متن کامل گزارش تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد اسلامی 2

مجلس,تحقیق و تفحص دانشگاه آزاد

دستور کار و مصوبات هیات امناء و هیات موسس نشان می دهد تصمیمات کلان دانشگاه صرفا بر مبنای گزارشات و اطلاعات آقای دکتر جاسبی و حمایت بی چون و چرای جناب آقای هاشمی رفسنجانی و همراهی عملیاتی آقایان دکتر میرزاده و عباسپور بوده و سایر اعضای هیات امناء و موسس نقش چندانی ایفا ننموده اند.

4- بررسی عملکرد مدیریت وامور اداری دانشگاه
1-4- سبک مدیریت در دانشگاه
اولا در راه اندازی و توسعه دانشگاه تلاشهای فراوانی در سطوح مختلف مدیریتی در طول سی سال گذشته صورت گرفته که انصاف حکم میکند از همه زحمات کشیده شده تقدیر نماییم. ضمنا انتقادات و ایرادات مطرح شامل حال همه واحدها و شعبات دانشگاه نمی باشد. کیفیت برخی از واحدها مناسب و قابل قبول ولیکن در مقابل تعدادی از واحدها و شعبات ضعیف و از حیث آموزشی و پژوهشی غیرقابل قبول و کاملا ضعیف ارزیابی می‌شوند. فلذا زحمات و تلاش مدیران، اساتید و کارکنان واحدهای فعال نبایستی نادیده گرفته شود.
شکل نگرفتن شورای عالی دانشگاه مطابق اساسنامه اولیه مصوب هیات موسس در سال 61، اولین گام خطا در مسیر اداره دانشگاه بوده و ثانیا تشکیل نیافتن جلسات هیات موسس و پای‌بند نبودن به ساختار و وظایف پیش بینی شده دراساسنامه، منجر به ایجاد ناهماهنگی با ساختارحاکمیتی و بی توجهی به ضوابط و مقررات و نیازهای واقعی در آموزش عالی کشور شده است. البته قانون مصوب مجلس نیز به سرعت این ناهمگونی ها افزوده است.
مراکز و موسسات آموزشی و پژوهشی معمولا بر مبنای مدیریت غیر متمرکز و سازماندهی افقی اداره می‌شوند. دانشگاه در دوران قریب به سی سال فعالیت خود بر اساس سبک مدیریت متمرکز، ساختاری عمودی و دستوری از بالا به پایین اداره شده است. متاسفانه فعالیت ستادی دانشگاه ضعیف و همه امور عملا بر مبنای منویات ودستور رئیس هیات امناء و رئیس دانشگاه انجام پذیرفته، و تصمیمات کلان با کمترین اطلاعات و ارزیابی اتخاذ شده است.
دستور کار و مصوبات هیات امناء و هیات موسس نشان می دهد تصمیمات کلان دانشگاه صرفا بر مبنای گزارشات و اطلاعات آقای دکتر جاسبی و حمایت بی چون و چرای جناب آقای هاشمی رفسنجانی و همراهی عملیاتی آقایان دکتر میرزاده و عباسپور بوده و سایر اعضای هیات امناء و موسس نقش چندانی ایفا ننموده اند.
استفاده نابجا از موقعیت و اختیارات شخصیتهای نظام در پستهای عالیرتبه و گریز از هماهنگی و نظارت پذیری ساختارهای حاکمیتی و بی توجهی به اجرای ضوابط و مقررات از ویژگیهای مدیریت دانشگاه در این دوران سی ساله بوده است.
اختیارات مسئولین دانشگاه آنهم بدون هیچ گونه نظارتی از سوی مراجع حاکمیتی بیش از حد قابل تصور است. بنابر اظهارات رئیس کنونی دانشگاه در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، پنج در صد از درآمدهای هر واحد در اختیار روسای واحدهاست. چنین بودجه ای خارج از نظارت و کنترل در اختیار هیچ مسئول و سازمانی در کشور نبوده و نیست. دارا بودن امکانات و قدرت مالی و حضور در اقصی نقاط کشور و قرار داشتن در گیرودار تعاملی با مسئولین منطقه ای و کشوری و شخصیتها و تاثیر پذیری از تغییردولتها، دانشگاه را به سمت حفظ موقعیت وتلاش برای روی کارآمدن گرایشهای همسو،کشانده و عملا منجر به دخالت در امور سیاسی و انتخابات نموده است.همچنین به مرور زمان با رجحان یافتن کمیت برکیفیت، دانشگاه بتدریج از موسسه ای آموزشی و پژوهشی عملا به سمت بنگاهی اقتصادی سوق یافته است.
در راه اندازی واحدها صرفا به خواست مسئولین محلی و فشار نمایندگان مجلس و جنبه های کسب امکانات (زمین، ساختمان، منابع مالی و بهره مندی از تسهیلات بانکی و...) توجه شده و در راه اندازی رشته ها تنها ساده بودن رشته برای شروع کار معیار عمل قرار گرفته است.
در بیان ضعف ستادی دانشگاه همین بس که در برنامه پنج ساله 93- 89 دانشگاه میزان افزایش دانشجو را تعداد یک میلیون و نهصد هزار نفر برآورد کرده، این برآورد بدون در نظر گرفتن کاهش نرخ رشد جمعیت بوده است.در حال حاضر با اینکه در بسیاری از رشته های کاردانی و کارشناسی پذیرش دانشجو بدون کنکور انجام می‌شود بسیاری از صندلی های دانشگاه در مقاطع کاردانی وکارشناسی در رشته های مختلف در سراسر کشور خالی مانده است. برای جلوگیری از کاهش درآمد دانشگاه در سالهای اخیر ناگزیر هجمه برای افزایش پذیرش در مقاطع تحصیلات تکمیلی بدون فراهم بودن زیر ساخت لازم، نموده است.
مطالعه روندکاری دانشگاه آزاد اسلامی حکایت از این دارد که اشتیاق بیش از حد مدیران دانشگاه در توسعه کمی موجب شده تا رقابت درکیفیت و دوره های مهارتی (کاردانی) به بته فراموشی سپرده شده و در دهه اخیر به سبقت در افزایش تحصیلات تکمیلی تبدیل شود.
امروزه دانشگاه آزاد بسیار بزرگتر از چند وزارتخانه است، اداره این مجموعه گسترده نیازمند ستادی چابک و قوی است. دانشگاه در حال حاضر دارای بیش از 500 واحد، شعبه و مرکز می باشد. اداره چنین مجموعه عظیمی نیازمند اصلاح ساختاری است. ساختار دانشگاه تا کنون بطور متمرکزسازماندهی شده و از ستادی ضعیف و ناکارآمد برخوردار بوده و دفاتر منطقه ای،صرفا نقش هماهنگی و انتقال پیام را برعهده داشته اند.
2-4- نظارت بر دانشگاه
از ابتدای شکل‌گیری دانشگاه، نقش نظارتی وزارت فرهنگ و آموزش عالی سابق بنوعی نادیده گرفته شده و متاسفانه مصوبه مجلس شورای اسلامی و تصویب آئین نامه اجرایی عملا از دستگاههای حاکمیتی سلب اختیار نموده است. البته این نقیصه در اصلاح اساسنامه ها تا حدودی جبران شده ولی اجرایی نگردیده و بدلیل حمایت شخص رئیس هیات موسس به رویه نهادینه شده در دانشگاه تبدیل شده است.
گزارش دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال 1380 موید مطالب فوق می باشد، که طی گزارش مفصلی، عملکرد دانشگاه آزاد را از حیث روند پیدایش،شکل‌گیری ورشداین دانشگاه را مورد ارزیابی قرار داده در این گزارش آمده است: «همان‌گونه که از تعداد اندک مصوبات شورای عالی درباره دانشگاه آزاد اسلامی و درگیری بسیار اندک آن شورا با این دانشگاه نیز بر می‌ آید، بر خلاف سایر مؤسسات آموزش عالی غیر دولتی و غیرانتفاعی که بخش اعظمی از مصوبات و درگیری‌های شورای عالی را به خود اختصاص داده است، نه ستاد و نه شورای عالی در واقع امر، نظارت جدی و موثر و مرجعیت نسبت به مجموعه هیأت مؤسس و مدیریت دانشگاه آزاد اسلامی نداشتند.
این دانشگاه در منطقه‌ای مسکوته و خارج از حوزه استحفاظی رسمی ستاد انقلاب فرهنگی شکل گرفت، رشد کرد و حتی شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز کنترل و نظارت سیاستی و برنامه‌ای خاص حتی در حد سایر دانشگاه‌ها اعم از دولتی و غیردولتی بر دانشگاه آزاد اسلامی نداشت.
