گزارش ایسنا از نشست "برجام از اجرا تا فرجام"

نرمش قهرمانانه به عنوان یک اصل سیاسی پویا تداوم داشته باشد

سیاسی

نشست بررسی ابعاد برنامه جامع اقدام مشترک با عنوان "برجام از اجرا تا فرجام" در سازمان جوانان مجمع نیروهای خط امام (ره)، با سخنرانی حمید احمدی و ابراهیم متقی از اساتید دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد.

به گزارش گروه دریافت خبر خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در ابتدای این نشست ابراهیم متقی درباره این که چرا ایران وارد مذاکره با گروه ۱+۵ شد، گفت: در سیاست بین‌الملل رژیم‌های بین‌المللی وجود دارد که می‌تواند زمینه‌های لازم را برای محدود کردن قدرت و توان برخی از بازیگران سیاسی به وجود آورد. یکی از آن رژیم‌ها، رژیم‌های تحریم است.

او در ادامه افزود: اگر کتاب‌های کلاسیک سیاست بین‌الملل را ورق بزنیم یکی از بحث‌هایی که داخلش گنجانده شده‌است مساله تحریم‌ها در سطح بین‌الملل است.

متقی با طرح این سوال که چرا تحریم‌ها برای برخی از کشورها اعمال می‌شود؟ تاکید کرد: تحریم‌ها نشانه‎ای برای محدودسازی قدرت کشورهایی است که مطلوب قلمداد نمی‌شوند. آمریکا از سال ۱۹۴۵ به بعد درباره کشورهایی که در حوزه کشورهای نامطلوب قرار داده، به صورت اجتناب‌ناپذیر از سیاست رژیم تحریم هم استفاده کرده است. بنابراین تحریم به این دلیل اعمال می‌شود که قدرت‌های بزرگ الگوی سد نفوذ را در پیش می‌گیرند.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: آمریکا از سال ۱۹۴۶ این الگو و سیاست را در رابطه با اتحاد جماهیر شوری و بسیاری از کشورهای رادیکال و انقلابی در دوره جنگ سرد و بعد از آن به کار گرفت.

متقی یادآور شد: اولین تحریم‌ها علیه ایران قبل از شکل‌گیری انقلاب اسلامی اعمال شده است اما نامش تحریم نبوده است چرا که بسیاری از قراردادهای نظامی و تسلیحاتی که حکومت پهلوی دوم منعقد کرده بود که می‌توانست جزیی از قدرت منطقه‌یی ایران شود را در ماه‌های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی لغو کرد.

به گفته او، بعد از تسخیر سفارت آمریکا در ایران، تحریم‌های دیگری علیه کشورمان تصویب و اعمال شد و نباید فراموش کرد که ذات سیاست آمریکا معطوف به کنترل جهان و منطقه بنا شده است.

این کارشناس مسائل سیاسی با بیان این که رسالت گرایی، مدل و نقشه راه آمریکایی‌ها را مشخص می‌کند، تصریح کرد: آمریکایی‌ها همیشه به دنبال نظم و کنترل در جهان بودند و هستند که بر اساس این الگو تضادهای ایران و آمریکا گسترش پیدا کرد چرا که در دوران جنگ ایران و عراق هم سیاست آمریکایی‌ها تحریم تسلیحاتی ایران بود.

متقی در ادامه گفت: زمانی که مسائل مربوط به مذاکرات مک فارلین انجام گرفت و مذاکرات در برخی از نشریات لبنانی منتشر و بعد به آمریکا کشیده شد، یک فضای بحرانی را در آمریکا ایجاد کرد به این دلیل که آمریکا علیه ایران تحریم‌های تسلیحاتی اعمال کرده بود اما در روند مذاکرات مک فارلین به ایران پیشنهاد ارائه تسلیحات تعیین کننده‌ای از جمله موشک‌هایی برای مقابله با تانک‌های عراقی و موشک‌هایی فونیکس مربوط به هواپیمای اف ۱۴ که برای کشورمان بسیار ارزشمند و مهم تلقی می‌شد، داده بودند.

او اضافه کرد: در این شرایط و فضا جنگ ادامه پیدا کرد و در فرایند جنگ قدرت نظامی و راهبردی ایران در مقایسه با عراق کاهش پیدا کرد. یک ماه آخر جنگ و نتایج حاصل از آن به ما نشان می‌دهد که توازن جنگ چگونه شد.

