۰
یادداشت؛

​شتابزدگی، آفتی بزرگ در مسیر بررسی برجام

  • ۲۷بازدید
  • ۰ رای
  • ۰ دیدگاه

اساسا برجام و توافق هسته ای میان ایران و اعضای ۱+۵ پدیده ای سطحی نیست که بخواهیم نسبت به آن برخوردی سطحی داشته باشیم. برجام پدیده ای است که نیاز به «تحلیل» و «محافظت» دارد.

خبرگزاری مهر ـ حنیف غفاری: شتابزدگی نه تنها در قبال مسائل و موضوعات حساس و مهم بین المللی، بلکه در قبال هر پدیده ای حکم یک نقطه آسیب را دارد. شتاب زدگی، نسبت میان حال و آینده پدیده و فاصله ای که باید به طور منطقی میان این دو وجود داشته باشد را دگرگون می سازد. این دگردیسی سبب می شود تا هم در زمان حال و هم در آینده قدرت توصیف، تحلیل و مواجهه با پدیده از بین رفته و در نتیجه به جای آنکه ما بر پدیده محیط باشیم، پدیده بر ما احاطه داشته باشد!

این قاعده در قبال «برجام» به مراتب پررنگ تر است. زمانی که سخن از لزوم بررسی برجام به میان می آید، قطعا این بررسی و تصویب نمی تواند تابع نگاه گذرا، صوری و سطحی نسبت به این پدیده باشد.

 اساسا برجام و توافق هسته ای میان ایران و اعضای ۱+۵ پدیده ای سطحی نیست که بخواهیم نسبت به آن برخوردی سطحی داشته باشیم. برجام پدیده ای است که نیاز به «تحلیل» و «محافظت» دارد. به عبارت بهتر، باید با اتکا به داده های عینی موجود و پرده برداری از نقاط مبهم، بتوانیم نقاط قوت و ضعف برجام را شناسایی کرده و قدرت آسیب زایی موارد سلبی آن را به حداقل برسانیم.

واقعیت امر این است که از زمان جمع بندی مذاکرات هسته ای ایران و اعضای ۱+۵ تاکنون، ایالات متحده آمریکا و دیگر اعضای ۱+۵ از یک سو قدرت بررسی برجام را به صورت مطلق به سنا و مجلس نمایندگان آمریکا داده و از سوی دیگر، حقی را برای مجلس شورای اسلامی در بررسی برجام قائل نبودند.

 رویکرد داخلی دولت نسبت به برجام نیز این روند را تقویت کرد. با این حال اظهارات صریح، حکیمانه و قاطعانه مقام معظم رهبری در خصوص لزوم بررسی برجام در مجلس شورای اسلامی همه معادلات را به هم ریخت.

بررسی برجام توسط مجلس شورای اسلامی و به صورت خاص کمیسیون بررسی برجام دارای منطقی گویا و بارز است. چنانچه در موخره برجام ـ موضوعاتی مانند تصویب پروتکل الحاقی و ... ـ لازم است مجلس شورای اسلامی کار اصلی را صورت دهد، در مرحله ماقبل اجرایی شدن توافق نیز ورود مجلس شورای اسلامی لازم است.

تشکیل کمیسیون ویژه بررسی برجام در مجلس شورای اسلامی که برگرفته از آرای خود نمایندگان می باشد نیز در همین راستا قابل ارزیابی است. بدیهی است که ارزش برجام به لحاظ حقوقی، سیاسی، راهبردی و اقتصادی ضرورت تشکیل کمیته و کمیسیونی خاص برای تمرکز ویژه بر روی آن را بیشتر می سازد.

 مهم تر اینکه کمیسیون تخصصی بررسی برجام نتایج تحقیقات خود را به همه کمیسیون ها و صحن علنی مجلس شورای اسلامی ارائه خواهد داد و با آنها در نوعی تعامل مستقیم و دو طرفه قرار دارد. از این رو تشکیل کمیسیون ویژه بررسی برجام نه تنها نافی نقش دیگر نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیست، بلکه به مثابه نقطه اتصال خانه ملت با اعضای دو تیم مذاکره کننده هسته ای فعلی و قبلی و دیگر کارشناسان و صاحب نظران این حوزه محسوب می شود.