هرچند پدیده دانشگاه آزاداسلامی در بعد از انقلاب به لحاظ کارکردی برای جامعه پس ازانقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران دربرگیرنده بسیاری نتایج مثبت و با اهمیت بوده وهست وحتی به عنوان یک پروژه سرمایه‌گذاری وکارآفرینی ونهاد سازی نیز،الگوی موفقی محسوب می‌‌شده وبازده اندکی نداشته است، اما واقعیت این است که این دانشگاه به رغم رشد کمی،ازحیث شاخص‌های توسعه کیفی، نواقص اساسی عدیده‌ای داشته است وشورای عالی انقلاب فرهنگی درجهت رفع این نواقص وهدایت ونظارت بردانشگاه برای بهبود وتوسعه کیفی،عملکرد سیاستی،راهبردی ونظارتی مطلوبی نداشته است.
هنگامی‌که شورای عالی انقلاب فرهنگی،اساسنامه دانشگاه آزاد اسلامی رادرسال 1366 به تصویب می‌رسانید،این دانشگاه درپی چند سال رشد سریع، بار سنگینی ازجمعیت انبوه دانشجویی را (بالغ بر 170 هزارنفردرسال 1367) با خود حمل می‌کرد وانتظارمی‌رفت درزمان تصویب اساسنامه،ضابطه‌ها وتضمین‌های کافی نظارتی به صورت حقوقی وساختاری وسیستماتیک به عنوان پیش‌شرط تصویب اساسنامه تعبیه قانونی می‌شد،اما چنین نشد و دانشگاه آزاداسلامی با استفاده ازفرصت‌ها،امکانات و رانت‌هایی که در دسترس او بود و البته مدیریتی کاربر نیز داشت، توانست به رشد کمی خود ادامه دهد، به‌طوری که درسال تحصیلی 73-1372 به اندازه 93 درصد کل بخش غیردولتی جمعیت دانشجویی را در خود پوشش دهد.
…پاسخگوی این رشد بی‌رویه کیست؟ چرا در سال 1993 میلادی، 73% آموزش عالی غیر دولتی کشور ژاپن عهده ‌دار اجرای دوره‌های علمی کاربردی درمقطع کاردانی بود، و لی درایران، دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان بخش غیر دولتی، برای آسان‌یا بودن کادر خود وتحصیل درآمد برای سیستم خود، 60 الی 70 درصد دانشجویانش درعلوم انسانی و 70 الی 80 درصد دانشجویانش درمقطع کارشناسی تحصیل می‌کنند؟ چرا دانشگاه آزاداسلامی به رغم رشد کمی،توسعه کیفی مطلوب وکافی ومورد انتظار نداشته وچرا به لیسانس‌گرایی کاذب وتورم نامیمون درعلوم انسانی دامن زده است؟»
متاسفانه شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارتین علوم و بهداشت در ایفای وظیفه نظارتی خود بر دانشگاه دارای برخوردی کاملا منفعلانه بوده، و روابط سیاسی و رودرواسی ها بر آن حاکم است. جالب اینکه وقتی از مسئولین وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی در کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس سئوال می‌شود که چرا نظارتی بر دانشگاه آزاد ندارید، صریحا اظهار می‌کنند که ما زورمان به دانشگاه آزاد نمی رسد.
لذا خلاء وجود جایگاه نظارتی قوی بر عملکرد دانشگاه آزاد اسلامی از جمله نقیصه های مهم است که ضروری است بنحو مناسبی بر طرف گردد.
شورای عالی انقلاب فرهنگی و خصوصا وزارتین علوم و بهداشت رسما عهده دار وظیفه نظارتی بر دانشگاه آزاد اسلامی هستند که تا کنون برخوردی سست و ضعیف و امروزه نیز آمیخته به برخوردهای جناحی داشته و دارند. دانشگاه آزاد قریب به سی سال آزاد از نظارت بوده و با کمال جسارت به ضوابط و مقررات بی توجهی پیش دستانه نموده، و امروز کماکان تحت الحمایه برخی شخصیتهاست. تا زمانی که شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارتین وظیفه نظارتی خود را فارغ از تسلط اشخاص خاص با قاطعیت اعمال ننمایند نباید انتظار تغییری در تداوم مسیر نادرست کنونی دانشگاه داشته باشیم.
مطابق اساسنامه دفتر هیات امناء جزو ارکان دانشگاه بوده و انجام تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد شامل دفتر هیات امناء نیز می باشد. مخالفت جدی با ورود هیات تحقیق وتفحص به دفتر هیات امناء حکایت از تصور جایگاهی فراقانونی برای هیات امناء است. شواهد، نشان می دهد که مسئولین دانشگاه آزاد از موقعیت دفتر هیئت امنای دانشگاه، برای اقداماتی خارج از وظایف قانونی سوء استفاده نموده اند. مأموریت مبهم یکی از اعضای دفتر هیئت امناء (مهدی هاشمی) به لندن.

نگهداری اسناد محرمانه مربوط به مسائل سیاسی اقتصادی کشور(با طبقه بندی امنیتی) از موارد مهم این موضوع است. هیات تحقیق و تفحص به منظور بررسی فعالیت دفتر هیات امناء رسما درخواست کتبی برای بررسی عملکرد دفتر هیات امناء ارائه نمود، که مورد موافقت قرار نگرفته است. ما معتقدیم دفتر هیات امناء به جایگاهی غیر قابل نظارت و احتمالا مداخله کننده در امور مختلف کشور،خارج از ماموریت دانشگاه آزاد مبدل شده است،لذا هیات تحقیق و تفحص به دلیل نقش کلیدی دفتر هیات امناء در عملکرد دانشگاه کماکان اصرار بر رفع موانع از رسیدگی و تحقیق و تفحص از دفتر هیات امناء دانشگاه آزاد را داشته و نتایج تحقیقات خود را بدلیل عدم دستیابی به اطلاعات اصلی در این دفتر ناقص می‌داند.
3-4- نظارت در درون دانشگاه
شکل گیری دفاتر نظارتی در دانشگاه نظیر دفتر نظارت و ارزیابی و بازرسی از نکات قوت مجموعه سازمان مرکزی بوده است. مدارک و اسناد بازرسی و حسابرسی دانشگاه نشان می دهد تخلفات و نواقص در واحدها بصورت نوبه ای رصد شده و در اختیار مدیریت دانشگاه هر چند با تاخیر قرار می گرفته است. ولیکن مدیریت دانشگاه غیر از موارد خاص و محدود با اغلب گزارشات برخوردی صوری و اداری داشته است. با تخلفاتی نظیر سوء استفاده های مالی و عدم رعایت صرفه و صلاح دانشگاه، نه تنها برخوردی قاطع و مجازاتی برای خلافکاران اعمال نشده، بلکه افراد خلافکار خود را ملزم به باز گرداندن اموال نمی دانسته اند.
گزارشات بازرسی و دفتر ارزیابی دانشگاه دلالت بر این دارد که مسئولین دانشگاه از وجود میزان قابل توجهی از تخلفات مطلع بوده اند، ولیکن عزم مدیریت دانشگاه عمدتا بر کتمان و تغییر محل کاری بوده است. لذا اگر مسئولی در واحدی مرتکب خلافی می شده، بجای رسیدگی و تنبیه، به یکی از واحدها در استانی دیگر انتقال و به پست نسبتا بالاتری ارتقاء می یافته است.

4-4- تعامل دانشگاه با دستگاه ها و نهادها
از بدو تاسیس دانشگاه بدلیل گرایشات و علاقه مندی آحاد مردم شریف ایران اسلامی به علم و دانش و ارتقاء علمی فرزندان و نسل جدید همکاری تمامی نهادها و دستگاههای دولتی و عمومی و اشخاص حقیقی با دانشگاه آزاد اسلامی چشمگیر بوده است. البته نقش مدیریت اجرایی این دانشگاه و داشتن روابط با اغلب مسئولین و شخصیتهای مختلف در سطوح عالی و میانی کشور در جذب کمکهای اشخاص حقیقی و حقوقی، نهادهای دولتی و عمومی در تامین امکانات و نیازمندیها بصورت رایگان و یا حداقل قیمت، و حتی بهره مندی از اعتبارات دولتی از طریق صندوق رفاه دانشجویی بسیار بارز و چشمگیر است و مدیریت دانشگاه در تعامل با نمایندگان، استانداران، فرمانداران، شهرداران و... از کلیه فرصتهای در اختیار این شخصیتها جهت ایجاد امکانات مالی برای مجموعه دانشگاه نهایت بهره برداری را صورت داده است.
5-4- نمودار زمانی تخلفات در دانشگاه
اسناد سازمان بازرسی کل کشور و دبیرخانه شورای انقلاب فرهنگی نشان می دهد که مدیران دانشگاه آزاد بر این باورند که چون دانشگاه از حیث مالی وابسته به منابع دولتی نیست فلذا نمی تواند مورد بازرسی و حسابرسی توسط مراجع نظارتی قرار گیرد، همین تصور موجب گردیده تا مسئولین دانشگاه احساس آزادی عمل بیش از حدی را برای خود قائل باشند.
