فرماندهان پلیس در مقایسه آمار وقوع جرایم سال ۸۴ و۸۳ بر افزایش وقوع جرایم به عنف تأكید داشتند و این استاد دانشگاه تغییر در ارتكاب چنین جرایمی را مورد بررسی و تأمل قرار داده است.

ارتكاب جرم به صورت جمعی مهم ترین نكته قابل توجه در این تغییر وضعیت است. دكتر نجفی توانا می گوید: از نظر آسیب شناسی جنایی، برخی جرایم صرفاً برای ارضای غرایض طبیعی واقع نمی شوند و ناشی از یك سری محرومیت هاست .

همین مساله آسیب شناسی و كالبد شكافی تغییرو تحول جرم را اهمیت می بخشد، به ویژه آنكه بسیاری تحلیلگران و فعالان حوزه زنان می گویند برجسته سازی چنین جرایمی با هدف محدودسازی فعالیت زنان صورت می گیرد.

دكتر نجفی توانا جمعی شدن ارتكاب جرم، تغییر در بزهكاری، تمایل به ابراز خشونت در بزهكاری و فرضیه محدودسازی زنان را در گفت وگوی زیر مورد بررسی قرار داده است.

***

* جناب نجفی توانا، سردار اسماعیل احمدی مقدم فرمانده نیروی انتظامی در مقایسه آمار سال جاری و سال ۸۳ از افزایش ۱۰درصدی وقوع جرایم به عنف خبر داده است. وضع این جرم در پایتخت نیز قابل توجه است.

سردار طلایی اعلام كرد وقوع جرم با افزایش ۳۴ درصدی مواجه بوده، با این وصف آیا می توان یك تغییر جهت در روند جرایم را از این آمار و ارقام نتیجه گرفت؟ البته با این توضیح كه تا قبل از این كمتر شاهد وقوع چنین جرایمی بوده ایم.

جرم واكنش افراد جامعه نسبت به برخی محرك های اجتماعی است. بنابراین وقتی شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و... تغییر یابد، قطعاً ما با دگرگونی در اشكال جرم مواجه می شویم.

به عبارت دیگر برخی اعمال مجرمانه فراموش می شوند و برخی رفتارهای بزهكارانه دیگر جایگزین می شود. نمونه این وضعیت را در جرایم كامپیوتری می توان لمس كرد. جرایم رایانه ای بزه هایی هستند كه نتیجه فناوری جدیدی در عرصه زندگی فردی- اجتماعی و به ویژه خانواده ها راه یافته اند و نمود و ارزش جدیدی ایجاد كرده اند كه ساز و كار تازه ای را به وجود آورده است.

باید تأكید كنم بزهكاری پدیده ای است كه به نحو احسن از روش ها و ساز و كارهای جدید و مدرن برای پیشبرد كار خود بهره برداری می كند. جرایم به عنف نیز از چنین شرایطی پیروی می كنند كه عمده ترین بخش آن یعنی تجاوز به عنف به همان جرایم جنسی تعبیر می شود. در این باره نیز می توان تحلیلی از چگونگی افزایش این جرم به دست داد. ببینید از منظر آسیب شناسی جنایی، چنین اقداماتی نتیجه نیاز شدید جنسی هستند و این نیاز وقتی با موانعی در راه برآورده شدن مواجه می شود، به دنبال مفری می گردد تا به مطلوب برسد.

در حال حاضر مشكلات اقتصادی موجب تأخیر در وقوع امر ازدواج شده است. بیكاری و فقدان اشتغال كافی زمینه اعتراض به قانون شده و همین بستری می سازد كه در آن احترام گذاشتن به عرف و قانون كاهش می یابد.

* درباره این نیاز شدید جنسی چه می توانیم بگوییم. ما معمولاً درباره مسائل جنسی به راحتی نمی توانیم صحبت كرده و بحث كنیم. آیا این مساله در وقوع چنین جرایمی مؤثر است؟

- قطعاً تأثیر دارد. توجه داشته باشید نیاز شدید جنسی را می توان از دو راه ردیابی كرد. و مشكلات اجتماعی اقتصادی بر سر راه روابط مشروع جنسی، بیماریهای جنسی و جرایم مربوط به تجاوزات كه بعضاً ناشی از اختلالات شخصیتی و یا عقده های مربوط به ضمیر ناخودآگاه افراد است. اما برخی تجاوزات به دلیل هجمه پدیده های غریزی و فشار ناشی از غریزه به دلیل سخت شدن ازدواج و تشكیل خانواده است.