نظام مند شدن بررسی برجام در مجلس شورای اسلامی نیز محصول دیگر تشکیل کمیسیون ویژه بررسی برجام خواهد بود. در اینجا کمیسیون مذکور مسئول جمع آوری، تحلیل و چینش داده های اطلاعاتی موجود و ارائه آنها به نمایندگان خانه ملت جهت ارائه تصویری منطقی و صحیح از برجام است.

ترسیم روند گذشته مذاکرات هسته ای و همچنین پیش بینی آینده برجام نیز از جمله مواردی است که در کمیسیون ویژه بررسی برجام مورد توجهی دقیق قرار می گیرد. نگاه موثر به گذشته و آینده سبب می شود تا ما تمرکزی ویرانگر در زمان حال نداشته باشیم و خود را در مقابل احتمالات پیش رو آماده کنیم.

طرح همه این موارد در کمسیون ویژه برجام قدرت مانور ما را در مقابل کارشکنی های رقیب به ویژه آمریکا در آینده افزایش خواهد داد. از این رو کمیسیون ویژه برجام تنها در زمان حال متوقف نبوده و در صدد بررسی دقیق گذشته و آینده توافق نیز می باشد. شاید برخی منتقدان تصور کنند تمرکز بر آینده برجام از سوی کمیسیون ویژه و بررسی دقیق احتمالات پیش رو نمادی از وسواس بیش از حد در قبال برجام است اما اتفاقا این وسواس در چنین مرحله حساسی کاملا پیش برنده و ضروری است و از نوع وسواس بازدارنده نیست.

در اینجا باید با پردازش صحیح و موثر داده های موجود و پیش بینی منطقی آینده و در نظر گرفتن همه احتمالات موجود، میان محتوای توافق و بستری که قرار است در آن توافق اجرا شود ارتباط روشنی برقرار کرد.

 در آینده پژوهی پدیده اخیر ـ توافق نهایی احتمالی میان ایران و اعضای ۱+۵ ـ و به فرض اینکه روال قانونی تصویب توافق نهایی طی شود و این توافق به تصویب برسد، باید در «تعریف داده های اولیه» و متعاقبا در «پردازش داده ها و مولفه ها» نهایت دقت ممکن را به خرج دهیم زیرا ترسیم آینده، از دل پردازش اطلاعات و داده های فعلی ما صورت می گیرد و اگر این اطلاعات برآمده از احساس و اغراق یا تفریط و خشم باشد، آینده پژوهی ما را با مشکل مواجه می سازد.

اتفاقا در این نقطه، نیاز مبرمی نسبت به تمرکز در زمان گذشته و حال خواهیم داشت، اما این تمرکز باید در مجرا و مسیری هدایت شود که از دل آن «آینده» شفاف و قابل تصور باشد. به عبارت بهتر، در اینجا کمیسیون محترم بررسی برجام باید حول محور واقع بینی مطلق حرکت کرده و در سنجش وزن احتمالات آتی، دقیق و ریزبینانه عمل کند.

یکی دیگر از رویکردهای مفید کمیسیون ویژه بررسی برجام، تحلیل همه جانبه این سند و قطعنامه برآمده از آن (۲۲۳۱) می باشد. دعوت از مسئولین اقتصادی کشور در کمیسیون بررسی برجام نشان دهنده نگاه همه جانبه ای است که نسبت به پدیده برجام وجود دارد.

 همان گونه که اشاره شد برجام تنها پدیده ای سیاسی و فنی نیست و ابعاد و جوانب دیگری نیز باید در قبال آن در نظر گرفته شود. صورت بندی کلی مناقشات صورت گرفته بر سر سند جمع بندی مذاکرات هسته ای و قطعنامه برآمده از آن (۲۲۳۱)، نشان می دهد اصلی ترین تمرکز موافقان و مخالفان این سند بر روی ابعاد حقوقی این مسئله صورت گرفته است.