برای ارزیابی عملکرد اداری دانشگاه، پرونده های بازرسی، حسابرسی، مستندات ماده 37 آیین نامه مالی معاملاتی و صورتجلسات هیات عالی انتظامی رسیدگی به تخلفات هیات علمی، برخی اسناد بصورت تصادفی (از میان بسیاری از اسناد) مورد بررسی قرار گرفت
از این اسناد مجموعا 2453 تخلف استخراج و تخلفات در 6 گروه اصلی طبقه بندی گردید. این تخلفات مربوط به 228 واحد، 5 مرکز و 7 منطقه در بازه زمانی 1364 لغایت 1392 می باشد، عناوین تخلفات عبارتند از:
گروه 1- عدم رعایت آئین نامه معاملات
گروه 2 - عدم رعایت و اجرای مفاد قراردادها
گروه 3 - عدم وصول مطالبات
گروه 4 - پرداخت دستمزد و مزایا خلاف ضوابط
گروه 5 - سوء استفاده، حیف و میل اموال و عدم رعایت صرفه و صلاح دانشگاه
گروه 6 - تخلفات مالی اداری، مدیریتی و اخلاقی
سهم هریک از انواع تخلفات صورت گرفته از کل تخلفات مدیریتی، مالی، اداری و عمرانی و املاک در نمودارهای پیوست آمده است. بررسی فراوانی هر یک از انواع تخلفات نشان می دهد که تعدادی از تخلفات بدلیل عدم برخورد با خاطیان و متخلفان در بدنه دانشگاه آزاد نسبتا نهادینه شده است.
بررسی روند زمانی فراوانی تخلفات نشان می دهد، میزان تخلفات از سال 1375 لغایت 1390، روند صعودی داشته، ولی از سال 1385 لغایت 1387 شاهد کاهش تخلفات، و مجددا از سال 1387 لغایت 1390 شاهد روند افزایشی میزان تخلفات هستیم. در تحلیل علت این تغییرات می توان تصویب تحقیق وتفحص در سال 85 را موجب کاهش محسوس تخلفات و پایان یافتن عمرمجلس هفتم و آسودگی خیال دانشگاه از تحقیق و تفحص و خلاصی از نظارت را علت افزایش تخلفات ارزیابی نمود. در واقع تاثیر کاملا محسوس وجود نهاد نظارتی بر دانشگاه یکبار تجربه شده است.
5- وضعیت فعالیت سیاسی فرهنگی دانشگاه
عملکرد فرهنگی و سیاسی دانشگاه آزاد را می توان به دو دوره های متفاوت طبقه بندی نمود. دوره نخست عبارت است از انگیزه و علاقه مندی موسسین دانشگاه به مسائل فرهنگی و ضرورت ترویج فرهنگ انقلاب و رعایت ارزشهای اسلامی در دوران جنگ و پس از آن در این دوره دانشگاه آزاد در استقبال پیکر مطهر شهدای گمنام در واحدهای مختلف، آماده سازی فضای نمازخانه ها، اولویت دهی به دانشجویان ایثارگر و خانواده شهدا و جانبازان در جذب و جابجایی ها عملکرد مثبتی داشته است. دانشگاه آزاد در حوادث فتنه 78 و دوران اصلاحات سکوت کرده و از حیث سیاسی تنشی نداشته است. ولیکن پس از حوادث سال 84 بدلیل تغییر رویکرد مسئولین دانشگاه نسبت به مسائل سیاسی، بتدریج فضای دانشگاه و به تبع آن واحدهای دانشگاه دچار دگرگونی شده است. از موارد مهم می توان به محورهای زیر اشاره نمود:
1-5 - استفاده از امکانات عمومی در انتخابات ریاست جمهوری 1384
اسناد و مدارک نشان می دهند که دانشگاه در نهمین دوره ریاست جمهوری، فعالیت های انتخاباتی گسترده ای له یکی از کاندیداها داشته که هزینه های این اقدامات از طریق منابع مالی عمومی و شهریه دانشجویان که نزد مدیران به امانت است؛ تأمین شده است. دانشگاه آزاد اسلامی، بصورت سازماندهی شده و با استفاده از امکانات عمومی اقدام به تشکیل ستادهای انتخاباتی به نفع آقای «هاشمی رفسنجانی» نموده و مسئولین (برخی) واحدها با بکارگیری کارکنان، اساتید و تشویق دانشجویان، عملا در انتخابات دخالت داشته اند.
• استفاده از امکانات دانشگاه (بعنوان اموال عمومی) در جهت نیل به اهداف جناحی و در فعالیت های انتخاباتی
• سوء استفاده از هیئت های مذهبی- دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی برای مقاصد سیاسی
• جعل اسناد مالی مربوط به انتخابات برای گمراه سازی بازرسان احتمالی(با شروع کار تحقیق و تفحص در مجلس هفتم)
• دخالت نماینده رئیس دانشگاه در استان مازندران، رئیس واحد قائم شهر، واحد سواد کوه، واحد بابل، واحد ایلام و... هدایت مرکزی این اقدامات در سازمان مرکزی محرز می باشد. اسناد مربوط به هر یک از موارد فوق در گزارش خاص آمده است.
2-5- دخالت در انتخابات ریاست جمهوری سال 1388
• استفاده از امکانات دانشگاه در انتخابات ریاست جمهوری 88
• دخالت های جانبدارانه مسئولین دانشگاه
• ایجاد جبهه رسانه ای و "جنگ روانی" پس از اعلام نتایج انتخابات و دامن زدن به اغتشاشات
از عناوین دخالتهای دانشگاه آزاد در انتخابات سال 88 می باشد.
3-5- استفاده از امکانات عمومی دانشگاه در انتخابات مجلس شورای اسلامی و اقدام به حمایت از نامزدهای خاص.
اسناد و مدارک قابل توجهی در این خصوص موجود است و حکایت از سازماندهی، پشتیبانی و دخالت مسئولین واحدهای دانشگاه در حمایت از نامزدهای خاص در برخی حوزه ها در شهرستانها دارد.
6- عملکرد عمرانی دانشگاه
عملکرد دانشگاه آزاد اسلامی در زمینه عمرانی و ساخت و ساز واحدها، نسبت به سایر مراکز مشابه در مجموع چشمگیر است. آنچه در این گزارش مورد توجه قرار گرفته تطبیق عملکرد همراه با رعایت ضوابط و مقررات،آیین نامه معاملات مصوب هیئت امناء،و عدم پرهیز از سوء استفاده های احتمالی است.
با توجه به اینکه کمیت و کیفیت فضاهای فیزیکی در آموزش و یادگیری نقش بسزایی داشته، توسعه و تجهیز مراکز آموزشی، زیر بنای توسعه آموزش بوده و فضای مناسب آموزشی و تجهیزات استاندارد، نقش تعیین‌کننده‌ای بر یادگیری، خلاقیت و شکوفایی استعداد دانشجویان دارد. حجم پروژه های انجام شده در دانشگاه طی سی سال گذشته بسیار زیاد است، وهیأت تحقیق و تفحص به دلیل عدم همکاری شایسته مسئولان وقت دانشگاه موفق نشد در این زمینه علیرغم مکاتبات مکرر اطلاعات مورد نیاز را از سازمان مرکزی و واحدهای تابعه به‌طور کامل جمع‌آوری نماید. اشکالات و تخلفات مشاهده شده در امر فعالیت عمرانی دانشگاه در حد قابل دستیابی توسط هیات تحت عناوین زیر قابل ارائه است، و بمنظور ضرورت خلاصه گویی در گزارش ذکر نمونه ها در پیوستها آمده است.
1-6- عدم برگزاری مناقصه و یا مزایده، و بعضا شروع انجام کار قبل از عقد قرارداد:
بر اساس بررسی به عمل آمده و مطالعات و ارزیابی اسناد در دسترس و با توجه به اصل ماده 23 آیین نامه معاملات و قانون برگزاری مناقصات، تخلفات صورت گرفته شامل "ارجاع کار" و "انتخاب پیمانکار بدون انجام تشریفات مناقصه و یا مزایده بوده" و "شیوه انتخاب پیمانکار و یا خریدار" مشخص نمیباشد.این شیوه از این جهت دارای اهمیت است که انتخاب پیمانکار یا خریدار در محیط رقابتی و عادلانه نبوده و دارای شبهات متعدد میباشد که امکان تبانی و فساد در ارجاع کار محتمل میباشد. این نوع تخلف از سال 1375 به بعد در دانشگاه به عنوان یک روال درجریان بوده و در اکثر اقدامات عمرانی و قراردادها و به میزان گسترده ای آن شامل واحدهای زیادی می‌شود.