این کارشناس مسائل سیاسی با بیان این که بعد از جنگ آمریکایی‌ها به دنبال گسترش روابط با ایران بودند، توضیح داد: شرکت‌های نفتی آمریکا قراردادهای نفتی بسیاری با کشورمان منعقد کردند و در سال ۱۹۹۳ شرکت «کو نی کو» آمریکایی بحث مربوط به منطقه عسلویه و پارس جنوبی را در دستور کار قرار داد و قراردادی ۷.۲ میلیاردی با ایران منعقد کرد اما دولت آمریکا مانع شد به این دلیل که در سال ۱۹۹۳ فردی به نام «مارتین این داین» که در آن زمان مشاور امنیت ملی آمریکا بود طرحی را مبنی بر این که آمریکا ایران و عراق را برای مهار دو جانبه در دستور کار خود قرار دهد، تصویب کرد.

او تاکید کرد: این فرایند و روند منجر به این شد تا ایران خود را در حوزه‌های راهبردی با شرایط موجود تطبیق و از همه مهم‌تر از دوران جنگ درس بگیرد.

این استاد دانشگاه سال ۲۰۰۳ را سال تحول بزرگ و جدی منطقه‌یی دانست و تصریح کرد: آمریکا در سال ۲۰۰۲ به افغانستان حمله نظامی کرده بود و در مارس ۲۰۰۳ به عراق حمله کرد و در هر دو جنگ در زمان محدودی به پیروزی رسید.

به گفته او، قدرت آمریکایی‌ها در آن زمان و اراده این کشور برای کاربرد هر چه بیش‌تر قدرت به گونه‌ای بود که می‌توانست برای ایران تهدید کننده باشد. به همین دلیل است که مذاکرات ایران با ۳ کشور اروپایی در سپتامبر ۲۰۰۳ آغاز و منجر به این شد که جمهوری اسلامی غنی‌سازی را متوقف کند.

متقی در ادامه افزود: توقف غنی‌سازی ایران تا زمانی مورد پذیرش قرار گرفته بود تا آژانس آزمایش راستی‌آزمایی را انجام و اعلام کند که فعالیت‌های هسته‌ای ایران صلح آمیز بوده است اما تا سال ۲۰۰۵ این فرایند ادامه پیدا کرد و آمریکایی‌ها نپذیرفتند که ایران غنی‌سازی را ادامه تا در وضعیت عادی قرار بگیرد.

این کارشناس سیاسی به ماه‌های آخر رییس دولت اصلاحات اشاره کرد و گفت: سیاست نظام جمهوری اسلامی بر این قرار گرفت تا غنی‌سازی اورانیوم از سر گرفته شود و این روند در اصفهان آغاز و بعد از آن تحریم‌های هسته‌ای علیه کشورمان شروع شد.

او تحریم‌های قبل از سال ۲۰۰۶ علیه ایران از سوی آمریکا را به بهانه‌های مختلف از جمله؛ حقوق بشر، سیاست خارجی و منطقه‌یی جمهوری اسلامی تعبیر کرد و در ادامه افزود: از سال ۲۰۰۶ به بعد تحریم‌هایی مانند قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و شدیدترین آن قطعنامه ۱۵۲۹ بود که در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما در سال ۲۰۱۱ علیه ایران صادر شد که در پشت این قطعنامه آمریکا و اروپایی‌ها یکسری مواردی را در قطعنامه‌ها به دلیل مخالفت‌های روسیه و چین نتوانستند بگنجانند و به صورت یک جانبه ایران را در مباحث مربوط به مالی، اقتصادی، هواپیمایی، بنزین و پروژه‌ها در محدویت‌هایی قرار دادند که حتی خرید نفت از ایران را مانع شدند.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: این مسائل یک شوک بسیار جدی را به اقتصاد ایران وارد کرد. متاسفانه تا این مقطع زمانی کارگزاران اجرایی ایران از پول‌های نفت بشکه‌ای ۱۴۰ دلار لبریز بودند و از آن طرف هزینه‌های کشور را به گونه قابل توجه‌ای افزایش دادند تا زمینه‌ای برای بیماری هلندی در اقتصاد ایران به وجود آمد و میزان واردات شدیدا افزایش یافت و هر مجموعه‌ای در ایران در ردیف برنامه بودجه، پولی را به آن اختصاص داد.

به گفته متقی، مقامات اجرایی فکر نمی‌کردند که تحریم‌ها بتوانند اقتصاد اجتماعی ایران را تحت تاثیر قرار دهد و این اثرپذیری اقتصاد اجتماعی ایران منجر به این شود تا مطالبات جامعه با رویکرد جامعه دچار تغییر شود.

