غلامحسین میرزاصالح اخیراً مذاكرات مجلس اول مشروطه را به صورت كتابی مفصل منتشر كرده است. سیروس علی نژاد در سایت بی بی سی ضمن نگارش یادداشتی درباره این كتاب گفت وگویی با مؤلف نیز انجام داده است. یادداشت علی نژاد را در پی می خوانید:تاریخ ایران در عصر جدید با جنبش مشروطه خواهی عجین است، انقلابی كه تمامی روابط اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی جامعه را زیرورو، و ایران را یكسره از دنیای كهن به جهان جدید پرتاب كرد. موضوع انقلاب تجدد و نو شدن بود، امری كه كشور ما با همه تلاش ها و كوشش های صد سال گذشته همچنان در كشاكش آن است. از این رو تا زمانی كه بحث تجدد و هماهنگی و همطرازی با جهان مدرن در ایران مطرح باشد، انقلاب مشروطه طراوت و تازگی خود را از دست نخواهد داد و پرداختن به آن صرفاً پرداختن به گذشته تاریخی نخواهد بود بلكه مضامین و مفاهیم آن همچنان در دستور روز قرار خواهد داشت و آینده ما را شكل خواهد داد.متن مذاكرات مجلس اول كه به همت غلامحسین میرزاصالح منتشر شده و اوضاع و احوال صدر مشروطه را منعكس می كند، در چنین متنی قابل فهم تر است.در صدمین سالگرد انقلاب مشروطه، از ۱۹۰۶ تا ،۲۰۰۶ این كتابی خواندنی و آموزنده است و هر كس بر حسب علایق خود چه بسا گم شده های خود را در آن بیابد و درك علل فراز و نشیب صد ساله را برای خود آسان تر گرداند. علاوه براین هر كس از خواندن آن حظ وافر خواهد برد. آنچه به طور مستقیم می توان از خواندن مذاكرات مجلس اول دریافت، از جمله این است كه مجلس اول مشروطه، چه جور مجلسی بوده و نمایندگان آن چه خصوصیاتی داشته اند و درباره چه موضوعاتی بحث می كرده اند و سطح بحث و جدل در كجا قرار داشته است. شگفت انگیز است كه خواندن كتاب یك بار دیگر این حقیقت را آشكار می كند كه بحث ها كم و بیش در سطح امروز جریان داشته و ما به اندازه صد سالی كه دوره رشد و شتاب جهان به سوی مدرنیسم بوده از آنان پیشی نگرفته ایم. نیز این حقیقت آشكار می شود كه نمایندگان مجلس اول از روحانی و روشنفكر گرفته تا كسانی كه به كسب و كار و حرفه خود مشغول و مانند مشهدی باقر بقال نماینده صنف خود بوده اند، بی اندازه دل مشغول توسعه و ترقی كشور بوده اند و تا پای جان بر خواست های خود در كسب آزادی اصرار ورزیده اند.مشهدی باقر می گوید: وظیفه یك وكیل این است كه از كشته شدن و مردن خوف نداشته باشد، تا این طور نباشد نمی شود به آزادی در اینجا نطق كرد! سیر در كتاب تنها این فایده را در بر ندارد كه از چند و چون وقایع آگاه شویم، بلكه ما را از علل انقلاب و جوش و خروش تازه آگاه می كند. درجه پختگی نمایندگان در رویارویی با دربار و دولت می تواند هر خواننده ای را به حیرت بیندازد. كوشش آنها برای آنكه مستقیم با دربار رویارو نشوند و مشروطه نو پا را درگیر جنگ و مبارزه با مخالفان نكنند آموختنی است. به غیر از اینها هزار نكته آموختنی در این كتاب هست. این گفته مشهوری است كه روشنفكران صدر مشروطه خیال می كردند با تصویب قانون مشكلات مملكت حل خواهد شد و به طعنه افزوده اند نمی دانستند كه با تدوین قانون بر روی كاغذ مشكلی حل نخواهد شد.