نیز به خود می گیرد اوقات فراغت خود را بگذرانند.به طوری كه یك مقام آگاه در مركز SMS ایران اعلام كرده است حدود ۱۷۰ میلیون SMS از روز ۲۹ اسفندماه تا پایان روز ۶ فروردین ماه در شبكه تلفن همراه كشور جابه جا شده است كه حدود یك میلیارد و هشتصدمیلیون تومان درآمد از این طریق برای دولت ایجاد شده است كه شاید اگر شبكه تلفن همراه مشكلی نداشت درآمد حاصل از SMS برای دولت به مراتب بیش از این می بود.

●تعاملات درون گروهی

از ویژگی های قابل تأمل كاربردی SMSدر ایران می توان به جایگزینی بسیاری از تعاملات درون گروهی و دستاویز قراردادن این سیستم مخابراتی به جای مراودات رودررو و چهره به چهره اشاره كرد. در این باره حبیب معظمی گودرزی متخصص علوم ارتباط می گوید: سرگرمی و نیاز جوانان به نشاط یكی از دلایل گسترش این سیستم است و البته لطیفه، بذله گویی، جذابیت آفرینی و كشش زا بودن SMS برای فرستنده از دیگر دلایل گسترش SMS در بین جوانان است. وقتی یك دارنده تلفن همراه احساس كند كه نسبت به متنی كه می فرستد عده ای جذب می شوند و خود آن فرستنده نیز مورد توجه قرار می گیرد، این یك امتیاز برای فرستنده است خصوصاً این موضوع در بین گروههای سنی جوان بیشتر شایع است.

از نظر او: از دیگر ویژگی های برتر SMS كه باعث گسترش آن در بین تمام اقشار جامعه شده ارزان بودن این سیستم و جدید بودن آن است. سرویس پیام كوتاه به دلیل جدید بودن برای جوانان كنجكاوبرانگیز است، خصوصاً برای جوانانی كه گرایش شدیدی به نوآوری و تنوع بخشی در زندگی روزمره خود دارند.

معظمی با اشاره به اینكه سیستم پیام كوتاه در جهت خواسته های طرفین عمل می كند، می گوید: سیستم پیام كوتاه برعكس تلفن ثابت شرایط تطبیق خوبی با زندگی ماشینی دارد. كوتاه بودن پیام با شرایط زمانی و زندگی ماشینی عصر ما به گونه ای است كه افراد جامعه در این شرایط می خواهند در كوتاه ترین زمان مقصود خود را بیان كنند و از لحاظ ارتباطی سرعت بیان (SMS) همانند تنظیم خبر در لید است.به گفته او در شرایط زمانی كنونی، تلفن همراه و فرستادن پیام كوتاه جزو اولین سرگرمی های روزانه جوانان محسوب می شود و یكی از مشغولیات زمانی ذهنی آنها مبادله SMS است و البته دسته دیگری هم هستند كه از سیستم SMS به فراخور نیازی كه دارند استفاده می كنند.

معظمی تأكید می كند: ادبیاتی كه در سیستم پیام كوتاه استفاده می شود به خصوص در بین گروههای سنی جوان ادبیات خاص، غیررسمی و قابل تأمل است كه در مبادلات متن های SMSادبیات تناقض به فراوانی دیده می شود. آرایه تناقض باعث می شود كه SMS در بین جوانان گسترش پیدا كرده و از جذابیت و كشش بالایی برخوردار باشد.

●حریم خصوصی

یكی از عوامل تسریع صنعت موبایل و سیستم پیام كوتاه در كشور موج جهانی شدن و خصوصی سازی بود كه به گسترش و توسعه مخابرات و نفوذ تلفن همراه در جامعه كمك كرد به طوری كه در برخی كشورهای جهان سوم ضریب نفوذ تلفن همراه بیشتر از تلفن ثابت است كه البته استفاده از سرویس پیام كوتاه در این باره بی تأثیر نیست. این پیام ها می تواند لطیفه یا احوالپرسی با یكدیگر باشد كه در ایران نیز بیشترین كاربرد را دارد. شاید مهمترین دلیل برای گسترش سیستم SMS در كشور به وجود آمدن عرصه آزادی برای برخی از اقشار باشد و نوعی حریم خصوصی و استقلال فردی را برای افراد به وجود آورده كه پیش از آن وجود نداشته است.به گفته «امیدعلی احمدی» جامعه شناس، تلفن همراه به عنوان یك ابزار شخصی نوعی حریم خصوصی برای افراد به وجود آورد به خصوص برای برخی از گروههای اجتماعی كه نظارت شدیدی از سوی خانواده بر آنها بوده و این كنترل عملاً شكسته شده است و از تلفن همراه برای ارتباط هر چه بیشتر با كسانی كه شاید بیش از آن امكان ارتباط با آنها نبود استفاده می شود.

