نام خیابانی كوچك در جنوب تهران را به «خلیج فارس» تغییر دادیم، بزرگراهی كه صدها كیلومتر با آن خلیج فاصله دارد را به نام «خلیج فارس» نامگذاری كردیم. چند نمایشگاه نه چندان موفق از نقشه های تاریخی آن آبراه به راه انداختیم و خوش نشستیم كه دیگر جهانیان، همه آن را «خلیج پارس» می خوانند.از برگزاری همایش ها و جشنواره های اینترنتی و غیر اینترنتی بی سرانجام گرفته تا چاپ مجموعه نقشه هایی كه به ظاهر تنها برای دلخوشی خود ما صرفاً در بازار داخلی باقی مانده اند. این بود تب تندی كه در پی اقدام نشنال جئوگرافیك یك باره پدید آمد و پس از چندی فروكش كرد. نه بنیاد دیده بانی برای پیگیری بحران پدید آمد و نه اقدامی موثر در خارج از مرزهای ایران صورت پذیرفت.سال گذشته در همین روزها بود كه در همین روزنامه برای نخستین بار در ایران از اقدام سازمان نشنال جئوگرافیك و توطئه تازه عربی/ غربی در رسانه های پرنفوذ جهان برای تغییر نام خلیج پارس سخن گفته شد. به فاصله چند روز، نامه صدها تن از روزنامه نگاران و فعالان فرهنگی سیاسی به دولت برای پیگیری موضوع به چاپ رسید و كمی بعد، در زمانی كه ایرانیان مستقل در درون و برون مرز نظر به موضع ضعیف رسمی، خود به میدان آمده بودند بالاخره مسئولان تكانی خوردند و ورود كارمندان نشنال جئوگرافیك را تا زمان تصحیح اطلس ها ممنوع ساختند. این موضع دولتی به نقطه عطفی در انعكاس كوشش های ایرانیان در پاسداری از نام خلیج پارس در سطح جهانی انجامید و كوشش های به ظاهر جزیی، ناگاه به فریاد فرو خورده ایرانیان برای پاسداری از هویتی كه روشن نیست همواره از چه رو عربی جلوه داده می شود بدل شد.به هر رو، ارائه گزارشی از آنچه اكنون در رابطه با این نام در سطح بین الملل وجود دارد بی ضرر است. شاید تاثیری اندك برای كوشش های منظم و واكنش های منطقی و نه احساسی و شتاب زده در پی داشته باشد، هرچند بسیار گفتیم و نوشتیم و واكنش ها روزبه روز ضعیف تر و ناامیدكننده تر شد.بخش ایران باستان در موزه لوور پاریس همواره پذیرای دوستداران پرشمار تاریخ ایران از سراسر جهان بوده است. در این موزه به عنوان یك مركز به ظاهر علمی و به دور از بازی های سیاسی، به كمتر نقشه ای بر می خوریم كه در آن از نام راستین خلیج پارس در زبان فرانسوی (Golfe Persique) استفاده شده باشد. سیاستی كه در بسیاری از رسانه های فرانسوی نیز به چشم می خورد. چندی پیش یكی از اعضای سازمان خلیج پارس كه به تازگی از بخش ایران باستان در لوور دیدن كرده چنین می گوید: «چند ماه پیش با همكاری یكی از دانشجویان ایرانی مقیم فرانسه نامه ای به دو زبان انگلیسی و فرانسوی به لوور ارسال كردیم كه با واكنش منفی سرپرست بخش ایران در موزه مواجه شد. ولی در سفر اخیر دریافتم كه در تعداد اندكی از نقشه ها از نام Golfe Persique استفاده شده و در تعدادی دیگر كه قبلاً از نام مجعول Golfe Arab Persique درج شده بود، واژه Arab به شكلی نه چندان حرفه ای پاك شده است. در آغاز تصور كردم كه ممكن است برخی از بازدیدكنندگان ایرانی دست به چنین كاری زده باشند ولی پس از مشاهده دیگر نقشه ها و همچنین حضور پر تعداد ماموران امنیتی موزه، چنین كاری را ناممكن دیدم. به رغم اینكه نامه نگاری های ما واكنش مثبت آنها را در پی نداشت ولی ظاهراً تا حدی نتیجه بخش