۰

در سفر جواد ظریف به روسیه چه گذشت؟/ گزارشی از داخل روسیه

  • ۱۱۱بازدید
  • ۰ رای
  • ۰ دیدگاه
محمدجواد ظریف,ایران و روسیه,سرگئی لاوروف

سفر وزیر امورخارجه کشورمان به روسیه که پس از آغاز دور تازه اقدامات دیپلماتیک او در خصوص منطقه انجام شد حائز اهمیت زیادی بوده است.

به گزارش خبرآنلاین وب سایت روسی ایران ـ رو در تحلیلی به آنچه در سفر و خصوص در دیدار وزیر امور خارجه کشورمان و همتای روسش در مسکو گذشته، پرداخته است. 

همکاری در زمینه اجرای توافقات وین، طرح مشترک حل و فصل اوضاع سوریه، قرارداد بدشگون درباره اس-300 و سلسله طرح های اقتصادی دو جانبه، از جمله رؤوس دستور روز همکاری های روسی - ایرانی هستند. روز 17 ماه آگست در کنفرانس خبری مشترک درپی ملاقات سرگئی لاوروف و جواد ظریف به طور سرسری به این موارد اشاره شد و برخی نکات اصلاً ذکر نشد که البته این امر نباید اینطور تعبیر شود که مسکو و تهران این موضوعات را نادیده گرفته اند. به احتمال قوی تر، زمان بیانات علنی در این مورد هنوز نرسیده است.

اهمیت اصولی سفر اخیر دکتر جواد ظریف رئیس نهاد دیپلماتیک ایران به روسیه بدان است که صرف نظر از ادعاهای مفسران متعدد، مسکو مانند سابق نقش کانال اساسی ارتباط تهران با «سیاست بزرگ» را ایفا می کند. ایران تنها از طریق «میزان کردن ساعت با مسکو» می تواند برنامه های منطقه ای خود را پیش ببرد و به اجرای پیگیرانه برنامه همه جانبه مشترک اقدامات در زمینه برنامه هسته ای که در وین به امضا رسید و طی قطعنامه مربوطه شورای امنیت سازمان ملل متحد تأیید شد، دست یابد.

همانطور که سرگئی لاوروف در سخنان خود در کنفرانس خبری اشاره کرد، «بنا به برآورد ما، این طرح امکان نه تنها حل و فصل قابل قبول اوضاع پیرامون برنامه هسته ای ایران با احترام کامل به حق ایران برای فعالیت هسته ای صلح آمیز بلکه تحکیم اعتماد در منطقه و رفع موانع از سر راه تعامل سالم اقتصادی و سیاسی در سطح منطقه ای با مشارکت برابر حقوق جمهوری اسلامی ایران را فراهم می کند». به نظر می آید که کلمات «رفع موانع از سر راه تعامل سالم اقتصادی»، واژه های کلیدی هستند. وزیر روس از جمله تأکید نمود که در جریان مذاکرات به تعمیق و بسط و توسعه روابط بازرگانی و اقتصادی بین دو کشور توجه ویژه ای مبذول شد. به عنوان مثال، توافق درباره برگزاری اجلاس بعدی کمیسیون دائمی مشترک همکاری های بازرگانی و اقتصادی در پاییز سال جاری - احتمالاً در ماه اکتبر - حاصل شده است. به گفته سرگئی لاوروف، «این ابزار مهم ایران و فدراسیون روسیه است که به هماهنگی مؤثر راه کار های مشترک ما در زمینه تعمیق روابط اقتصادی، سرمایه گذاری و غیره مساعدت می نماید».

