• ۹بازدید
استاد دانشگاه مرمره در گفتگو با مهر:

سیاست خارجی ترکیه در منطقه بر اساس منطق سیاه و سفید است

دکتر بهلول اُزکان استاد روابط بین الملل دانشگاه مرمره استانبول معتقد است که منطق حاکم بر سیاست خارجی دولت ترکیه در منطقه بر اساس منطق سیاه و سفید است.

به گزارش خبرگزاری مهر، در گفتگو با دکتر بهلول اُزکان (Behlül Özkan) استاد روابط بین الملل دانشگاه مرمره استانبول روابط ایران و ترکیه و سیاستهای منطقه ای دولت اردوغان مورد بررسی قرار گرفته که در ادامه از نظر می گذرد.

خبرگزاری مهر: در شرایط فعلی تقریبا بیشتر کشورهای منطقه و جهان و البته با نیات متفاوتی با اعلام اینکه داعش یک گروه تروریستی است، یا به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم به مبارزه با آن پرداخته اند، اما در این میان ترکیه یک استثناء است چرا حکومت حزب عدالت و توسعه به مبارزه جدی با گروه موسوم به دولت اسلامی عراق و شام نمی پردازد؟

در راه مبارزه جدی و مستقیم ترکیه با داعش موانع خاصی وجود دارد که مهمترین آنها هم مرز بودن داعش با ترکیه است. یعنی ترکیه به عنوان تنها کشور عضو ناتو است که دارای مرز مشترک با داعش است. یعنی داعش در چند متری مرزهای ترکیه مستقر است. به همین علت مهمترین مانع شرکت ترکیه در مبارزه علیه داعش نگرانی از حمله های تلافی جویانه داعش به ترکیه در آینده است. در این رابطه حتی چندین درگیری مرزی میان ارتش ترکیه و داعش نیز صورت گرفته است. این موانع باعث شده که ترکیه در برخورد با داعش محتاطانه عمل کند و گرنه ترکیه در مقابله با اسد به ارتش آزاد سوریه کمک می کند که البته این نیرو در این اواخر خیلی ضعیف شده است.

چرا حکومت حزب عدالت و توسعه این قدر بر رفتن بشار اسد رئیس جمهور سوریه تاکید دارد و اگر واقعا به دنبال راه حلی برای مسئله سوریه هست آیا امکان اتخاذ راه میانه ای نبود؟

3 سال پیش و هنگامی که بهار عربی شروع نشده بود روابط میان ترکیه و سوریه بسیار خوب بود و اردوغان بشار اسد را با عنوان "برادر" خطاب می کرد و حتی جلسات هیئت وزیران میان دو کشور به صورت مشترک برگزار می شد. اما پس از شروع انقلابهای عربی رفتار ترکیه خیلی تغییر کرد و دچار اشتباه محاسباتی شد. یعنی ترکیه فکر می کرد که بشار اسد در عرض 6 ماه سرنگون می شود؛ مثل چیزی که برای قذافی در لیبی اتفاق افتاد. با این پیش بینی اشتباه در مقابل بشار اسد جبهه گیری کرد. اما این پیش بینی ترکیه که بشار اسد در عرض 6 ماه سقوط خواهد کرد درست از آب در نیامد. علاوه بر این، رهبران حزب عدالت و توسعه فکر می کردند که غرب مثل آن چیزی که در لیبی اتفاق افتاد بر علیه اسد نیز اقدام به مداخله نظامی خواهد کرد که این پیش بینی نیز درست نبود.

وقتی در صحنه سیاست خارجی به صورت صفر و یک برنامه ریزی می کنید دچار مشکل خواهید شد و الان ترکیه هم نمی تواند از این راهی که انتخاب کرده است برگردد و به نوعی محکوم به ادامه این سیاست بوده است چرا که تمامی محاسباتی که برای سقوط بشار اسد در کوتاه مدت کرده بود اشتباه از آب درآمده است. یعنی الان اردوغان و داووداغلو موضوع رفتن اسد را به عنوان مسئله ای حیثیتی می دانند. الان مسئله سوریه و اینکه بشاراسد سقوط خواهد کرد یا نه در داخل خود ترکیه بیش از آنکه موضوعی مربوط به سیاست خارجی باشد به موضوعی داخلی تبدیل شده است و هر روز شاهد بحث و جدل میان گروه های مختلف سیاسی در مورد اینکه اسد سقوط خواهد کرد یا نه هستیم و این موضوع حتی به میتینگ های انتخاباتی نیز کشیده شده است.