2-6- برگزاری مناقصه و مزایده برخلاف مقررات و روال اداری
طی بررسی های بعمل آمده این نوع تخلف ممکن است در برخی موارد ریشه در بی تجربگی و آشنا نبودن مسئولین با قوانین و روال اداری مناقصات ویا در برخی موارد بی توجهی عمدی به قوانین را شامل گردد. از تخلفات مذکور در انجام مناقصه میتوان به موارد ذیل در قراردادهای دانشگاه اشاره نمود:
الف) عدم ثبت اسناد و پاکات مناقصه و ضمانتنامه
ب) چاپ آگهی در روزنامه محلی و یا روزنامه غیر معتبر و یا چاپ آگهی به دفعات کم
ج) عدم دریافت و یا ثبت هزینه پاکات و اسناد مناقصه
د)عدم دریافت سپرده ضمانتنامه مناقصه
هـ) عدم شماره و ثبت برگه کمیسیون معامله
و) عقد قرارداد با مستخدمین دانشگاه و یا منسوبین
نمونه های تخلفات فوق و عدم پایبندی به آیین نامه معاملات دانشگاه و ضوابط مناقصات آیین نامه را میتوان در اکثر واحدهای دانشگاه از سالهای 1375 تا حال حاضر را مشاهده نمود.
3-6- شکستن نصاب معاملات
شکستن سقف معاملات جهت فرار از تشریفات مناقصه یکی از تخلفات رایج موجود در قراردادهای مشاهده شده می باشد، که به وفور در برخی از واحد های دانشگاه مشاهده و بصورت روال عادی در جریان است.

4-6- عقد متمم قرارداد
کار فرما در هر پروژه قادر است به میزان 25 درصد مبلغ اولیه هر قرارداد، افزایش و یا کاهش مقادیر موجود در قرارداد اولیه را با پیمانکار داشته باشد. این افزایش و کاهش مقادیر در قالب قرارداد متمم و یا الحاقیه قرارداد به پیمانکار ابلاغ میگردد در صورت افزایش تغییرات مازاد بر سقف 25 درصد میبایست به استناد ماده 48 شرایط عمومی پیمان (ختم پیمان) انجام شده و برای ادامه همان کار مناقصه جدید برگزار گردد. یکی از تخلفات رایج در دانشگاه بر اساس بررسی های بعمل آمده، برای مازاد سقف 25 درصد نیز قرارداد متمم تنظیم میشود که ماهیت قانونی نداشته و مخالف قانون مناقصات و آیین نامه معاملات دانشگاه میباشد. بستن قرارداد بالاتر از این میزان که با نامهای قرارداد متمم، الحاقیه و یا اضافه کاری در دانشگاه متداول بوده مبنای حقوقی ندارد و واحد ها برای این سقف از تغییرات ملزم به رعایت برگزاری تشریفات مناقصه بوده اند.
5-6- انحصار
تبصره ماده 34 آیین نامه معاملات دانشگاه تمامی معاملات را ملزم به رعایت عدم انحصار طلبی و یا نیمه انحصاری برای شرکت یا افراد نموده است. ولی در مواردی در برخی از واحد ها،مخصوصا در مناقصات محدود و ترک تشریفات و قراردادهای امانی واحدها با برخی شرکتهای خاص اقدام به عقد قرارداد نموده اند.
6-6- بی‏اعتبار بودن استعلامات
طبق گزارشات و بررسی های به عمل آمده در گزارشات اخذ شده از دانشگاه کارپردازها تخلفات متعددی در بسیاری از واحدها در این زمینه انجام داده اند که میتوان به نمونه های ذیل اشاره نمود:
- وجود فاکتور خام مهر شده در نزد کارپردازان
- عدم ثبت استعلاملات و کمیسیون معاملات دانشگاه
- اخذ استعلام بها و برگزاری کمیسیون معاملات بدون ثبت شماره و تاریخ
- برگزاری کمیسیون معاملات و اخذ استعلام بها بصورت صوری.
7-6- ضمانتنامه
طبق ماده 39 آیین نامه معاملات دانشگاه آزاد، هشت نوع ضمانت نامه قابل قبول برای قراردادهای دانشگاه به تفصیل شرح داده شده است.عمده تخلفات صورت گرفته در این زمینه میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:
الف) دریافت چک به جای ضمانتنامه بانکی
ب) عدم دریافت ضمانتنامه در قبال پرداخت وجه پیش پرداخت
ج) انقضاء ضمانتنامه و عدم تمدید آن قبل از پایان پروژه
8-6- پرداخت پیش پرداخت و علی الحساب
طبق گزارشات و بررسی های بعمل آمده تخلفات بیشماری از قبیل موارد ذیل در دانشگاه آزاد رخ داده است:
1) پرداخت پیش پرداخت قبل از عقد قرارداد
2) پرداخت پیش پرداخت بالاتر از حد مجاز 25 درصد مبلغ اولیه پیمان
3) پرداخت پیش پرداخت بدون اخذ ضمانتنامه معتبر بانکی
4) پرداخت پیش پرداخت بصورت علی الحساب و بدون قاعده
5) عدم کسر پیش پرداخت از صورت وضعیت در طول پروژه
9-6- پرداخت مصالح پای کار
طبق بررسی های بعمل آمده در هیئت تحقیق و تفحص، در دانشگاه آزاد تخلفات بسیاری از موارد ذیل در پروژه ها مشاهده گردیده است:
1) عدم صورتجلسه مصالح پای کار بین پیمانکار و مشاور و کارفرما و تائید ورودیه نگهبانی
2) عدم داشتن برگه باسکول و فاکتور
3) مشخص نبودن نوع و میزان مصالح وارد شده به کارگاه
4) عدم تائید نگهبانی در خصوص ورود مصالح پای کار به کارگاه
5) پرداخت بیش از درصد تعیین شده مصالح پای کار در صورت وضعیت (بیش از 70 درصد)
6) عدم وجود مصالح پای کار در کارگاه که قیمت آن در صورت وضعیت به پیمانکار پرداخت گردیده است.
10-6- صورت وضعیت
تخلفات عمده صورت گرفته در دانشگاه آزاد بر اساس بررسی های بعمل آمده به شرح ذیل میباشد:
1) پرداخت علی الحساب به پیمانکار بدون ارائه صورت وضعیت
2) عدم تناسب احجام صورت وضعیت با درصد پیشرفت فیزیکی
11-6- ضعف مدیریت در اجرای پروژه
در این محور سعی شده است تا میزان پایبندی دانشگاه به سه پیش شرط ذیل بررسی شود:
الف) اعتبار پروژه مورد نظر باید پادار بوده و تعهد تامین اعتبار در زمان لازم انجام پذیرد.
ب) مناسب بودن زمین برای اجرای پروژه مورد نظر و تملک قطعی آن و رفع معارض کامل زمین جهت انجام موضوع عملیات
پ) نقشه ها و مشخصات و مصالح مورد استفاده باید به دقت مورد مطالعه قرار گرفته تا نکته ابهامی برای اجرای کار باقی نماند که منجر به تغییر نقشه، مشخصات فنی، مقادیر اقلام کار و یا مصالح پیش بینی شده گردد.
مطابق مطالعه و بررسی کارشناسان این هیئت از دانشگاه مشخص گردید اکثر پروژه های عمرانی متاسفانه شامل یکی از مشکلات تامین اعتبار پروژه و تزریق به موقع پول در پروژه و یا تغییرات بسیار زیاد در نقشه ها و مشخصات فنی و مصالح و یا نداشتن سند مالکیت زمین پروژه می باشند که مدیریت دانشگاه باید تدبیری جهت رفع مشکلات گذشته و قانونمند کردن پیش نیازهای لازم برای انجام یک پروژه عمرانی را تدارک ببیند تا در آینده پروژه ها در کمترین زمان و با بالاترین کیفیت و بهینه ترین هزینه انجام پذیرد. قابل ذکر میباشد عدم رعایت سه پیش شرط فوق که در حال حاضر گریبانگیر دانشگاه میباشد باعث طولانی شدن پروژه ها و در نتیجه بالا رفتن هزینه های پروژه و عدم رفع نیاز دانشگاه از پروژه فوق، کم شدن عمر مفید ساختمان، پایین آمدن کیفیت ساخت و بالا رفتن هزینه نگهداری گردیده است.