بوده هرچند كه هنوز بر اكثر نقشه ها عنوان نامفهوم Golfe (خلیج) خودنمایی می كند.» رسانه های آمریكایی در سال های گذشته تقریباً همیشه از نام درست خلیج پارس در زبان انگلیسی (Persian Gulf) بهره می جستند ولی به ظاهر در ایالات متحده نیز این فضا رو به تغییر است. در اوایل مهر ماه، كاربرد عبارت ساختگی «خلیج عربی» در تار نمای تلویزیون CNN واكنش شدید شماری اندك از ایرانیان مقیم آمریكا و ایران را برانگیخت و آن گونه كه به نظر می رسد كاربرد این نام به یكی از سیاست های پایه ای نیروی دریایی این كشور نیز بدل شده است. در كشورهای حاشیه جنوبی خلیج پارس، گزارشگران و نویسندگان بیانیه های مطبوعاتی نیروی دریایی آمریكا به تبعیت از سیاست كشورهای میزبان همواره «خلیج عربی» را مورد كاربرد قرار می دهند. نامی كه در اصل نام باستانی دریای سرخ است. اعتراضات پی درپی ایرانیان نیز ظاهراً تاكنون نتیجه چشمگیری نداشته است. روابط عمومی ارتش ایالات متحده با پاسخ هایی همچون «این آبراه به نام خلیج عربی هم شناخته شده است» و یا «گرچه نام تاریخی این خلیج و عنوان معمول در رسانه های آمریكایی Persian Gulf است ولی سیاست نیروی دریایی آمریكا استفاده از Arabian Gulf است» با ایرانیان روبه رو شده است. برایان بهرنگ لاهیجی از دانشجویان آمریكایی ایرانی تبار در كالیفرنیای جنوبی كه برای مقابله با این سیاست، سخت فعال بوده می گوید: «در آغاز با روابط عمومی، دفتر نیروهای ذخیره و پشتیبانی ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریكا از راه ای میل تماس گرفتم. یك نامه كتبی را هم به دفتر ستاد مشترك ارتش آمریكا فرستادم ولی تنها یك افسر جزء به نامه ام پاسخ داد با این مضمون كه از مقامات بالا دستور رسیده كه از نامی اشتباه برای خلیج پارس استفاده شود. با این حال با سفارت آمریكا در بحرین و چندین سناتور در كالیفرنیا نیز تماس گرفتم ولی حركت مشخصی از سوی آنها دیده نمی شود. متاسفانه به رغم وجود یك جامعه پرجمعیت از ایرانیان مهاجر در منطقه محل زندگی ام، به ندرت كسی در این زمینه همكاری می كند.» ولی رویداد جالبی نیز در پانزده اكتبر ۲۰۰۵ رخ داد. در این روز ناوگان دریایی آمریكا از منامه (پایتخت بحرین) بیانیه ای منتشر ساخت كه به فاصله چندین ساعت در تار نمای بسیاری از رسانه های آمریكایی قرار گرفت. در همان روز سازمان خلیج فارس ای میلی برای تار نمای اخبار ارتش آمریكا (Army News) ارسال كرد تا اشتباه فاحش جغرافیایی كه در این بیانیه به چشم می خورد را درست كنند. دقایقی بعد پاسخی از كنت میلر سردبیر بخش اخبار نظامی آن لاین در ویرجینیا دریافت شد: «از نامه شما سپاسگزاریم ولی متنی كه از آن سخن می گویید و در بخش اخبار ما قرار گرفته به صورت یك بیانیه مطبوعاتی نظامی از سوی اعضای همان بخش در اختیار ما قرار گرفته و در نتیجه از حداقل ویرایش برخوردار می شود. گزارشگران ما از Persian Gulf استفاده می كنند ولی گزارشگران بخش دفاع، تنها از عبارت Arabian Gulf استفاده می كنند و می گویند كه كاربرد Persian Gulf برای برخی بر خورنده است و آن را آمریكایی مآبی می شمرند.» با فاصله كوتاهی پس از این نامه و پس از كنترل مجدد تار نماهایی كه آن بیانیه را منتشر ساخته بودند مشخص شد كه همگی، نام ساختگی به كار برده شده را به Persian Gulf تغییر داده اند. باز هم ثابت شد كه همین كوشش های به ظاهر كوچك اگر با بیانی منطقی و محترمانه ارائه شود تا چه حد می تواند موثر باشد.