البته از گزارش های منابع رسمی می توان نتیجه گرفت که این گونه تعامل بین دو کشورمان فعلاً فقط در بخش انرژی اتمی متمرکز شده است. سرگئی لاوروف در این مورد به طور خاص اظهار داشت که «این همکاری بر تکمیل موفقیت آمیز ساخت نیروگاه بوشهر - 1 و پروتکل سطح دولتی و قرارداد درباره احداث هشت واحد اتمی بر اساس طرح روسی در جمهوری اسلامی ایران که در سال 2014 امضا شد، استوار است. این جهت گیری بسیار آینده دار و بزرگی است که بخش انرژی کشور را تحکیم کرده و در عین حال رعایت کامل رژیم عدم اشاعه با احترام به حق ایران برای برنامه هسته ای صلح آمیز را تضمین خواهد کرد».

ذکر واحد فردو در چارچوب مذاکرات روسی - ایرانی هم اهمیت داشت. قبل از همه باید یادآوری کرد که بنا به شرایط پیمان وین، قریب به 9 تن اورانیوم ایرانی با غنای پایین باید به روسیه، به مرکز بین المللی آنگارسک (منطقه ایرکوتسک) منتقل شود. مسکو در عوض این کار مقادیر معین اورانیوم طبیعی را برای فعالیت پژوهشی و پزشکی در اختیار ایران خواهد گذاشت.

جواد ظریف در جریان کنفرانس خبری اظهار داشت: «امیدوارم که بعد از توافقات وین همکاری بین ایران روسیه در زمینه استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای که شامل طرح های ساخت واحد های جدید در بوشهر و در زمینه سوخت هسته ای است، توسعه جدی یابد». البته طرح های راه آهن، بخش کشاورزی و محور خزر در راستای همکاری بین دو کشور ذکر شد ولی به علت این که این مسایل مستلزم بحث و بررسی جدی است و از پایگاه حقوقی و تصمیمات سیاسی مربوطه برخوردار نیستند، باید آنها را پیش در آمد مقدماتی برای آینده و نه واقعیات اقتصادی آینده نزدیک دانست.

به صادرات سامانه های اس-300 به ایران اشاره ای نشد. به نظر می آید که این روند هنوز به هیچ سطح کافی کیفی نرسیده است ولو اینکه وقت قابل توجهی (4 ماه!) از زمان رفع ممنوعیت صدور این سامانه ها گذشته است. کارشناسان امر به دفعات اعلام کرده اند که مدت 8-6 ماه برای تولید و صدور 5 سامانه اس-300 کفایت می کند. البته طرفین فهماندند که با توجه به خطرات و چالش های جدید در منطقه خزر و مناطق دیگر که بر منافع هر دو کشور اثر بسیار جدی می گذارند، به تعامل هرچه گسترده تر در زمینه همکاری نظامی فنی متمایل هستند.

دغدغه ها و نگرانی های آمریکا
سئوال مطرح شده در کنفرانس خبری مشترک سرگئی لاوروف و جواد ظریف درباره اینکه گویا سرلشگر قاسم سلیمانی رئیس نیروی قدس ایران به مسکو سفر کرده و با سرگئی شویگو وزیر دفاع روسیه ملاقات کرد، به قسمت با نمک یا به عبارت دقیق تر، به «سوسک لای نان شیرین» شباهت داشت.

این اطلاعات که توسط آژانس آمریکایی Fox News به گردش انداخته شد، در واشنگتن سر و صدای زیادی بر پا کرده و بلافاصله توسط مخالفان سیاسی باراک اوباما که از توافقات دولت کاخ سفید با ایران انتقاد می کنند، مورد استفاده قرار گرفت. کافی است گفته شود که در همان روز سناتور تد کروز در مناظره تلویزیونی نامزدهای جمهوری خواه در انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 این موضوع را به عنوان «حقیقت به اثبات رسیده» عنوان کرد. لذا حق کامل با جواد ظریف وزیر خارجه ایران است که در کنفرانس خبری این خبر کاذب را «تبلیغات مرتبط با اوضاع داخلی آمریکا» دانست.