وی به شوک‌های اقتصادی در سال ۱۳۹۱ و کاهش ارزش واحد پول کشور اشاره کرد و در ادامه گفت: ایران با ۳۰۰ درصد کاهش واحد ارزش پولی مواجه شده بود که آثاری از جمله؛ افزایش تورم و رشد اقتصادی منفی را به‌دنبال داشت و وضعیتی را به وجود آورد که احمدی‌نژادی که احساس می‌کرد قطعنامه‌های شورای امنیت کاغذ پاره است و هیچ تاثیری بر جای نمی‌گذارد وارد مداری شد که مذاکره با آمریکا را مطرح و آغاز کرد.

این کارشناس سیاسی انتخاب علی‌اکبر صالحی توسط احمدی‌نژاد بر منصب وزارت امور خارجه را گامی برای مذاکره با آمریکا دانست و تاکید کرد: درست است که صالحی دانش زیادی در حوزه دیپلماتیک نداشت اما وی از روابط عمومی بسیار خوبی برخوردار بود و از همه مهم‌تر به زبان‌های انگلیسی و عربی تسلط کامل داشت. بنابراین احمدی‌نژاد این احساس را داشت که از این طریق می‌تواند از طریق صالحی روابط ایران با آمریکا و کشورهای عربی را بهبود بخشد.

متقی بیان کرد: متاسفانه تفکرات سطحی در گذشته وجود داشت که این سیاست‌ها در خصوص مسائل منطقه‌یی و راهبردی هم راه یافت چرا که در آن زمان بحث‌ها و مدارکی توسط ویکی لیکس مبنی بر این که سفیر عربستان سعودی به هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا گفته بود وقت آن رسیده «تا سر مار را از تنش جدا کنیم» یعنی علیه ایران جنگ آغاز شود، منتشر شده بود. متاسفانه در این رابطه دولت احمدی‌نژاد سفیر عربستان را برای توضیح در مورد سند منتشر شده به وزارت خارجه احضار نکرد.

به گفته او، متاسفانه در آن زمان در مورد سند منتشر شده توسط ویکی‌لیکس به درک درست و قابل فهمی نرسیدیم مبنی بر این که عربستان سعودی در حال شکل دادن خط منازعه با ایران است.

این استاد دانشگاه به سخنان رهبر معظم انقلاب در یکم فرودین ماه سال ۱۳۹۱ در شهر مقدس مشهد اشاره کرد و افزود: پیگیری‌هایی که دولت در خصوص مذاکره انجام می‌دهد نظر نظام است و در آن دوره و وضعیت بود که مذاکرات با فردی به نام برنز، معاون وزیر امور خارجه آمریکا آغاز شد.

او اضافه کرد: آمریکایی‌ها به مقامات عمانی به ویژه سلطان قابوس گفته بودند که ما با غنی‌سازی ایران مخالفتی نداریم اما نگفته بودند که آن را به رسمیت می‌شناسیم. بعد از آن از جانب آمریکا «برنز» و از طرف ایران «سعید جلیلی»، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی مذاکرات را آغاز کردند که نماینده ایران تا حدودی با این روند مخالفت داشت اما سیاست کلی کشور به گونه‌ای بود که معاون وزیر امور خارجه ایران هم به عمان سفر کرد تا مذاکرات رسمی و غیرعلنی را انجام دهند این مذاکرات تا اردیبهشت سال ۹۲ ادامه داشت تا این که آمریکایی‌ها گفتند شما انتخابات ریاست جمهوری در پیش‌رو دارید و به این دلیل ادامه مذاکرات به بعد از انتخابات ایران موکول می‌شود.

متقی با بیان این که ساختار سیاسی و مقامات تصمیم گیرنده ایران به این جمع‌بندی رسیدند که اگر تحریم‌ها علیه کشور ادامه پیدا کند مشکلات اقتصادی برای ایران و حمایت از جبهه مقاومت به وجود می‌آید، تصریح کرد: در این شرایط بود که بحث مربوط به مذاکرات مشروعیت پیدا کرد. حجت الاسلام روحانی هم نگاهش همین بود و گفتمان وی در فضای انتخاباتی سال ۹۲ همین مباحث را مطرح می‌کرد و رویکرد روحانی هم مبنی بر مذاکره با آمریکا، جهان غرب و نظام بین‌الملل بود.

این استاد دانشگاه افزود: برای این که گفت‌وگوی سازنده داشته باشیم باید تنش‌زدایی کنیم و برای تنش‌زدایی باید نگرانی‌های طرف مقابل را بر طرف کرد تا آن‌ها هم نگرانی‌های ایران را رفع کنند.