1) عدم پیشرفت فیزیکی طبق برنامه زمانبندی
2) مدت زمان پیمان از دو نظر قابل اهمیت است. یکی زمان افتتاح جهت بهره برداری و دیگری مدیریت زمان جهت انجام پروژه و کنترل هزینه ها حائز اهمیت میباشد. مدیریت زمان رابطه مستقیمی با هزینه ها در پروژه دارد و هرچه مدت زمان انجام پروژه را بتوان کاهش داد هزینه های پروژه نیز کاهش پیدا میکند. در پروژه های عمرانی دانشگاه آزاد اسلامی اکثر پروژه ها با تاخیر به بهره برداری میرسد که نشان از ضعف در مدیریت زمان و هزینه ها دارد برای نمونه میتوان به پروژه احداث بیمارستان حصارک اشاره نمود که شروع پروژه در سال 1374 بوده و در سال 1392 پروژه هنوز به بهره برداری نرسیده است که به پروژه هزینه های اضافی بسیاری تحمیل نموده است. از نکات قابل اشاره دیگر در این پروژه با توجه به اینکه عمر مفید ساختمان در کشور ما حدود 35 تا 50 سال میباشد پروژه موصوف حدود 18 سال از سن مفید خود را قبل از بهره برداری پشت سر گذارده است و با توجه به کمبود سرانه فضای درمانی با توجه به افزایش دانشجو نیازهای دانشگاه در این پروژه که در ابتدای دهه 70 طراحی شده کاملا مرتفع نگردیده است. این قبیل تاخیر ها در پروژه های دیگر دانشگاه آزاد به وفور دیده میشود که ضعف مدیریت در راهبری پروژه را میرساند، نشانگر دفاتر ضعیف در واحدها و بعضا سپردن کار بدست افراد غیر متخصص و نتیجتا عدم رعایت صرفه و صلاح دانشگاه شده است.
ذکر نمونه هایی از پروژه ها و اقدامات که بنحوی تخلفات فوق الذکر در آنها صورت پذیرفته ضروری است. موارد دیگر در اسناد پشتیبان گزارش ارائه شده است:
نمونه 1:
کیفیت اجرای پروژه احداث ساختمان آموزشی رباط کریم
عدم رعایت نکات فنی و عدم دقت درکیفیت ساخت میتواند به پروژه هزینه اضافی و حتی بالاتر از سقف مجاز را اعمال کند و زمان افتتاح پروژه را به تاخیر بیاندازد.که میتوان نمونه های مشابه این قبیل پروژه هارا به وفور در واحد های دیگر دانشگاه مشاهده نمود.
عمده تخلفات صورت گرفته در پروژه فوق به شرح ذیل میباشد:
- مسئولین وقت واحد بدون اینکه نقشه های معماری و سازه و تاسیسات مکانیکی و برقی خود را جهت کنترل و اخذ تائیدیه نقشه ها و مجوزهای لازم به اداره کل طرحهای عمرانی ارجاع دهند، شروع به ساخت پروژه نموده اند. نادیده گرفتن تائیدیه نقشه های اجرایی توسط اداره کل طرحهای عمرانی باعث میگردد که این اداره جهت بررسی پایداری سازه از واحد درخواست ارسال نقشه های اجرایی را بنماید.
- با توجه به اشکالات متعدد فنی در پروژه از قبیل ناشاقولی دیوارها، خروج از مرکزیت برخی از ستونها، وجود دهانه های 7متری و عدم تناسب ابعاد ستون هیچگونه راه حلی بجز تخریب و نوسازی برای حل این مشکلات را در پیش روی مسئولان نگذاشته است، لذا عدم رعایت نکات فنی واجرایی در پروژه باعث بالا رفتن هزینه های مالی پروژه و هدر رفت سرمایه گردید.
- مسئولین واحد در برخی از قراردادهای خرید و دستمزد خود با نادیده گرفتن آیین نامه معاملات دانشگاه دچار تخلفات متعددی شده اند که از آن جمله میتوان به انتخاب فروشنده و پیمانکار از طریق اخذ استعلام بها اشاره نمود در حالی که معاملات فوق جزء معاملات عمده محسوب می شده و فروشندگان و یا پیمانکاران میبایست از طریق مناقصه انتخاب می شدند.
- استفاده از مصالح نامرغوب و غیر استاندارد و نا امن در ساخت پروژه
- عدم اجرای صحیح از جمله کرمو بودن بتن به علت قالب بندی نا مناسب و عدم ویبره صحیح در بخش سازه ای از قبیل تیر و ستون و دیوار برشی و هشتگیر نشدن دیوارها به هم و اتصال دیوار به ستون مجاور خود و همچنین ایرادات فنی بسیار زیاد دیگر در بخشهای ابنیه و تاسیسات که اصلاح و ترمیم آن باعث بالا رفتن هزینه پروژه شده است.
- عدم وجود اسناد و مدارک و قراردادهای جزء در بایگانی واحد از جمله فقدان وجود رسید چکها و یا ریز خرج کرد.
- وجود پیمانکاران سفارشی و منسوب به یکی از معاونین دانشگاه که وظیفه نظارت بر پروژه را بعهده داشته است.
- پرداخت مبالغ پروژه در قالب چک در وجه شخص بدون دریافت رسید و عدم کنترل در پرداختها و در نتیجه عدم مشخص بودن هزینه های تمام شده پروژه.
- عدم توانایی دفتر فنی و تیم نظارت پروژه در راهبری پروژه و حل مشکلات فنی و اجرای صحیح پروژه
قابل ذکر می باشد نواقص و تخلفات بیشماری نظیر این در واحدهایی که مورد بازدید کارشناسان این هیأت قرار گرفته اند موجود بود که از آن جمله میتوان به پروژه های واحد علوم تحقیقات، پروژه احداث آزمایشگاه واحد شهر ری، پروژه ساختمان آموزشی مجتمع نیایش (زرینه) واحد تهران مرکز اشاره نمود.
نمونه 2:
کیفیت انجام پروژه زرینه و تخلفات صورت گرفته
1- براساس مبایعه نامه شماره 6922/9 مورخ 17/7/74 مابین بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی و دانشگاه آزاد اسلامی شش دانگ تعداد 8 قطعه زمین با کاربری آموزشی به صورت محصور (چهار دیواری) معروف به باغ زرینه به مساحت 36141 متر مربع واقع در بخش 11 ثبتی تهران، به ازای مبلغ 7 میلیارد ریال (هر متر مربع زمین معادل 686/193 ریال) از سوی بنیاد به دانشگاه آزاد اسلامی واگذار می‌گردد.
2- واحد تهران مرکزی پس از اخذ موافقت از شهرداری منطقه 2 تهران برای شروع عملیات اقدام می‌نماید. مدیریت پروژه زرینه با نظر دکتر جاسبی از واحد تهران مرکز گرفته شده و به آقای مهندس علی حاج ابراهیمی (معاون عمرانی واحد علوم و تحقیقات تهران و مدیر پروژه حصارک) واگذار می‌شود.
3- واحد تهران مرکز در حق الزحمه مدیریت پیمان را 8 درصد و احداث ساختمان را متر مربعی 800.000 ریال و مدت قرارداد را 18 ماه عنوان مینماید آقای حاج ابراهیمی، به قرارداد معترض شده و طی نامه شماره 14871 مورخ 23/12/78 خواهان اعطای اختیاراتی فراتر از آیین نامه معاملاتی دانشگاه و حق‌الزحمه پیمان به میزان 14 تا 15 درصد میشود همچنین ایشان هزینه احداث ساختمان به مبلغ 800.000 ریال را ناکافی می داند. این در حالیست که برخی مصالح ساختمانی قبلا از سوی واحد تهران مرکز جداگانه خریداری شده و همین امر می باید مبلغ هر متر مربع ساختمان را کاهش دهد.
بررسی مصوبات کمیسیون معاملات سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی نشان می‌دهد که روال مندرج در آیین‌نامه کمیسیون معاملاتی دانشگاه درباره چگونگی انجام پروژه‌ها و قراردادهای در دانشگاه، در هیچ یک از مراحل انجام پروژه زرینه (از ابتدا تا سال 1385)، رعایت نشده و دکتر جاسبی در تمامی مراحل با نظر شخصی خود این پروژه را هدایت کرده است.
پس از انجام مکاتبات متعدد میان معاونت عمران واحد علوم و تحقیقات و رییس واحد تهران مرکزی با دکتر جاسبی در نهایت قرارداد از سیستم پیمان مدیریت به سیستم آیتم کاری تبدیل می گردد. برای کل پروژه حدود بیست قرارداد جدا پیش‌بینی و منعقد می‌گردد، و منابع مالی برای راهبری پروژه حداقل شش میلیارد تومان برآورد می‌شود. با توجه به مستندات بالا، پروژه زرینه می‌بایست به مدت 2 سال و با مبلغی مابین 6 میلیارد الی 7/8 میلیارد تومان (بر اساس قیمت بنای تمام شده، مصوب اعلام شده از سوی معاونت عمران دانشگاه)، انجام و به بهره‌برداری اولیه برسد.
