״هوشنگ جاويد״, پژوهشگر موسيقى نواحي, درباره بيت خوانى در ميان كردهاى غرب ايران, گفت: بيت گاهى هجايى است و گاهى يك مصراع از بيت ممكن است بلندتر و يا كوتاهتر از مصراع قبلى شود.چون از بندهاى گوناگون ساخته شده است ،ممكن است چند مصراع آن در آخر هر بند تكرار شود كه در فرجام, شكلى از ترجيع بند به وجود مى آيد.وى درباره جايگاه بيت خوانان در منطقه آذربايجان غربى تا ايلام نيز گفت: بيت خوانان در حضور امراى قديم و همين طور مجالس مردمى از احترام خاصى برخوردار بودند و مقررى و معاش خوبى داشتند. گاه با بداهه سازى بيت جديدى را در وصف حماسه سازي, حاكمى يا عاشقى مبارز و به مراد نرسيده يا رسيده به وجود مى آوردند كه با نقل سينه به سينه به نسل بعدى مى رسيد. بيت خوانان و باللوره خوانان بى پرده و بى واهمه آوازشان را از هر قسم كه باشد, سر مى دهند. چرا كه مى دانند كسى از آنان دلتنگ نمى شود. آنان بدون غرض با احساسى ظريف و افكارى ساده , راز درونى خويش را آشكار مى سازند.״جاويد״ درباره تاريخ بيت ها در غرب كشور نيز نكاتى را متذكر شد و گفت: سه تن از موسيقى دانان و موسيقى شناسان كرد به نام هاي״ جميل بندى روژ بياني״ ،״ عزالدين مصطفي״ ،״ استاد جبار جباري״ بر اين عقيده اند كه پاره اى از نغمات بيت تاريخ دورى ندارند و بيشتر بيت هاى بازمانده را به مناطق گرميان، كركوك، طالبان ، جباري، آلياوه، روستا ى قادر كرم و دشت زنگنه نسبت مى دهند, مى گويند بيت هايى چون قدتار ، خاوكه( خواب كننده) ئاى ئاي، الله ويسى در و غيره از اين نقاط برخواسته اند.وى ادامه داد : مهمترين نواحى در اجرا و رواج بيت ها در غرب ايران, منطقه مهاباد، سردشت،كرمانشاه و ايلام و بوكان در كردستان است. موسيقى ورزان منطقه ى كرمانشاه و ايلام در مورد بيت خوانى معتقدند كه اصل آوازهاى بيت و شيوه هاى بيت خوانى در پانصد و اندى سال پيش توسط شخصى به نام״ خسرو فيروزخان״ كه در مكتب فردى از اهالى زنگنه به نام״ تيمور״ بيت خوانى مى كرده, پس از مرگ استادش به شهر زور عراق مى رود و پس از اسكان در عراق به اشاعه اى بيت خوانى مى پردازد.

اين پژوهشگر درباره بيت خوانى در ميان كردهاى شمال و شرق ايران( كرمانج شمالي) گفت: منطقه ى زندگى كرمانج هاى شمالى از منطقه ى قرگور و مرگرو آذربايجان غربى تا گيلان ، مازندران ، تهران ,گلستان و جزيى ترين نقطه اى خراسان يعنى صالح آباد تربت جام گسترده است . بخشى ها بيشتر در خراسان زندگى مى كنند و همواره مرزداران بى خواب و خور اين سرزمين مقدس بوده اند.بيت ها در ميان اين اقوام كرد در گونه هاى زيبايى رخ مى نمايانند.

وى همچنين اضافه كرد: در شاخه هاى حماسه خواني, بيت هاى كرمانجى شمالى از حيث ساختار ادبى از نوع دوم محسوب مى شوند كه در توازن و تساوى مصراع ها تا حدى نظم رعايت مى شود. چون بخشى هاى بيت خوان در حال اجرا بداهه سازى هم مى كنند و به آن افزوده يا كم مى كنند، اگر چه در بخش هايى از آوازها( دنگ ها -خجاها) و هنگ ها( نوع الحان و نغمگي) از سرايش گونه اى اول كه هماهنگى قوافى و تعداد مصراع ها و موزون بودن آن ها كمتر رعايت شده و بيشتر به بحر طويل شباهت دارد.وى در پايان افزود: بيت هاى كردى چه در غرب و چه در شمال غربى و شمال شرق ايران همه در شيوه هاى اجرا هر كدام شان از طبيعت بهره برده اند. عطر و شميم شان از باغ ها و گلستان ها, بهره و درون آن از ژرفاى دره ها , تفكرش از حسرت و اندوه و ستم ستيزى , خرام آن از نسيم كوهستان الهام گرفته است و بدين گونه گنجينه اى پر ارزش ,گذشته ادب و فرهنگ سرزمين ايران اسلامى را تشكيل مى دهد.