از ویژگی های SMS می توان به سرعت بالا، ناهمزمانی ارتباط گوینده و مخاطب، ارتباط كوتاه، قابلیت ارسال همزمان برای همه افراد، ارزان بودن، نوشتار تصویری و قابلیت ذخیره سازی برای مدت طولانی اشاره كرد كه این ویژگی ها ازآن یك وسیله ارتباطی متمایز ساخته است و البته دكتر احمدی درباره كاركرد اجتماعی SMS در ایران می گوید: ارسال لطیفه بزرگترین كاربرد SMS در ایران است كه لطیفه در كشور ما عمده ترین دغدغه های اجتماعی، محدودیت های اجتماعی و یا تابوهایی كه درجامعه است و جامعه نسبت به آن انتقاد دارد و آنها رابه انتقاد می كشند.او تأكید می كند: SMS نوعی ادبیات خاص را در ایران گسترش داده، قواعد كلامی را شكسته است و وارد حوزه دیگری از كلام می شود كه البته در مواردی هم آلودگی فرهنگی به وجود می آورد و آن هم زمانی است كه از تابوهای جامعه صحبت شود.

●استقبال جهانی از SMS

با این همه باید دید كه میزان استقبال جهانی از پدیده SMS به چه صورت است سیستمی كه دارای محدودیت در حرف هاست تنها ۱۶۰ حرف برای پیام هایی با زبان مشتق از لاتین و حداكثر ۷۰ حرف برای زبان های غیرلاتین مثل فارسی، عربی و چینی و...

بر اساس گزارش های اعلام شده از سایت ایتالیایی Kataweb، ۵۷ درصد زنان در جهان به استفاده از سیستم ارسال پیام های تصویری علاقه دارند. این آمار نشان می دهد كه كاربران زن تمایل بیشتری به استفاده از سیستم ارسال پیام تصویری نسبت به مردان دارند. همچنین این تحقیقات می گوید ۶۰درصد از مردان بیشتر از سیستم پیام كوتاه یا SMS استفاده می كنند و مردان علاقه بیشتری به سیستم SMS و زنان به سیستم ارسال پیام تصویری در جهان دارند. مردان در دنیا از تلفن همراه بیشتر برای گوش دادن به موسیقی و ارسال پیام های كوتاه استفاده می كنند و بر این اساس ۳۷ درصد از كل سود شركت های مخابراتی ارائه دهنده به سیستم های تلفن همراه از طریق SMS است. همچنین تحقیقاتی كه در ایالات متحده آمریكا انجام شده نیز نشان می دهد كه از سه میلیون مشترك تلفن همراه در این كشور بیشتر از موبایل برای گوش دادن به موسیقی استفاده می كنند. این در حالیست كه طبق یك گزارش كه توسط شركت virgin mobile صورت گرفته است افزایش استفاده از سیستم SMS در انگلیس سبب شده است میلیون ها نفر از مردم این كشور از آسیب دیدگی انگشتان خود رنج ببرند.

مردم انگلیس روزانه ۹۳ /۵ میلیون SMS برای یكدیگر ارسال می كنند كه این امر سبب افزایش آمار آسیب های دست، مچ و انگشت های اشخاص شده است. شاید بتوان مدعی شد كه گسترش و رواج كم سابقه استفاده از سیستم پیام كوتاه بیش از هر چیز مدیون نیاز فوری و ضروری جامعه جوان ایران به شادی و شادابی است و البته سیستم پیام كوتاه با توجه به هزینه های اندك و گستردگی غیرقابل مهارش مشمول این واقعیت برای جوانان است.

هدی هاشمی