۰
بعیدی نژاد:

ماهیت سند نهایی حقوقی نیست/ خلاقیت در عبارات حرف اول را می زند

  • ۶بازدید
  • ۰ رای
  • ۰ دیدگاه

عضو تیم مذاکره کننده هسته ای در تشریح سند نهایی که در حال تدوین است، گفت: اين تفاهم يك تفاهم صرف سياسي در خصوص موضوعي عمومي از جنس روابط سياسي و ديپلماتيك بين دو يا چند كشور نيست.

به گزارش خبرگزاری مهر، حمید بعیدی نژاد عضو تیم مذاکره کننده هسته ای در صفحه اینستاگرام خود به تشریح «چرايي پيچيدگي مذاكرات تدوين متن تفاهم هسته اي» پرداخته است.

بعیدی نژاد در این متن عنوان کرده است : مذاكراتي كه در خصوص تدوين متن تفاهم جامع هسته اي در جريان است همواره مذاكراتي پيچيده توصيف شده است. اما واقعا چرا اينگونه است. در اين نوشتار به برخي از اين موارد اشاره مي شود:

١- حساسيت و پيچيدگيهاي موضوعات مورد مذاكره: موضوعات هسته اي و لغو تحريمها بعنوان مباحثي كه مورد مذاكره هستند از حساسيت بسيار زيادي براي هر يك از طرفهاي مذاكره برخوردارند. هر جمله، عبارت و كلمه اي كه يكي از طرفهاي مذاكره در خصوص مباحث هسته اي و يا تحريم ها پيشنهاد مي كند براي طرف ديگر واجد حساسيت هاي زيادي است. پيگيري اين موضوعات در عاليترين سطح سياسي در نظام تصميم گيري كشورها دنبال مي شود. در خصوص موضوعات اصلي مورد مذاكره يعني غني سازي، راكتور اراك، فردو و مباحث تحريمها راه حل هاي مورد توافق بدست آمده در آخرين دور مذاكرات هسته اي، به طرفين براي تعيين هدف نهايي در هريك از زمينه ها كمك زيادي مي كند ولي عبارت بندي در خصوص آنها با توجه به حساسيت زياد موضوعات كماكان كار سختي است. تقريبا طرفين روي مسيربسيار باريكي راه ميروند كه قدرت مانور آنها بسيار كم و يا حتي در مواقعي در حد صفر است.

٢- زبان تخصصي مذاكره بين المللي: عموما وقتي چنين شرايط سختي در مذاكرات حساس بين المللي پيش مي آيد، خلاقيت در عبارت پردازي حرف اول را مي زند. وقتي در محتوا كار با سختي اين چنيني روبروست، يافتن كلمات و عبارات مناسبي كه نظر اطراف مذاكره را تامين كند نقش بسيار مهمي در باز كردن راه تفاهم ايفا مي كند. اينجا فقط موضوع دانستن زبان انگليسي نيست. اين كار موضوع بسيار ظريفي است كه فقط مي تواند نتيجه ممارست طولاني در كار مذاكره بين المللي باشد. زبان نوشتاري چنين تفاهماتي عملا مخصوص به خود است و به همين علت درك چنين متوني براي افراد خارج از جمع بسيار محدود تصميم گيران عالي كشورها كه دستور العمل هاي مذاكراتي را تعيين مي كنند، و همچنين خارج از جمع تيم مذاكره كننده مشكل است. به همين خاطر است كه درك مفاهيم پيچيده پشت اين متنها براي افراد خارج از مذاكره به توضيحات فني، سياسي و حقوقي نياز دارد. و بهمين دليل است كه به افراد خارج از مذاكرات توصيه ميشودكه با عنايت به آنكه كه در پشت هر كلمه و عبارتي دهها ساعت مذاكره و كلي مباحث فني و حقوقي خوابيده است،  

- ضرورت روشن بودن اقدامات و تعهدات:در چنين شرايط سخت در مذاكرات بين المللي، آنچه به كمك مي آيد، پذيرش درجه اي از ابهام در تبيين و عبارت پردازي اصول و محتواي مذاكرات است، يعني آنچه به آن اصل ابهام سازنده ميگويند ( constructive ambiguity). ولي اينجا دقيقا اين راه حل زباني براي مذاكرات ما كاركرد چندان مفيدي ندارد، چرا كه تلاش ما آنست كه اقدامات طرفين تا آنجا كه ممكن است روشن، واضح و غير قابل تفسير باشد. هر گونه ابهام ميتواند زمينه هاي اختلاف و يا سوء تفسير و سوء برداشت را در آينده باز نمايد.

٤- ماهيت چند گانه تفاهم:اين تفاهم داراي ماهيت بسيار پيچيده اي است و اهميت آن با هيچ سند مذاكراتي معمولي قابل مقايسه نيست. در واقع اين تفاهم يك تفاهم صرف سياسي در خصوص موضوعي عمومي از جنس روابط سياسي و ديپلماتيك بين دو يا چند كشور نيست. ابعاد فني موضوع هسته اي و پيش زمينه هاي شكل گيري اين پرونده، چنان ابعاد پيچيده فني و حقوقي به اين موضوع داده است كه حصول تفاهم را فقط تصميم سياسي طرفهاي مذاكره تعيين نمي كند بلكه تمامي مباحث فني و حقوقي مرتبط به موضوعات نياز به بررسي دقيق براي يافتن راه حلهاي لازم دارند. بدون يافتن اين راه حلهاي دقيق فني امكان حل و فصل موضوع وجود ندارد.