پیروز مجتهدزاده استاد دانشگاه و مدیر بنیاد جغرافیایی یوروسویك در لندن نیز بر این باور است كه در حال حاضر كوشش ها باید برای ایستادگی در برابر این سیاست نیروی دریایی آمریكا متمركز شود. به گفته وی «جای بسی تاسف دارد كه تشكیلاتی مانند نیروی دریایی آمریكا تحت تاثیر برخی تصمیمات سبكسرانه بر آن شده است كه اصول هایی را كه بنیادهای دولتی و غیر دولتی ایالات متحده در طول تاریخ نشان داده اند كه سخت پایبندش هستند را زیر پا گذاشته و در برخی موارد، نظر به برخی ملاحظات نه چندان اخلاقی، نام های تاریخی اماكن جغرافیایی را برای دلخوش كردن فلان شیخ ثروتمند تغییر دهند. در ماجرای تلاش برخی محافل عربی مانند رژیم بعثی صدام حسین و برخی شیوخ جنوب خلیج فارس در چند دهه اخیر، بنیادهای دولتی و غیر دولتی در ایالات متحده ثابت كرده اند كه به رغم روابط دوستانه ای كه بین كشورشان با این شیوخ برقرار بوده و هست زیر بار این تلاش های خلاف اخلاق و اصول نخواهند رفت. برخورد دولت آمریكا در تمام این دوران در قیاس با برخی كشورهای اروپایی همچون بریتانیا كه خیلی زود تحت تاثیر تلاش های اعراب قرار گرفت و به طور غیررسمی Persian را از Persian Gulf حذف كرد بسیار نمونه بوده است. از همین نظر، امروزه دیدن چنین وضعیتی در ایالات متحده بسیار تاسف بار است و به نظر می رسد كه دو عامل اصلی داشته باشد، نخست اینكه پس از سقوط صدام برخی از شیخ های منطقه از ترس اینكه مبادا میراث حكومت بعثی در ایران ستیزی و تغییر نام خلیج پارس از میان برود انرژی بیشتری را برای گستردن این مباحث به كار گرفتند، از سوی دیگر اختلاف میان دولت جمهوری اسلامی و ایالات متحده به صورت انگیزه ای تازه درآمده است تا برخی محافل نظامی در آن كشور به اینگونه تلاش های شیوخ عرب توجه كنند. با این همه همچنان دولت آمریكا هنوز نامی جز Persian Gulf برای این دریا نمی شناسد. تنها نیروی دریایی است كه تحت تاثیر جو موجود و فشار های محلی در كشورهای جنوبی حاشیه خلیج پارس از نامی جعلی استفاده می كنند. روشن نیست كه آنها در منطقه دستور دهنده هستند یا دستور بگیر!... همچنین باید توجه داشته باشیم نظامی كه در ایران در پی انقلاب به قدرت رسید یك رژیم دینی است كه طبیعتاً با ایسم های دیگر ازجمله ناسیونالیسم سروكار ندارد و انقلابیون از ابتدا گمان می كردند كه می توانند اداره امور یك كشور را بدون توسل به هویت ملی و انگیزه های ملی مردم پیگیری كنند. اما كاركرد سیاسی برای اداره امور كشور در عمل ثابت كرد كه جامعه ای گسترده و كهن همانند ایران نمی تواند بدون انگیزه های ملی و هویتی به درستی اداره شود. بروز جنگ ها و چالش های خارجی این واقعیت را برای همگان آشكار كرد كه بزرگ ترین عامل دفاع از موجودیت یك كشور در برابر چالش های خارجی نیروی ملی برانگیخته شده آن جامعه است. به همین دلیل است كه ما می بینیم هنگامی كه سازمان غیر دولتی خلیج پارس (Persian Gulf Online) چالش بسیار چشمگیری را نسبت به اقدام نشنال جئوگرافیك آغاز كرد و این چالش به كمك دیگر سازمان ها و افراد در سراسر جهان به موفقیت رسید دولت ایران