3- براساس گزارش‌های موجود اجرای پروژه زرینه در سال 79 شروع شده و در چندین نوبت پول به پروژه تزریق می‌شود ولی به معاونت مالی – اداری واحد تهران مرکز اطلاعات روند اجرایی پروژه اعلام نمی‌گردد، همین امر سبب اعتراض آنان می‌شود، بطوری که طی نامه ای در تاریخ 8/3/80 خطاب به معاونت عمرانی واحد تهران مرکزی اعلام میگردد: «با پرداخت حدود بیست میلیارد ریال هنوز نه مفاد قرارداد و نه یک ریال صورت وضعیت به این معاونت اعلام نگردیده است، خواهشمند است در این مهم پیگیری به عمل فرمایید.» و مشخص نیست که 20میلیارد ریال بدون ارائه صورت وضعیت و یا قرارداد درکجای پروژه هزینه شده است.
بر اساس برخی از اسناد موجود از آغاز فعالیت عمرانی در پروژه زرینه یعنی سال 79 تا انتهای سال 80 مبلغی در حدود 3/4 میلیارد تومان بابت این پروژه از سوی واحد تهران مرکزی پرداخت شده است که با افزودن وجوه مربوط به خرید آهن‌آلات از ذوب آهن اصفهان به مبلغ 4/5 میلیارد ریال جمعا به میزان 82/4 میلیارد تومان می رسد. تا تیرماه 82 مبلغ 43/6 میلیارد تومان و تا پایان سال 84 مبلغی حدود 3/19 میلیارد تومان به حساب پروژه واریز شده است. مستندات نشان می‌دهد که پرداخت وجوه به حساب پروژه زرینه و عدم تسویه آن از سوی مدیر پروژه مذکور تا سال‌های بعد ادامه پیدا می‌کند.
9- طی گزارش دفتر بازرسی و رسیدگی به شکایات سازمان مرکزی دانشگاه در سال 82 از واحد تهران مرکزی و پاسخ این واحد و طبق بازرسی انجام شده از پروژه مذکور در انتهای اسفندماه سال 84 نشان می‌داد که در دو بلوک اجرا شده در طرح زرینه، یکی تازه به مرحله نازک کاری رسیده و دیگری هنوز در مرحله اسکلت فلزی بوده که جمعاً پیشرفت فیزیکی پروژه در حدود 40 درصد بوده است.و حتی پارتA طرح زرینه که تنها به 5 میلیارد تومان اعتبار نیاز داشته و قرار بوده تا مهرماه 1381 به بهره‌برداری می‌رسید، تا انتهای سال 1384 نیز هنوز کارهایش به اتمام نرسیده بود.
10- مستندات نشان می‌دهد که پس از 8 سال فاز اول پروژه زرینه در سال اول تحصیلی 87-86 آن هم در حالی که سیستم سرمایش و گرمایش فاز اول هنوز نصب نشده بود و مراحل نازک‌کاری آنهم هنوز به اتمام نرسیده بود، از سوی مسئولان ارشد دانشگاه مورد بهره برداری و افتتاح قرار گرفت. و بلوک دوم این پروژه تا انتهای سال 1392 هنوز به بهره برداری نرسیده و پیشرفتی در حدود 75 درصد دارد. پروژه ای که 12 سال پیش شروع و باید 18 ماهه به اتمام می رسید پس از 12 سال هنوز به پایان نرسیده است.
11- سوء مدیریت و اسراف در این پروژه بیداد میکند بطوری که نمیتوان مرزی برای حیف و میل مصالح در این پروژه مشخص نمود فقط بعنوان نمونه به کوهی از آهن آلات که در زیر عوامل جوی در پروژه رها شده است می توان اشاره کرد. پس از بررسی مشخص گردید واحد تهران مرکز نسبت به عقد قرارداد با شرکت مهندسین مشاور جهت بررسی پایداری سازه اقدام مینماید پس از بررسی سازه ای توسط آنان مشخص میگردد که سازه دارای ایرادات عمده طراحی میباشد لذا طرح مقاوم سازی سازه از سوی مهندسین مشاور به واحد ارائه میگردد.واحد نیز دستور تخریب قسمتی از اسکلت و مقاوم سازی را به پیمانکار می دهد که باعث میگردد میزان زیادی آهن حاصل از تخریب و خریداری شده اضافه بیاید و در پروژه رها گردد.
12- علاوه بر اقداماتی که در قراردادها و توافقنامه‌های داخل دانشگاه آزاد اسلامی برخلاف آیین نامه‌ها و بخشنامه‌های دانشگاه آزاد اسلامی صورت گرفته، تخلفات عدیده‌ای را نیز در حوزه ساخت و ساز از نظر قوانین شهرداری تهران صورت گرفته است. شهردار منطقه2 تهران طی نامه ای خطاب به دکتر جاسبی موارد تخلف را به تفصیل اعلام می کند و از رییس دانشگاه درخواست پرداخت عوارض متعلقه بالغ بر پنج میلیارد تومان می‌نماید. اما دانشگاه آزاد اسلامی از درخواست شهرداری تمکین ننموده و اجازه بازدید هم به ماموران شهرداری نمی دهد. در ابتدای سال 86، شهرداری منطقه2، مجدداً به دلیل تخلفات دانشگاه آزاد اسلامی، اقداماتی در راستای قانون در جهت جلوگیری از اقدامات دانشگاه انجام داده و در نهایت پس از عدم تمکین دانشگاه آزاد اسلامی به اجرای قوانین، شهرداری منطقه2 پرونده پروژه مذکور را برای کمیسیون ماده (100) ارسال می‌دارد. علاوه بر انجام تخلفات عدیده ذکر شده در گزارش شهرداری منطقه2، نکته قابل توجه در این گزارش اینست که تا نیمه دوم سال 1386 فاز اول پروژه زرینه به اتمام نرسیده و این بنا هنوز در مرحله نازک‌کاری بوده و فاقد آسانسور و تأسیسات است و این در حالی است که همانطور که در بالا بدان اشاره شد تنها تا انتهای سال 84 رقمی نزدیک به20 میلیارد تومان برای طرح مذکور هزینه شده است. و قرار بر این بوده پروژه حداکثر ظرف مدت 2 سال با رقمی در حدود 6 الی 7/8 میلیارد تومان احداث شود.
13- پس از ارسال پرونده پروژه مذکور به کمیسیون ماده (100)، دانشگاه آزاد اسلامی بلافاصله و در حالی که هنوز فاز اول پروژه (بلوک شماره 1) به اتمام نرسیده و در مرحله نازک‌کاری قرار داشته است، تعدادی از دانشجویان واحد تهران مرکزی را به این ساختمان منتقل می‌نماید (از آنجاکه احتمال برخورد قانونی با تخلفات دانشگاه آزاد اسلامی بسیار محتمل بود). هنگامی که مأموران شهرداری مطابق قانون در آبان ماه سال 1386 برای جلوگیری از ادامه فعالیت پروژه مذکور به محل اعزام می‌شوند با ساختمانی که دانشجویان در آن قرار داشتند، مواجه شده و بعد از ساعت اداری جهت اجرای قانون وارد عمل می‌شوند و ضمن ضبط اموال و مصالح موجود در محل از ادامه فعالیت عمرانی تا مشخص شدن پرونده مذکور جلوگیری می‌کنند. رئیس واحد تهران مرکزی در تاریخ 4/7/86 طی نامه ای خطاب به شهردار منطقه2،حرکت شهرداری منطقه در جلوگیری از فعالیت عمرانی در پروژه مذکور را تقبیح کرده و در نهایت اعلام می‌دارد: «با توجه به حضور دانشجویان در مجتمع دانشگاهی نیایش (زرینه) هر نوع حرکت تخریبی از سوی آن منطقه می‌تواند عواقب ناگواری را مرتبط با محیط‌های دانشجویی به دنبال داشته باشد که این دانشگاه پیشایش از خود سلب مسئولیت می‌نماید.» کمیسیون ماده (100) با تأیید گزارش ها و نظرات شهرداری منطقه2، تخلفات دانشگاه آزاد اسلامی را محرز دانسته است.