* جناب نجفی توانا، در این تغییر چه چیزی از آن پدیده های نو و مدرن دیده می شود كه شما به آن اشاره كردید و گفتید بزهكاری از پدیده های مدرن به خوبی بهره برداری می كند؟

كاملاً مشخص است. مظاهر جدید مثل استفاده از ماهواره، اینترنت و ویدئو یا سایر وسایل ارتباط جمعی به وسیله بزهكاران به خوبی مورد استفاده قرار می گیرد. با این وسایل تصاویری عریان از روابط جنسی پخش می شود كه تحریك كننده اند و میل جنسی را تشدید می كنند. بدین ترتیب فشاری مضاعف برفرد وارد می شود كه به دلیل فراهم نبودن راههای درست، مشروع و بنابر عرف جامعه برای ارضاء این میل برقراری رابطه جنسی به تعرض جنسی تغییر شكل می دهد خواه با جنس مخالف یا موافق.

* در چنین شرایطی شما فكر می كنید پلیس و دستگاه قضایی باید چه برخوردی بكنند؟

- توجه داشته باشید كه در كشورهای اروپایی هم چنین معضلی وجود دارد اما به دلیل آنكه در كشور ما موانعی وجود دارد این معضل به بحران تبدیل می شود. با این وصف به نظر من در كشورهای خارجی پلیس و دستگاه قضایی با جرایم بسیار شدیدتر از آنچه ما عمل می كنیم برخورد می كنند. برای لمس بهتر این مسئله باید بگویم كه مواد مخدر مثال مناسبی است. در برخورد با پدیده مواد مخدر و ولگردی با این كه قانون به صراحت منع كرده است اما در عمل به درستی به آن عمل نمی شود و به نوعی شاهد تساهل و تسامح در مواجهه با آن هستیم. شاید به دلیل كمیت زیاد معتادان و ولگردان این اتفاق روی داده باشد یا بحث كودكان خیابانی به همین نحو ولی چنین موضوعی نباید بستر اغماض را به وجود آورد زیرا چنین برخوردی اقتدار و قدرت پلیس و دستگاه قضایی را نزد بزهكاران ضعیف می كند. نتیجه این می شود كه بزهكاران نمی ترسند و مردم هم احساس حمایت نمی كنند.

* یك نكته ای كه در ماجراهای اخیر مد نظر است بحث جمعی بودن عمل مجرمانه است. این پرسش را از دیگر كارشناسان اجتماعی جنایی جویا شده ایم تا بتوانیم نظرات را جمع كرده و از این گفتگوها نتیجه ای بگیریم. چرا در ماجراهایی نظیر باند كركسها اعضای باند موسوم به روح سرگردان و... یك جمع جوانان بزهكار دست به تعرض می زنند در حالی كه ماهیت رابطه و عمل جنسی اقدامی خصوصی است؟

- از نظر آسیب شناسی جنایی، برخی جرایم صرفاً برای ارضاء غرایز طبیعی به وقوع نمی پیوندند. به عبارت دیگر برخی محرومیت ها سبب می شود كه افرادی از عمل به هنجارها دست بكشند خود را در معرض یك خودآزمایی قرار دهند. نشان دادن مهارت ، خودنمایی ، رقابت و ویژگی هایی از این دست مؤلفه هایی هستند كه پس از یكسری سرخوردگی ها در روابط اجتماعی از افراد یاد شده سر می زند. این ویژگی را می توان در ارتكاب سرقت میان سارقان به وضوح دید. گاهی این مؤلفه های سبب ارتكاب جرم برای خودنمایی، رقابت و.... به صورت انفرادی می شود ولی در مواردی نظیر بحث مورد نظر شما جرم به صورت جمعی به وقوع می پیوندد. همه این واكنش ها نشانه بیماری شخصیت و بیماریهای خاص روحی است.

* یك فرضیه ای از سوی برخی فعالان مسائل زنان مطرح می شود و آن فرضیه متوجه ناامن كردن فضا برای زنان است. در این فرضیه احتمال داده می شود كه چنین اعمال مجرمانه ای علیه زنان صورت می گیرد تا حضور اجتماعی زنان و فعالیت آنها از بیم قربانی شدن كمتر شود. شما درباره چنین فرضیه ای چه تحلیلی دارید؟

- فكر نمی كنم این فرضیه در جامعه كنونی ما قرین صحت باشد. حتی اگر بر فرض محال هم چنین باشد نمی توان از این نوع روشها نتیجه ای مثبت برای حصول به مقصود گرفت. در ایران زنان به نقش خود آشنا شده اند و مقتضیات علمی و اجتماعی و اقتصادی و... نیز سبب شد تا فعالیت آنها به طور مستمر جریان داشته باشد. از طرف دیگر سطح دانش زنان افزایش پیدا كرده و فعالیت و حضور اجتماعی زنان بر این اساس توسعه یافته است. با این وصف گمان نمی كنم چنین روشی با نیازها و ضرورتهای اجتماعی كه منجر به حضور زنان در فعالیت های اجتماعی شده مطابقت داشته باشد.

سینا قنبرپور