با خواندن «مذاكرات مجلس اول» در می یابیم كه این حرف، انتقاد پا در هوایی بیش نیست، نمایندگان از همان ابتدا به نظارت بر اجرای قانون نظر داشتند و اهمیت آن را می دانستند. «جناب میرزا ابوالحسن خان گفت كه نظارت در اجرای آن هم داریم» اما چه توان كرد كه بیش از آن از دست هیچ كس بر نمی آمد. امور دیگر یا بسیاری از امور دیگر بر همین سیاق است. روشنفكران و روحانیان مجلس اول به بسیاری از امور واقف بودند و به مدد همین آگاهی كار خود را از پیش می بردند. ما امروز وقتی درباره آنان و تلاش هایشان صحبت می كنیم، دشواری های بی اندازه كار آنان را در نظر نمی آوریم. برای مثال در زمینه آزادی مطبوعات، به ارتباط ارگانیكی كه بین آزادی مطبوعات و دیگر آزادی ها موجود است، به دقت نظر داشتند. عبدالحسین خان شهشهانی می گوید: «روزنامه به منزله حس مشترك است نسبت به سایر حواس در وجود مملكت. اگر بنا باشد روزنامه توقیف شود سایر حواس مختل و بی نتیجه می ماند» و شیخ حسین می افزاید: «مملكتی كه روزنامه ندارد، حس ندارد و بالاترین ممالك از مشروطه و جمهوری، فرانسه است. در آنجا روزنامه آزاد است ولی به شرط اینكه مخالف با Cod نباشد، و كد ما قرآن است.»در مذاكرات نمایندگان مجلس اول شور وطن پرستی با هوشمندی و صبر و حوصله با درایت و آگاهی آمیخته است. تمام سعی خود را به كار بسته اند تا هیچ چیز از جاده اعتدال خارج نشود. در عین حال خوب می دانند كه بین ملت و دولت، به عبارت دیگر بین مجلس به عنوان نماینده مردم با دولت، اتحاد و یكپارچگی وجود ندارد و كوشش شان بر این است كه بدون آنكه آب را گل آلود كنند، این اتحاد نیم بند را كم رمق تر و سست تر نكنند. توفیق یافتن یا نیافتن در این امور به بسیاری امور دیگر باز بسته بود و قضاوت در این زمینه آسان نیست. از ویژگی های مجلس اول این است كه با مشكلات، انباشته شده و انبوه روبه رو بود. بیهوده نیست كه آقامیرزا محمود می گوید: «از روز اول كه اهل این مملكت اتفاق نموده مشروطه خواستند از كثرت ظلم بود.» ظلم به حدی دامنگیر است كه با وجود عدلیه مردم مدام از مجلس دادخواهی می كنند. در واقع امان مجلسیان را می برند اما نمایندگان چاره دیگری هم ندارند و مجبورند به امور داد خواهان رسیدگی كنند و كمیسیونی برای دادخواهی تشكیل دهند.مجلس گرم بحث های حقوقی و قانونی است كه ناگهان سروصدا برمی خیزد و بحث را عوض می كند یا به طور طبیعی نماینده ای از موضوع دیگری سخن به میان می آورد. نمونه هایی از این دست فراوان است: «... چون در بین خواندن نظامنامه صدای داد و فریادی از پائین عمارت بلند شد، تحقیق كردند معلوم شد جماعت قصاب ها هستند كه با چوبدارها نزاع نموده اند و نیز عریضه ای از طرف تماشاچیان به مجلس محترم دادند درخصوص اینكه نباید امین السلطان وارد این مملكت بشود.» این مشكلات سبب می شود كه گهگاه مباحثات مجلس به كلی درهم بر هم می شود. در میانه یك بحث حقوقی ناگهان موضوع نان و گوشت به میان می آید. یا بحث مشكلات مرزی و حمله نیروهای روسیه به روستاهای مرزی و از این قبیل. تلگراف های مدام انجمن های ایالتی و ولایتی از شیراز گرفته تا رشت و تبریز بخش دیگر مشكلات مجلس را می سازد. خلاصه هزار مشكل دامنگیر نمایندگانی است كه عمر و همت خود را بی جیره و مواجب در خدمت عموم گذارده اند.»اهمیت كتاب مذاكرات مجلس اول را در نوشته های كوتاهی از این دست نمی توان به خوبی نشان داد. همین قدر می توان گفت كه از این پس هیچ تحقیقی درباره مشروطه ایران بدون مراجعه به این كتاب جدی نخواهد بود.كتاب حاضر به قطع رحلی منتشر شده كه علاوه بر متن مذاكرات سه سال اول مجلس مشروطه، یك مقدمه جانانه و چند افزوده مفید مانند قانون مطبوعات را در بر دارد. كتاب به سرمایه انتشارات مازیار در قطع رحلی و با چاپ و صحافی خوب در تهران منتشر شده است.