نیز تشویق شد كه مقداری به این مسائل بپردازد. به ویژه هنگامی كه دریافت ایرانیان در درون و برون مرز علاقه بسیار عمیقی را در این رابطه از خود نشان می دهند. برخی از ماموران رسمی دولت ایران در اروپا و ایالات متحده هم با نشنال جئوگرافیك تماس گرفتند كه این كار در تاریخ انقلاب اسلامی بی سابقه بود. به دنبال این وضع، دولت دست به یك سلسله اقدامات نمایشی داخلی زد ازجمله تعیین روز ملی خلیج فارس (به پیشنهاد همان سازمان)، تعویض نام خیابان خلیج فارس یا چاپ تمبر كه البته هنوز هم به چاپ نرسیده است!... ولی طبیعتاً این اقدامات كافی نیست. هر دولتی از هر شكل ایدئولوژیك كه باشد باید تلاش گسترده تری را برای مقابله با چنین چالش های ملی و هویتی خارجی به كار گیرد به ویژه هنگامی كه مسلم شود اینگونه چالش ها تنها محدود به یك بحث هویتی و فرهنگی نیست بلكه بخشی از یك مجموعه گسترده تر از چالش های سیاسی علیه كشور، ملت و حتی خود نظام است. در این رابطه اخیراً اعلام شد كه دولت از ورود كشتی های بین المللی با بارنامه هایی با نام هایی غیر از Persian Gulf جلوگیری می كند. دولت ابوظبی سال ها است كه این كار را به طور متقابل انجام داده و می دهد ولی شنیده می شود كه دولت ایران این تصمیم جدید خود را به دلیل مسائل مالی متوقف كرده است.»در این بین، موسسه هارپر كالینز (Harper Collins) كه از بنیادهای به اصطلاح معتبر جغرافیایی و نقشه نگاری در لندن است هفته پیش بر آن شده تا در نقشه هایش، Persian را از عبارت Persian Gulf حذف كند. خبر این سیاست تازه گرچه رسماً از سوی این بنیاد اعلام نشد ولی از سوی چند تن از ایرانیان مقیم لندن فاش شد كه طبعاً واكنش حامیان تاریخ و فرهنگ ایران را به دنبال داشت. آریا عابدین (دانشجوی دانشگاه ایالتی نیوجرسی) كه موضوع را با مكاتباتش پیگیری كرده درباره واكنش این بنیاد چنین می گوید: «میك آشورت Mick Ashworth مسئول اطلس جهان در بنیاد هارپركالینز اذعان می دارد كه «هیچ پیش زمینه سیاسی در پس تصمیم آنها نیست» كه بعید به نظر می رسد چنین باشد. آشورت می گوید بنیاد مذكور در كاربرد نام های جغرافیایی، سیاست شورای نام های جغرافیایی برای كاربرد رسمی در بریتانیا (PCGN) كه استفاده از نام های رایج است را دنبال می كنند. این بنیاد گرچه به پیشینه تاریخی نام خلیج پارس (Persian Gulf) معترف است ولی از سال ۱۹۹۴ همزمان با گسترش روزافزون كاربرد «خلیج» (The Gulf) در رسانه ها و سیستم نقشه نگاری ادارات نظامی بریتانیا، این عبارت نامفهوم را اندك اندك به عنوان نام این پهنه آبی برگزیده است. این بنیاد خاطرنشان ساخته اسناد تاریخی ارائه شده و اعتراضات ایرانیان را مورد بررسی قرار خواهد داد ولی هنوز از تجدیدنظر در این سیاست سخنی به میان نیامده است.از سوی دیگر به تازگی در آمریكا بنیاد Scholastic كه از ناشران شاخص كتاب های درسی در ایالات متحده است «امپراتوری ایران» (Persian Empire) را به دلایل نامعلوم از كتاب های خود حذف كرده است. این اقدام، واكنش شدیدایرانیان مقیم آمریكا را برانگیخته و جدا از ارسال نامه های اعتراض آمیز به این موسسه، دادنامه ای اینترنتی با این نشانی به كوشش پیروز آزادی (استاد دانشگاه در نیویورك) تنظیم شده است:http://www.petitiononline.com/۰۷۱۰۵۶petition.html