- ماهيت اين سند البته در نهايت حقوقي نيست بدين معنا كه متن نهايي تفاهم براي تصويب، به مجالس قانونگذاري كشورهاي طرف تفاهم ارسال نمي شود. چرا كه اولا سند حاوي تعهدات سياسي و داوطلبانه است كه نافي تكاليف اجباري حقوقي بر اساس تكاليف و الزامات حقوق داخلي است، دوم آنكه شرايط كشورهاي طرف تفاهم، پذيرش ماهيت حقوقي آنرا ناممكن كرده است. آمريكا با مشكل مخالفت كنگره مواجه است، اروپا رويه اي كاملا روشن دارد كه در هر صورت تفاهم در شوراي وزيران اتحاديه تصميم گرفته مي شود و بهيچوجه تفاهم براي تصويب به مجالس قانونگذاري كشورهاي عضو ارسال نمي شود، روسيه و چين هم اصلا تعهدات مشخص خاصي در اين تفاهم ندارند كه بخواهند آنرا براي تصويب پارلماني به مجلس خود ببرند.
ولي در حاليكه سند ماهيت حقوقي ندارد، با بسياري از مباحث حقوقي بين المللي مرتبط است. اين تفاهم اشارات و مباحث متعددي در ارتباط با اسناد و معاهدات بين المللي و داخلي در كشورها، چه قوانين پادمان هسته اي از يكطرف و چه قوانين داخلي تحريم ها و محدوديتها از طرف ديگر، دارد كه تبيين نقش و ارتباط آنها در اين تفاهم را بسيار مهم ميسازد.

-در حاليكه موضوع اصلي اين تفاهم بحث هسته اي و تحريمها است،  اما مشكل آنجاست كه نمي توان فقط از منظري فني و تكنيكي به مباحث مورد گفتگو نگاه كرد. بديهي است كه وقتي موضوعي در اين سطح، به فرآيند تصميم گيري كشورها وارد مي شود، طبيعي است كه در چنين شرايطي ابعاد حاكميتي، سياسي، امنيتي، بين المللي و حقوقي موضوعات نيز مي بايد مورد لحاظ قرار گيرند، و اين البته كار مذاكره را با پيچيدگي هاي خاص خود مواجه مي كند. در حاليكه موضوعي فني وقتي فارغ از اين شرايط ديده شود جوابي روشن دارد وقتي وارد اين معادلات چند مجهولي شود جواب آن سخت مي شود. و اين همان لطيفه مشهور را تداعي مي كند كه دوتا دوتا هميشه چهار نمي شود.  

٥- توجه شديد افكار عمومي و رسانه ها: موضوع هسته اي ايران با توجه به آثار عيني آن در حوزه سياست خارجي، اقتصادي، سياست داخلي و ديگر عرصه هاي ديگر، به شدت مورد توجه رسانه هاي ايراني اعم از روزنامه ها و سايت هاي اطلاع رساني بوده است، كه طبيعي هم هست. از طرف ديگر به دلايلي كه همه مي دانيم موضوع هسته اي ايران يكي از حساسترين و سياسي ترين موضوعات حداقل يك دهه و نيم اخير در سطح جهاني و منطقه اي بوده است. تصميم در خصوص نحوه مواجهه با بحث هسته اي ايران در اين دوره يكي از دغدغه هاي اصلي در برنامه سياست خارجي كشورهاي بزرگ اروپايي، آمريكا، روسيه و در سطحي نيز چين بوده است. شروع و سرانجام مذاكرات سالهاي ١٣٨٢ تا ١٣٨٤ و سپس تلاش براي در گير نمودن شوراي امنيت و سپس مرحله وضع تحريمهاي يكجانبه و چند جانبه در شوراي امنيت و بعد تلاش براي اجراي موثر اين تحريمها همواره با موضعگيريها و همراهي در اتخاذ سياستهاي لازم در سطوح عالي سياسي همراه بوده است. با توجه به همين اهميت، سياست ها و مواضع كشورهاي مهم توسط رسانه هاي ملي و بين المللي كشورها پوشش داده ميشده است و لذا خود توجه زيادي را از جانب افكار عمومي به موضوع جلب نموده است. در كنار آن تمركز اسراييل و ديگر كشورهاي عربي و منطقه اي بر موضوع همواره اين موضوع را به بحثي در صدر اخبار و تحليلهاي بين المللي تبديل كرده است. اما توجه زياد رسانه اي داخلي و بين المللي به موضوع بديهي است كه بر نحوه حل موضوع نيز تاثير مي گذارد و بر روند مذاكرات نيز اثرگذار است. ولي بايد پذيرفت كه امروزه رسانه ها بخشي از فرآيند سياسي حل موضوعات محسوب ميشوند.

نظر شما چیست؟

اولین نفری باشید که نظر خود را در مورد این مطلب بیان می کند.