 اگرچه این تمرکز شرط لازم برای مواجهه منطقی با سند برجام و شناخت نقاط قوت و ضعف آن می باشد، اما شرط کافی برای ترسیم جایگاه برجام در معادلات اقتصادی، سیاست داخلی، سیاست خارجی و اقتصادی ما نیست. به عبارت بهتر، «تفسیر همه جانبه برجام» حلقه مفقوده ای است که خود را در بیشتر تحلیل های صورت گرفته در قبال آن نشان می دهد.

بدیهی است که در چنین شرایطی «مخالفت مطلق» یا «موافقت مطلق» با برجام ظهور و بروزی ویژه یافته و از دل آن نیز «شادی بازدارنده» یا «افسردگی ویران کننده» پدید خواهد آمد. مواجهه همه جانبه و دقیق با سند برجام به این معناست که جایگاه این سند را ـ در صورت تصویب نهایی ـ در اقتصاد، سیاست داخلی، سیاست خارجی و اقتصاد تعریف کرده و در محاسبه وزن واقعی آن دچار افراط یا تفریط نشد.

 این موضوعی است که در کمیسیون ویژه برجام نیز مورد توجه قرار گرفته است. به عبارت بهتر، یکی از اصلی ترین کار ویژه های کمیسیون ویژه برجام، ارائه تحلیلی همه جانبه از این پدیده است. تحلیلی که بتواند دامنه درک مخاطبان از آن را گسترده تر و در عین حال عمیق تر سازد.

نکته مهم دیگر اینکه در بررسی برجام در کمیسیون ویژه، «قدر متیقن ها» اهمیت زیادی دارند. قدر متیقن ها یا ثوابت مواردی هستند که موافقان و مخالفان برجام هر دو نسبت به آن باور و اذعان دارند. برخی از این قدر متیقن ها عبارتند از:

ــ سند برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ نقاط قوت و ضعفی دارد و نمی توان از آن به عنوان یک سند مطلقا بد یا مطلقا خوب یاد کرد. در برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ نکات مثبت و دستاوردهایی وجود دارد که باید حفظ شود و نقاط منفی و بازدارنده ای نیز وجود دارد که باید با تمرکز دقیق از آسیب زایی آنها جلوگیری کرد.

ــ برخی از مفاد، بندها و تبصره‌های موجود در سند برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ به لحاظ حقوقی دارای کژتابی و قابل تفسیر است.

ــ آنچه متضمن حفظ توافق هسته ای است، «اراده سیاسی» کشورهاست نه «سند توافق». به عبارت بهتر، اگر اعضای ۱+۵ قصد بر هم زدن توافق هسته ای را داشته باشند، سند توافق نمی تواند مسیر آنها را در رسیدن به این هدف مسدود نماید.

ــ طرف های مقابل ما و در راس آنها ایالات متحده آمریکا هیچ یک بازیگرانی قابل اعتماد در این معادله محسوب نمی شوند. این بی اعتمادی خود را در جریان مذاکرات بارها به اثبات رساند. از سوی دیگر، آمریکا نیز نشان داده است که در هر مقطعی از زمان و جهت پیشبرد اهداف خاص سیاست خارجی خود حتی حاضر به دور زدن شورای امنیت و سازمان ملل متحد و قواعد قطعی آن نیز گردیده است، مانند آنچه بوش پسر در قبال جنگ عراق و بر خلاف نظر شورای امنیت صورت داد.