یعنی شما معتقد هستید که موضوع سوریه با انتخابات عمومی سال 2015 نیز در ارتباط هست؟

البته نه به صورت مستقیم اما رهبران حزب عدالت و توسعه موضوع سوریه را به عنوان مسئله ای حیثیتی می بینند و نتیجه دادن تلاش هایشان برای سقوط اسد در سوریه را به عنوان یک پیروزی بزرگ در صحنه سیاست خارجی در مقابل رقبای سیاسی خود در داخل کشور می بینند که البته این پیروزی بزرگ نیز 3 سال است که اتفاق نیافتاده است. اینکه چرا حزب عدالت و توسعه نتوانست به هدف خود در رابطه با سوریه برسد دو دلیل اصلی وجود دارد. اول اینکه بشار اسد از آن چیزی که ترکیه تصور می کرد پرقدرت تر بود و دوم اینکه انتظار ترکیه برای دخالت در موضوع سوریه نیز عملی نشد و به همین خاطر ترکیه در این مرحله به شدت از غرب انتقاد می کند.

به نظر شما چرا غرب و به ویژه آمریکا در مورد موضوع سوریه پس از مدتی تغییر موضع دادند و ترکیه در سیاستهایش در قبال سوریه تنها ماند؟

برخلاف آن چیزی که پیش بینی می شد بشار اسد در عرض 6 ماه نه تنها سقوط نکرد بلکه حتی اکنون نیز پس از حدود 3 سال در قدرت است و این موجب شد تا گروه های مخالف سوریه به تدریج رادیکال شوند و این گروههای جهادی بودند که دست بالا را گرفتند و در این میان داعش و النصره از همه معروفتر هستند. از سوی دیگر گروههایی مانند ارتش آزاد که ترکیه از آنها حمایت می کرد به تدریج بسیار ضعیف شده اند. در این میان بود که آمریکایی ها این سوال را مطرح کردند که اگر بشار اسد سقوط کند در سوریه چه کسی بر سر کار خواهد آمد؟ این موضوع که در صورت سقوط حکومت بشار اسد داعش بر سر کار بیاید برای غرب نگران کننده بود. مانند چیزی که پیش از این در افغانستان با قدرت گیری طالبان اتفاق افتاده بود.

از سوی دیگر توقعی که ترکیه برای ایجاد منطقه پرواز ممنوع دارد با حقوق بین الملل کاملا در تضاد است و لااقل برای این مقطع غیر ممکن به نظر می رسد. همه می دانند که بدون وجود قطعنامه ای از سوی شورای امنیت اجرای چنین چیزی امکان ندارد اما از سوی دیگر تا زمانیکه روسیه در سازمان ملل مخالف چنین چیزی باشد تصویب آن نیز غیرممکن خواهد بود.

تا زمانی که روسیه و ایران به حمایت خود از سوریه ادامه دهند این خواسته های ترکیه چه در سطح بین المللی و شورای امنیت و چه در سطح منطقه که موضع ایران خیلی مهم است بی حاصل خواهد بود.

هفته قبل رئیس جمهور روسیه ولادیمیر پوتین سفری را به ترکیه داشت آیا در این سفر موضوع سوریه مطرح شد؟

 موضوع سوریه یکی از مهمترین موضوعات بود. اما روسیه و ترکیه در این مورد اختلاف نظر زیادی دارند و این مسئله را خودشان هم به خوبی می دانند. به همین خاطر خیلی بر روی آن تاکید نمی کنند و با کنار گذاشتن آن بیشتر بر روی موضوعات اقتصادی و انرژی تمرکز دارند. برای اینکه میزان تجارت میان ترکیه و روسیه 33 میلیارد دلار است و روسیه پس از آلمان بزرگترین شریک تجاری ترکیه به حساب می آید. ترکیه نمی خواهد که روسیه را در مقابل خود قرار دهد چراکه تقریبا 60% از گاز ترکیه را روسیه تامین می کند و ترکیه فقط به خاطر موضوع سوریه نمی خواهد این روابط اقتصادی دچار تنزل شود.