به گفته وی، باراک اوباما گفته بود که اگر ایران مشت گره کرده خود را باز کند آن موقع خواهد دید که آمریکا دست باز کرده ایران را می‌فشارد. یعنی برای بهبود روابط مشت تبدیل به دست شود و تمام دغدغه روحانی این بود تا مشکلات اقتصادی ایران را بر طرف کند.

این کارشناس مسائل سیاسی در ادامه به نوع نگرش و رویکرد روحانی اشاره کرد و افزود: رویکرد این بود که چرا مشکل ایجاد شده است؟ به دلیل تحریم‌ها. علت تحریم‌ها چیست؟ مشکلات سیاست خارجی. پس روحانی سیاست خارجی دولت را بر قالبی که محمدجواد ظریف داشت محور قرار داد و بر اساس آن سیاست خارجی را تنظیم کرد.

متقی یاد آور شد: در نوامبر ۲۰۱۳ بعد از آن که مذاکرات ژنو انجام شد روحانی به مردم ایران گفت که در تحریم‌ها شکاف ایجاد شد. حقیقت این است که نگاه رهبر معظم انقلاب و رییس‌جمهوری پایان دادن به تحریم‌ها بود.

او دورنمای توافقات لوزان و وین برای پایان دادن به تحریم‌ها را خوب و مطلوب ندانست و در ادامه گفت: مشکل اساسی که دولت تدبیر و امید خواهد داشت این است که انتظارات فزاینده‌ای برای شهروندان، نظام و گروه‌های سیاسی مبنی بر پایان دادن به مشکلات اقتصادی ایجاد کرده است.

به گفته این استاد دانشگاه، بحران زمانی شکل می‌گیرد که رکود و تورم هم‌زمان حاصل شود و نگرانی‌ها مبنی بر این است که تحریم‌ها لغو نمی‌شود بلکه تخفیف پیدا می‌کند که متاسفانه امکان برگشت‌پذیری همین تخفیف‌ها هم وجود دارد.

متقی در ادامه تاکید کرد: چند روز گذشته جمهوری اسلامی ایران موشک بالستیک عماد را آزمایش کرد در حالی که در قطعنامه 2231 شورای امنیت ذکر شده که هر گونه آزمایش موشکی که دارای قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای باشد تحریم‌ها را در معرض برگشت‌پذیری قرار می‌دهد که اخیرا هم سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در این باره گفته که اقدام ایران را به شورای امنیت برده تا در آن سازمان در مورد ایران تصمیم‌گیری شود.

در بخش دیگر این نشست حمید احمدی، نیز در خصوص برجام گفت: به نظر من بستگی دارد که ایران چه استراتژیکی را برای آینده و مسائل منطقه‌یی در پیش گیرد. اصولا بحران هسته‌ای و تحریم‌هایی که برای کشورمان رخ داد بر می‌گردد به نوع استراتژیک و سیاستی که ایران از اول انقلاب در پیش گرفت.

او در ادامه افزود: خوشبختانه در سیاست خارجی دولت تدبیر و امید نوعی تغییر به وجود آمده که ماحصل آن، توافق و برجامی است که برای کشورمان رقم خورده است و همان طور که گفتم همه چیز به استراتژیک آینده ایران نسبت به منطقه و جهان بستگی دارد.

این استاد دانشگاه با بیان این که برجام باید انجام می‌گرفت، گفت: توافق هسته‌ای اقدامی درست و به جا بود و برخی نسبت به این توافق انتقاداتی را مطرح و می‌گویند نباید برجام انجام می‌گرفت.

به گفته احمدی، برجام باید صورت می‌گرفت چراکه اگر با سیاست ایران با روند گذشته ادامه می‌یافت خطرات جبران ناپذیری گریبان‌گیر کشور می‌شد.

او در ادامه به فتوای رهبر معظم انقلاب درباره سلاح هسته‌ای اشاره کرد و افزود: همان طور که رهبر انقلاب استفاده از بمب اتم را حرام اعلام کردند و فرمودند ایران هیچ‌وقت به دنبال سلاح‌های کشتار جمعی نبوده و نیست. اما برخی بر این باورند که هسته‌ای بودن عامل بقای ایران می‌شود در حالی که چنین تفکری غلط و اشتباه است.

این کارشناس مسائل سیاسی، ایران غیرهسته‌ای را قدرتمند دانست و تاکید کرد: اگر جمهوری اسلامی هسته‌ای شود قدرت ایران از بین خواهد رفت. ایران همیشه معتدل بوده اما دشمنان و رقبای کشورمان افراطی و تندرو بوده‌اند. چراکه اگر آن‌ها هسته‌ای شوند قطعا ایران را در ضربه اول نابود می‌کنند.