جواد ظریف گفت: «ما جدیداً از سوی آمریکا در این مورد تبلیغات فراوانی شنیده ایم. فکر می کنم که این امر با اوضاع داخلی فعلی در کنگره آمریکا ارتباط دارد. بخشی از این لفاظی و تبلیغات عمدتاً بار داخلی دارد». سرگئی لاوروف در این زمینه از همتای ایرانی خود پشتیبانی کرد و گفت: «همه تفسیرهای این شایعات ارائه شده است. نمی توان به این موضوع جدید در سلسله سوء ظن های طرف آمریکایی، چیزی اضافه کرد. شایعات همیشه شایعات است».

ظهور این خبرهای کاذب تصادفی نیست و باید انتظار داشت که به مرور زمان شمار این ادعاها که ایران و روسیه را به تخلف از پیمان وین متهم کنند، فقط رو به رشد بگذارد. علت این امر نه تنها مبارزه داخلی در ایالات متحده بر سر «معامله با ایران» بلکه تلاش آشکار و قابل درک واشنگتن در جهت ایفای نقش اساسی در هر چیز مرتبط با پیمان وین و جایگاه تهران در جامعه بین المللی می باشد.
اکنون خطوط قرمز کاخ سفید در زمینه مسأله ایران شکل و نمای دیگری دارد. آری، برنامه مشترک درباره برنامه هسته ای به امضا رسیده و از هر فرصتی برخوردار است که از بوته دوزخ کنگره آمریکا بگذرد. ولی نخبگان سیاسی واشنگتن بر این اعتقاد هستند که پیمان وین تنها در صورتی معنی دارد که آمریکا و متحدانش تصمیم بگیرند تهران تا چه اندازه در اجرای شرایط آن پیشرفت کرده است، چه زمانی می توان فشار تحریم ها را کاهش داد و چه زمانی باید آن را دوباره شدت بخشید. هیچ اهمیتی ندارد برای سفت کردن طناب تحریم ها از چه بهانه ای استفاده شود. در این زمینه آرزو و انگیزه های واشنگتن و نه اوضاع واقعی اهمیت دارد.

طرفین روس و ایرانی باید واقعیت جدید با خطوط قرمز واشنگتن را دقیقاً درک کنند. اعتراض به استاندارد دوگانه آمریکا بی فایده است زیرا واشنگتن به این استانداردها به عنوان یک حربه کاربردی متوسل نمی شود بلکه اصل وجود آن در این استانداردهای دوگانه نهفته شده است. مبارزه در راه رعایت توافقات وین تازه شروع می شود و همانطور که نتایج ملاقات سرگئی لاوروف و جواد ظریف نشان داد، مسکو و تهران به خوبی متوجه هستند که این مبارزه با تحولات دراماتیک و جنگ اطلاعاتی بی پرده توأم خواهد بود. به قول روسی، در این زمینه نمی توان به هر عطسه ای عافیت باشد گفت. خبر کاذب سفر ژنرال سلیمانی به مسکو هنوز فراموش نشده است که Fox News خبر دروغین دیگری درباره «صادرات نامشروع اسلحه مسکو و پکن به ایران» به گردش خبری انداخت.

همانطور که وزیر خارجه روسیه در کنفرانس خبری دیروزی با مقداری طعنه خاطرنشان کرد، «هدف ما از قبول تعهدات در جهت اجرای قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل متحد، رفع نگرانی های آمریکایی ها نیست. ایالات متحده نگرانی های زیادی دارد. یک مثال خوب این است که آنها ما را به تخلف از قرارداد درباره موشک های میان برد و برد کوتاه متهم می کنند که این اتهامات بی دلیل است و ثابت نمی شود. ما دلایل مستند می خواهیم ولی آنها چیزی به ما نمی دهند و فقط می گویند که «خودتان آگاه هستید، بیایید خود را تبرئه کنید».

دستور روز داغ منطقه ای مسکو و تهران
با وجود اینکه تفسیرهای رسمی نتایج ملاقات سرگئی لاوروف و جواد ظریف بسیار محتاطانه است، به آسانی می توان موضوع اساسی دستور روز سیاسی همکاری های منطقه ای مسکو و تهران را تشخیص داد. با وجود اینکه طرفین یک بار دیگر بر هم خوانی برخورد خود با حوادث عراق، یمن، افغانستان، لیبی و سایر نقاط داغ منطقه ای تأکید کردند، بدون تردید سوریه مهمترین مسأله دستور روز باقی مانده است.