ترکیه یکی از حامیان اصلی اخوان المسلمین بوده است و این موضوع در روابط این کشور با عربستان سعودی و همچنین مصر تاثیر منفی داشته است آینده روابط میان این کشورها چگونه خواهد بود؟

 وقتی که بهار عربی شروع شد ترکیه در این فکر بود که احزاب و گروههای اسلامی میانه رو مانند اخوان را در مصر، تونس و حتی پس از آن در تونس بر سر کار بیاورد مانند آن چیزی که در سال 2002 در ترکیه اتفاق افتاده بود و بدین صورت بتواند الگویی برای دیگر کشورهای عربی باشد و نقش میانجی را میان این کشورها و غرب ایفا کند اما در مورد این مسئله نیز چیزی که از نگاه ترکیه دور ماند این بود که عربستان سعودی انتخاب احزاب اسلامی را در دیگر کشورهای عربی که با رای مردم و به صورت دموکراتیک بر سر کار آمده بودند به عنوان خطری بزرگ برای خود دید و بسیار ترسید. آن زمان این پرسش مطرح می شد که چرا هنگامی که در مصر، تونس و سوریه انتخابات آزاد برگزار می شود و احزاب اسلامی نیز انتخاب می شوند چرا چنین چیزی در عربستان اجرا نمی شود؟ عربستان سعودی به عنوان رژیمی توتالیتر و استبدادی از مطرح شدن این سوال نگران بود و در این اینجا بود که دست از حمایت خود از سیاستهای منطقه ای ترکیه کشید و در مقابل ترکیه که از ارتش آزاد حمایت می کرد عربستان سعودی نیز شروع به حمایت از گروههای اسلامی تندرو کرد و بدین صورت اتحاد میان ترکیه، قطر و عربستان سعودی برهم خورد.

در این میان سعودیها تنها نبودند و امارات متحده عربی نیز با آنها همراهی می کرد و بدین ترتیب این فقط قطر بود که در کنار ترکیه ماند و نفوذی که در اوایل بهار عربی ترکیه بر روی کشورهای عربی خلیج فارس داشت به تحلیل رفت.

به عنوان آخرین سوال روابط میان ایران و ترکیه را در آینده چگونه می بینید؟

روابط میان ترکیه و ایران تا حدود زیادی مستقل از منطقه خاورمیانه شکل گرفته است و اکنون نیز ادامه دارد. شاید این دو کشور در مورد برخی موضوعات مطرح در منطقه دچار اختلاف نظرهای عمیقی باشند اما این را هم می دانیم که مرزهای میان دو کشور ایران و ترکیه نزدیک به 400 سال و از قرن هفدهم به این سو به عنوان یگانه مرزهای خاورمیانه تغییر نداشته است. میان ایران و ترکیه روابط دو جانبه متوازنی برقرار بوده است. اکنون در این مرحله نیز دو کشور دارای یک تهدید مشترک بزرگ هستند و آن نیز داعش است که برای هر دو کشور بسیار خطرناک است. یعنی اگر روزی ایران و ترکیه تصمیم بگیرند که در مقابل داعش به شکل هماهنگ حرکت کنند این موضوع برای منطقه بسیار سودمند خواهد بود.

از سوی دیگر برداشته شدن تحریمهای غرب بر علیه ایران نیز برای ترکیه بسیار مهم و استراتژیک خواهد بود و شاید تنها کشوری که در منطقه از بهبود روابط میان ایران و غرب و لغو تحریمها بر علیه ایران خوشحال خواهد شد و سود خواهد برد ترکیه باشد. چراکه ترکیه می تواند از گسترش تجارت دو طرفه و حتی تجارت میان ایران و غرب بسیار استفاده کند و از سوی دیگر این مسئله از هر لحاظ برای ایران نیز سودمند خواهد بود و به همین دلیل گسترش همکاریهای موجود میان دو کشور تا میزان زیادی به لغو تحریمهای غرب علیه ایران بستگی دارد.

........................

گفتگو از امید شمیزی

کد N627833

وبگردی