ــ سازمان ناظر بر توافق هسته ای یعنی آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز به عنوان ناظری غیر قابل اعتماد و نامطمئن در این معادله حضور دارد. یوکیو آمانو مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی و به طور کلی هر مدیری که در راس این سازمان قرار گیرد، نسبت به جریان های لابی گر قوی در شورای حکام که متاثر از قدرت آمریکا و متحدان غربی آن هستند تعهداتی دارد که ملزم به اجرای آنهاست. این تعهدات نانوشته خود را در خروجی رفتاری، گفتاری و حقوقی اسناد و گزارش های آژانس و مقامات آن نشان می دهد.

ــ با توجه به عدم اطمینانی که نسبت به طرف مقابل وجود دارد، برجام ابطال پذیر است. تکیه بر اصل ابطال پذیری برجام به ما امکان خواهد داد تا آن را مبنایی برای ایجاد ساختارهای جدید قرار ندهیم. این توافق می تواند حکم سیمانی خوب یا نمایی زیبا برای ساختار اقتصادی ما را داشته باشد اما نمی تواند حکم فندانسیون و شالوده  یک ساختار جدید را ایفا کند!

در حوزه سیاست داخلی ما نیز دقیقا همین گونه است. اگر توافق هسته ای میان ایران و اعضای ۱+۵ به نماد وحدت و پیوستگی ۱۲ساله ملت ایران در جهت استیفای حقوق حقه هسته ای ما مورد شناسایی و تفسیر قرار گیرد، در آن صورت ملت ایران و جناح های سیاسی کشور در صورت نقض توافق هسته ای از سوی طرف مقابل نیز جملگی در یک جبهه قرار خواهند گرفت.

بنابراین در روند بررسی برجام نیز باید مراقب باشیم میان مسئولین کشور و ملت ایران دو دستگی به وجود نیاید. اصلی ترین دغدغه ای که در این برهه وجود دارد، تبدیل برجام به نماد وحدت ملت ایران است. دغدغه ای که باید با همکاری متقابل مسئولین کشور و خصوصا مسئولین دو قوه مقننه و مجریه تحقق یابد.

از این رو باید بررسی برجام را در چنین بستر واقع بینانه ای صورت داد. در این بستر واقع بینانه، باید مراقب بود تا تمرکز بر روی نقاط مثبت مانع از بررسی نقاط بازدارنده نشود و بالعکس، تمرکز بر روی نقاط بازدارنده و منفی مانعی برای درک و بهره برداری از نقاط مثبت برجام نشود.

در این جا نباید نقاط مثبت و منفی برجام ـ بر اساس امتیازاتی که داده و گرفته ایم ـ را فدای یکدیگر کرد بلکه هر یک از آنها را باید به عنوان یک قطعه از یک پازل بزرگ و در جای خود تعریف نمود. بنابراین هیچ یک از ابعاد و زوایای برجام نباید در این معادله مورد غفلت واقع شود.

بدیهی است که اصلی ترین انتظار ملت ایران از نمایندگان خود در خانه ملت، بررسی دقیق برجام با رویکردی دقیق، محتاطانه و با در نظر گرفتن ثوابت و قدر متیقن هایی است که در خصوص برجام وجود دارد. از این رو مصادره به مطلوب توافق هسته ای به سود یا ضرر جناحی خاص و عدم اتخاذ رویکردی ملی نسبت به توافق هسته ای، نقض احتمالی توافق هسته ای مولد آنارشی و  سردرگمی در بخش هایی از جامعه خواهد بود.

فراموش نکنیم که این توافق محصول سالها مجاهدت ملت ایران، دانشمندان و شهدای هسته ای، تیم های مختلف مذاکره کننده در طول ۱۲ سال و در نهایت تیم مذاکره کننده زحمتکش و انقلابی موجود بوده است. بنابراین همفکری در مسیر بررسی برجام و تبدیل شدن این سند به نماد همفکری موثر مخالفان و موافقان برجام هدف مهمی است که باید به آن توجه داشت. از این رو اعضای کمیسیون محترم بررسی برجام وظایف و رسالت دشواری را بر عهده دارند.

نظر شما چیست؟

اولین نفری باشید که نظر خود را در مورد این مطلب بیان می کند.