نمونه 3:
تخلفات صورت گرفته در فروش هتل مارلیک
مجموعه هتل مارلیک در زمینی به وسعت 1572.44 متر مربع در 6 طبقه با قدمت بیش از 35 سال از جمله املاک و مستغلات دانشگاه آزاد اسلامی بوده که در سال 1388 واگذار گردیده است. در سال 1387 کارشناسی قیمت جهت فروش عرصه و عیان به انضمام کلیه اموال و تجهیزات به مبلغ 67 میلیارد ریال انجام میپذیرد. مجددا در سال بعد یعنی سال1388 همان فرد با همان شرایط و همان کیفیت قیمت کارشناسی را مبلغ 52 میلیارد ریال کارشناسی قیمت مینماید و در توجیه کاهش 15 میلیارد ریالی رکود بازار و استهلاک ساختمان را مطرح میکند. در حالی که حسابداری استهلاک اموال هتلها هر 3 سال یکبار انجام می پذیرد و در زمان واگذارى، شمارى از تجهیزات به تازگى خریدارى گردیده بوده و با توجه به تورم ثابت در هرسال میبایست قیمت کارشناسی بالاتر از قیمت پارسال می شده است. موضوع واگذاری این هتل در جلسه کمیسیون معاملات دانشگاه در تاریخ 24/03/1388 مطرح و تصویب گردیده است. در مزایده انجام گرفته دو نفر مشترکا با قیمت پیشنهادی 53میلیارد ریال برنده مزایده اعلام میگردند. ولی نهایتا نفر دیگری با قیمت پیشنهادی 51.6 میلیارد ریال برنده مزایده اعلام میگردد.
کارشناسی قیمت در تاریخ 19/03/1388 انجام گرفته و پیشنهاد قیمت نفر دوم مزایده (برنده مزایده)در تاریخ 17/03/1388 اعلام گردیده که قابل تامل میباشد. هیچگونه سندی دال برکناره گیری دو نفر به عنوان نفر اول مزایده در دانشگاه موجود نبوده این در حالیست که صورتجلسه واگذاری به نفر دوم مزایده تنظیم گردیده و هتل به ایشان تسلیم شده است.

نمونه 4:
پروژه های واحد علوم تحقیقات و کیفیت اجرای آن:
مقدمات طراحی واحد علوم و تحقیقات تهران:
1- اولین طرح جامع واحد علوم و تحقیقات مربوط به سال 1370 است که توسط شرکت مهندسین مشاور ایران آمایش تهیه شده است.این طرح به دلایل گوناگون از جمله نا مشخص بودن حدود اراضی، وجود معارضان محلی و همچنین وضعیت عوارض طبیعی اراضی به مرحله اجرا نرسیده است.
2- از آنجائیکه طرح جامع اولیه توسط شرکت ایران آمایش تهیه شده لذا با نادیده گرفتن تشریفات مناقصه، طراحی مرحله اول نیز به آن شرکت واگذار گردیده است و سرانجام گزارش مرحله اول و نیز نقشه سایت پلان وضعیت موجود و آتی افق 20 ساله در سال 1387 تنظیم و تحویل شده است.
3- در بررسی طرح جامع چند اشکال عمده ماهوى به شرح ذیل مشاهده می‌شود:
• در جانمایی پلانها به حریم خط فشار قوی برق در بخش جنوبی سایت توجه نشده که موجب گردیده پلان ساختمانهای دانشکده علوم اجتماعی، دانشکده فنون محیط زیست و دانشکده علوم پایه و چند منظوره در حریم خط فشار قوی قرار گرفته که در صورت اصرار بر اجرای طرحها به شکل فعلی، وزارت نیرو تبعات حقوقی بسیاری را متوجه دانشگاه خواهد نمود.
• بر مبنای بررسی های بعمل آمده تا کنون واحد علوم تحقیقات اقدام به تعریف تعداد سی و شش پروژه در سطح واحد نموده که مطابق با گزارشهای ارسالی از خود دانشگاه تا تاریخ این گزارش رقمی معادل 3.600.245.605.734 (سه هزار و ششصد میلیارد و دویست و چهل و پنج میلیون و ششصد و پنج هزار و هفتصد و سى و چهار) ریال بابت آنها هزینه گردیده است.
از میان پروژه های فوق پروژه های 1-بیمارستان، 2-بلوکهای آموزشی، بعنوان نمونه نیازمند بررسی است.
نمونه 5:
1- پروژه بیمارستان واحد علوم و تحقیقات
بیمارستان حصارک متشکل از 2 طبقه زیر زمین و یک طبقه همکف و 7 طبقه روی آن و زیر بنای 40 هزارمتر مربع بوده و دارای 320 تخت خواب میباشد. مطالعات پروژه در سال 1374 به شرکت مهندسین مشاور گروه چهارم واگذار گردیده است و عملیات اجرایی فاز اول شامل خاکبرداری و اجرای اسکلت در سال 1377 به مدت 24 ماه توسط شرکت پیمانکاری کتام شروع گردیده است.از موارد قابل توجه در این مرحله، طولانی شدن زمان اجرای پیمان بیش از 24 ماه، خرد کردن معاملات، وجود معارضین خصوصی و عدم تملک کامل اراضی قبل از شروع عملیات اجرایی میباشد، قرارداد فوق با صورت وضعیت قطعی به مبلغ 23 میلیارد ریال به اتمام رسیده است. فاز دوم پروژه شامل عملیات سفت کاری و نازک کاری و تاسیسات بیمارستان در سال 1387 از طریق انجام مناقصه محدود بر مبنای فهارس بهای سال 1382 به میزان 126 میلیارد ریال برای مدت اجرای 36 ماه به شرکت پیمانکاری گسترش صنعت واگذار گردیده است.شایان ذکر است مشاور پروژه در سال 1388 خلع ید گردیده مشخص نیست چه کسی از سوی کارفرما نظارت بر پروژه را به انجام رسانده است.
از نکات قابل ذکر در این پروژه میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:
• به استناد گزارشات رسمی دانشگاه، میزان هزینه کرد از سال 1377تا تاریخ تحویل موقت به میزان 378 میلیارد ریال بوده که از این میزان مبلغ 52 میلیارد ریال بین سالهای 1377-1387و در زمان حضور مهندس مشاور پروژه و مبلغ 326 میلیارد ریال بین سالهای 1387-1390 (زمان تحویل موقت) و در دوره عدم حضور مشاور هزینه گردیده است.
• با تجزیه و تحلیل موارد ذکر شده دو سوال عمده قابل ذکر میباشد:
الف) پروژه ای به این وسعت وبا حجم پیچیده گی های بسیار چگونه بدون مهندسین مشاور و ناظر به پیمانکار سپرده شده است.
ب) در شرایطی که پروژه تنها در بخشهای ابنیه و تاسیسات کارکرد داشته است ارائه صورت وضعیت ماهیانه باکارکرد متوسط به مبلغ 13 میلیارد ریال قدری دور از ذهن میباشد.و این در حالی است تنها رقم 38 میلیارد ریال از صورت وضعیت توسط شرکت مشاور رسیدگی و پرداخت شده است.
 پس از ختم پیمان مشاور پروژه، کارفرما علیرغم اینکه پروژه به بهره برداری نرسیده است،اقدام به معرفی 2 مدیر بهره بردار در پروژه نموده که در اثر پیشنهادات مد نظر مدیران بهره بردار تغییرات بیشماری در پروژه رخ داده که میزان آن بیش از سقف تغییرات مجاز 25 درصد بوده است.
 مبلغ قرارداد 126 میلیارد ریال بوده در حالی که آخرین صورت وضعیت پیمانکار به مبلغ 227 میلیارد ریال میباشد (با توجه به عدم تحویل قطعی افزایش مبلغ فوق دور از ذهن نمیباشد)که در حدود 45 درصد بیشتر از حد مجاز افزایش دارد و این در حالی است که میبایست پس از 25 درصد افزایش پروژه خاتمه می یافته و برای ادامه کار باید مناقصه جدید برگزار می شده است.
از دیگر تخلفات میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:
1) افزایش حجم کارهای جدید در پیمان به بیش از 60 درصد مبلغ برآورد منضم به پیمان، درحالی که سقف میزان کارهای جدید طبق شرایط عمومی پیمان تا مرز 10 درصد برآورد اولیه مجاز میباشد.
2) تعریف کار جدید در قالب تنظیم صورتجلسه رفع نقص (تحویل موقت) که به پیمانکار ابلاغ گردیده است.
3) تحمیل پیمانکاران جزء به پیمانکار اصلی پروژه، که طبق بررسی و اظهارات پیمانکار پروژه استنباط گردیده است که غالبا توسط کمیته 5 نفره منتخب دانشگاه صورت پذیرفته است.
4) شروع به کار پروژه فوق در سال 1377 و تاریخ تحویل موقت در سال 1390 میباشد و این در حالی است که پروژه تا تاریخ تنظیم این گزارش هنوز آماده بهره برداری نمیباشد یعنی قبل از بهره برداری نزدیک به 15 سال از عمر مفید بنای این بیمارستان کاسته شده است.
2- بلوکهای آموزشی
پروژه بلوکهای آموزشی در زیربنایی به وسعت 200 هزار متر مربع و با کاربری آموزشی در حال احداث میباشد. مشاور پروژه شرکت مهندسین مشاور "آتک" میباشد و پروژه در سال 1385 و در قالب 4 قرارداد به شرکت پیمانکاری "دناوار" واگذار گردیده است.بلوک های 1و2 در مرحله نازک کاری و اجرای تاسیسات گرمایشی و سرمایشی بوده که تا تاریخ این گزارش حدود 65 درصد پیشرفت فیزیکی دارد و بلوک های 3و4 نیز پس از اجرای فونداسیون و یک مرحله از اسکلت متوقف گردیده است.