او اضافه کرد: وجود خطرات بسیار زیاد و تعدد دشمنان ایران در منطقه و جهان باعث شد تا رهبران ایران مذاکره را در سیاست خارجی مد نظر قرار دهند.

احمدی با بیان این که ایران یکی از کشورهای قدرتمند منطقه بوده و در آینده هم باید قدرتمند در خاورمیانه باقی بماند، تصریح کرد: اگر ایران در منطقه هسته‌ای شود و از آن طرف امارات، کویت، عربستان و کشورهای دیگر در خارمیانه هسته‌ای شوند دیگر قدرت معنا نمی‌دهد. اما ایران در منطقه با توجه به ارتش، فرهنگ، تمدن، وسعت و جمعیتی که دارد می‌تواند قدرتمند باقی بماند.

این استاد دانشگاه افزود: به نظر من باید از گسترش سلاح‌های هسته‌ای در خاورمیانه جلوگیری شود. با وجود مشکلاتی که برجام می‌تواند برای کشورمان داشته باشد توافق اقدامی لازم برای ایران بود که باید انجام می‌گرفت.

او در ادامه به اهداف سیاست خارجی قانون اساسی اشاره کرد و گفت: در قانون اساسی کشور اهدافی جهانی مبنی بر اتحاد مسلمانان جهان، نجات مسلمانان و کمک به آنان در نظر گرفته شده است. در حالی که این اهداف بسیار بزرگ و در سطح کلان گنجانده شده اما به ابزار و توانمندی‌های کشور برای اجرایی شدن این استراتژی‌ها توجه‌ای نشده‌ است.

این کارشناس مسائل سیاسی گفت: متاسفانه سیاست و استراتژی‌ها بسیار بلند پروازانه بوده و به همین دلایل با بحران رو به رو شدیم. بسیاری از کشورهای منطقه که با ایران دوست بودند علاقه داشتند که جمهوری اسلامی با آمریکا درگیر و نابود شود که در راس آن‌ها کشورهای عربی‌اند که دست در دست اسراییل داده بودند.

احمدی مذاکره را یک نعمت بسیار بزرگ دولت روحانی دانست و در ادامه افزود: اگر ایران با گروه ۱+۵ مذاکره نمی‌کرد و جنگ رخ می‌داد قطعا ایران و همه کشورها متضرر می‌شدند.

به گفته وی، اکثر کشورهای منطقه علاقه به شکست مذاکرات ایران با گروه ۱+۵ داشتند. ممکن است در خصوص برجام نقدهایی وجود داشته باشد اما مهم این است که جمهوری اسلامی ایران منافع ملی و کیان قدرت خود را از دست نداده است.

این کارشناس مسائل سیاسی به گروه‌ها و کشورهایی که با کیان ملی ایران مخالف هستند اشاره کرد و گفت: پان اسلامیسم سلفی یا همان پان سلفی‌گری دشمن شماره یک کشورمان محسوب می‌شود چرا که این جریان با گروه‌هایی که ضد شیعه و ایرانی باشند، اتحاد دارد. گروه بعدی پان عربیسم است که نسبت به خوزستان، مرزهای ایران و حتی خلیج فارس دشمنی خود را نشان داده است. گروه بعد پان ترکیسم است که به مرزهای ایران چشم طمع دارد و کشورهای عربی و غیرعربی منطقه که با اسراییل برای از بین بردن ایران همکاری داشتند. یعنی دشمنان دیروزی و پسر عموهای امروز هستند.

او به بیان این که اگر نرمش قهرمانانه در سیاست خارجی ایران نهادینه شود تمام مشکلات کشور حل خواهد شد، تاکید کرد: امیدوارم نرمش قهرمانانه روز به روز به عنوان یک اصل سیاسی پویا تداوم داشته باشد.

این استاد دانشگاه به اهداف مهم جمهوری اسلامی اشاره کرد و در ادامه افزود: هدف‌های اصلی ایران باید بر اساس سه عنصر مهم از جمله؛ دفاع از کیان ملی و یکپارچگی سرزمینی، دفاع از حوزه تمدنی و جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای در خاورمیانه استوار باشد.

احمدی در پایان با بیان این که اسراییل در ادامه بحران و کارشکنی هسته‌ای ایران نقش حائز اهمیتی داشته‌ است، گفت: اگر بخواهیم یک استراتژی ملی برای کشور ترسیم کنیم باید به جای شعار نابودی رژیم صهیونیستی به استقرار کشور فلسطین اهمیت بدهیم.

انتهای پیام

کد N994252