در آستانه سفر جواد ظریف به مسکو مذاکرات درباره آتش بس موقت در استان های ادلیب و دمشق بین نیروهای دولتی سوریه و گروهک های عضو جنبش احرار الشام با میانجی گری طرف ایرانی برگزار شد. متأسفانه، این مذاکرات به موفقیت نرسید ولی همین امر که بخشی از گروهک های اسلامی در مواضع خود بازنگری کرده و اصولاً برای مذاکرات آماده شدند، عامل بسیار گویا و مهمی است زیرا امید از بین رفته به راه اندازی مرحله جدید گفتگوی سراسری سوری را احیا می کند. البته امیدی به شرکت نیرو های سازش ناپذیر در این گفتگو نیست زیرا اصولاً نمی توان با آنها به توافق رسید.

این تحول به مسکو و تهران بهانه می دهد که در زمینه ژنو-3 تلاش های مضاعفی به عمل آورند. همانطور که سرگئی لاوروف در کنفرانس خبری با قاطعیت زیادی اظهار داشت، این «مذاکرات بین دولت جمهوری عربی سوریه و هیأت مخالفان است که باید نماینده تمام طیف مخالفان مقامات رسمی سوریه باشد. همه تصمیمات درباره اقدامات انتقالی و اصلاحات در این کشور، همه تصمیمات در مذاکرات بین دولت و مخالفان باید بر اساس توافق متقابل دولت و مخالفانش اتخاذ شوند».

مسکو، تهران و نیز پکن که از این طرح پشتیبانی می کند، در این زمینه تنها هستند چرا که ائتلاف ضد سوری به ریاست آمریکا درباره دورنمای مناقشه نظر قطعاً متفاوتی دارد: آنها به حمایت از «جنگ فرسایشی» دست زده اند که در این صورت مذاکرات معنی ندارد یا اینکه مذاکرات باید فقط درباره تسلیم دمشق برگزار شود. ظریف طرح ابتکارات ایران در جهت حل و فصل بحران سوریه را برای ملاقات با لاوروف با خود آورد که به احتمال قوی، بخشی از این ابتکارات در ماه سپتامبر سال جاری در اجلاس جدید مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک اعلام خواهد شد.



******


ملاقات 17 ماه آگست سرگئی لاوروف و جواد ظریف حاکی از آن است که جنبه سیاسی همکاری روسی - ایرانی بعد از توافقات وین نه تنها تضعیف نشده بلکه تقویت خواهد شد. سرگئی لاوروف گفت: «ما به افزایش تعامل خود با ایران در جهت مساعدت به حل و فصل بحران های مختلف در منطقه خاور میانه و شمال آفریقا علاقه مند هستیم. اعتقاد داریم که مشارکت دو کشورمان در این تلاش ها نتیجه ای خواهد داد که جوابگوی منافع ملت های این منطقه پهناور باشد». جواد ظریف از طرف خود خاطرنشان کرد که «ایران برای روابط با روسیه اهمیت عظیمی قایل است که ملاقات اخیر رهبران دو کشورمان در اوفا بر این واقعیت گواهی دارد». چالش های عصر حاضر و هم خوانی برخورد طرفین با حل و فصل حاد ترین مسایل دستور روز منطقه ای است که به طور عینی باعث نزدیکی روابط مسکو - تهران شده و آنها را به شرکای طبیعی همدیگر تبدیل می کند. از اظهارات سران نهادهای دیپلماتیک دو کشورمان بر می آید که این روند در جهت تصاعدی توسعه خواهد یافت.

4949

نظر شما چیست؟

اولین نفری باشید که نظر خود را در مورد این مطلب بیان می کند.