1- قرارداد اول شامل احداث اسکلت دو بلوک 1.2 به مبلغ اولیه 120 میلیارد ریال بوده که نهایتاً صورت وضعیت قطعى آن بالغ بر 130 میلیارد ریال پرداخت گردیده است.
2- قرارداد دوم به عملیات تکمیل بلوکهای 1و2 اختصاص داشته که به مبلغ اولیه 330 میلیارد ریال و برای مدت 24 ماه با فهرست بهای سال 87 و شاخص تعدیل 3 ماهه اول 88 تنظیم گردیده است.
3- صورت وضعیت موقت شماره 15پیمانکار از محل قرارداد دوم به مبلغ 160 میلیارد ریال به کارفرما تسلیم گردیده و همچنین صورت وضعیت تعدیل آن نیز بالغ بر 35 میلیارد ریال پرداخت گردیده است.
4- شرکت دناوارعملیات اجرای اسکلت بلوک های 3و4 را نیز با مبلغ اولیه 500 میلیارد ریال در سال 1388برنده گردیده است. که دانشگاه مبلغ 100 میلیارد ریال به عنوان پیش پرداخت، به پیمانکار پرداخت نموده درحالیکه پروژه در مرحله پی و اجرای مرحله اول اسکلت متوقف گردیده و منجر به ابلاغ ماده 48 شرایط عمومی پیمان "با موضوع خاتمه پیمان" گردیده است. این درحالیست که تراز مالی پیمانکار منفی بوده و میزان کار انجام شده به مراتب کمتر از میزان مبلغ دریافت شده از محل پیش پرداخت می باشد. وکارفرما درخواست ادامه کار از جانب پیمانکار به منظور تسویه حساب پیش پرداخت را نموده و تنظیم صورتجلسه فصل مشترک را منوط به این امر نموده، به همین علت پیمانکار، اجراى پروژه را بصورت تعلیق درآورده است.
از جمله دلایل اصلی طولانی شدن پروژه و عدم اتمام آن در زمان مقرر دو مورد بوده است:
1) عدم تزریق نقدینگی به پروژه در موعد مقرر از جانب کارفرما موجب اتلاف زمان و انجام کار با بهاى بیشتر از عرف گردیده است که در نتیجه مبلغ قرارداد در ازاى پیشرفت کند فیزیکى پروژه بیشتر شده است.
2) تحمیل پیمانکاران جزء به پیمانکاران اصلی پروژه از جانب کارفرما در حالی که قیمت پیمانکاران تحمیل شده بیش از قیمت عرف بازار بوده است.
7- جمع بندی:
هر چند برای اینکه دانشگاه آزاد اسلامی به وضعیت امروزی از حیث آموزشی، پژوهشی، اداری و عمرانی برسد، زحمات طاقت فرسایی در سطح مدیریتی توسط مدیران، اساتید کارکنان کشیده شده است، که آثار آن در نقطه ای از کشور قابل مشاهده است، ولیکن نمی توان نقش دانشگاه را در ایجاد ناهماهنگی ها در ساختارآموزش عالی و شکل گیری موجی از مدرک گرایی در کشور نادیده گرفت. آثار توسعه بی رویه و عجولانه، بدون توجه به فراهم شدن زیر ساختهای اولیه و نیازهای منطقه ای را امروز در سطح جامعه شاهدیم. فلذا تداوم چنین روندی نه نتها مفید نیست بلکه بنوعی فاجعه نیز هست. مدیریت آموزش عالی در کشور نیازمند حفظ هماهنگی بین همه دانشگاه های دولتی و غیر دولتی است. از طرف دیگر دانشگاه آزاد اسلامی تقریبا بیش از سه برابر دانشگاه دولتی شده و مصوبه مجلس شورای اسلامی امر را بر مسئولین دانشگاه آزاد مشتبه نموده که چون از بودجه دولتی استفاده نمی‌کنند، از چارچوب نظارت نهادهای نظارتی حاکمیتی خارج می باشند. فلذا اصلاح ساختار دانشگاه در این برهه زمانی ضروری است تا از ظرفیت دانشگاه کشور بیشتر منتفع گردد.
بررسیهای تحقیق و تفحص نشان می دهد حقوق و مزایای اعضای هیات علمی و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی برغم تلاش فراوان و طاقت فرسا نسبت به دانشگاه های دولتی، کمتر است. اصلاح نظام پرداخت و عادلانه سازی آن از مطالبات اعضای هیات علمی و کارکنان می باشد. ضمنا اصلاح پرداخت پاداش سنوات اعضای هیات علمی و کارکنان بازنشسته و رفع مغایرتهای اساسی قانونی از درخواستهای جدی محسوب می‌شود.
از حیث مسایل فرهنگی و سیاسی دانشگاه در دو دهه اول از عمر خویش فضای مناسبی را در دانشگاه و محیطهای مرتبط داشته، ولی در دهه سوم بدلیل گرایشات هیات امناء در مداخلات سیاسی کشور دخالت و دچار تخلف شده است. از آنجایی که ورود دانشگاه به عرصه های جناحی و مشاجرات داخلی خلاف اساسنامه و ضابط است آثار سوئی در فرآیند آموزش و پژوهش داشته و دارد.
سبک مدیریت اعمال شده در دانشگاه آزاد اسلامی در سی سال گذشته، متناسب اداره چنین مجموعه علمی نبوده و ضروری است تا ضمن مشارکت اساتید و کارکنان از اعمال شیوه های متمرکز و دستوری پرهیز و از ساختارهای افقی برای اداره دانشگاه بهره گرفت.
در فعالیتهای عمرانی که جزو نقاط مثبت دانشگاه محسوب می‌شود بی توجهی به آیین نامه مالی معاملاتی مصوب هیات امناء کاملا آشکار می باشد.
8- پیشنهادات:
هیات تحقیق و تفحص بر اساس اسناد و مدارک و تبیین نقاط قوت و اشکالات دانشگاه پیشنهادات ذیل را مطرح و تاکید می‌نماید برای اصلاح و تقویت روند کنونی اعمال موارد ذیل را ضروری دانسته و از شورای عالی انقلاب فرهنگی می خواهد برای راه کارهای اجرایی آن اقدامات شایسته ای را برنامه ریزی نماید:
1. ساختار دانشگاه بیش از حد بزرگ و گسترده شده و علاوه بر مشکلات و شیوه های مدیریتی کنونی، ضروری است تا نسبت به چابک سازی و بومی نمودن فعالیت و مدیریت دانشگاه و واگذاری تصمیمات به مناطق دانشگاه آزاد اسلامی به 30 دانشگاه مستقل (در 30 استان) با هیات آمناء و مدیریت مستقل استانی تبدیل گردد و اساسنامه هر یک بطور جداگانه به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی برسد. این اقدام امکان نظارت وزارتین علوم و بهداشت را تقویت و هماهنگی بین مجموعه های آموزش عالی فراهم گردد.
2. تا تحقق بند فوق وزارتین علوم و بهداشت وظایف حاکمیتی نظارت بیشتری را بر عملکرد دانشگاه آزاداسلامی اعمال و پاسخگوی عملکرد دانشگاه باشند.
3. در شش ماه آینده واحدهایی که دارای مجوز نیستند تعطیل، و فعالیت واحدهای بین الملل و برون مرزی به دلیل عدم کارآیی و تخلفات و فقدان استانداردهای آموزشی متوقف گردد.
4. نظر بر ضرورت کیفیت فعالیت واحد ها و رشته ها، و تاکید بر فراهم نمودن زیرساختهای لازم (هیات علمی قوی و...) از توسعه بدون مجوز وبی رویه بخصوص واحدهای علوم و تحقیقات جلوگیری بعمل آمده و وزارتین علوم و بهداشت به ارزیابی تک تک واحدها جهت ارتقاء کیفی مبادرت نمایند.
5. از ابتدای سال تحصیلی 94 – 93، مجوز راه اندازی واحدها و رشته ها میبایستی همراه با میزان ظرفیت پذیرش به تائید شورای گسترش وزارتین برسد.
6. مطابق اساسنامه میزان شهریه بر حسب نوع رشته، مقطع و... باید به تائید وزارتین برسد.
7. دانشگاه از حیث ضوابط پژوهشی از کلیه ضوابط و مقررات وزارتین در امر ارتقاء هیات علمی، مقالات علمی، مجلات پژوهشی،مراکز و طرحهای تحقیقاتی تبعیت نماید.
8. دانشگاه ضمن تقویت جنبه های سیاسی فعالیت دانشجویان در راستای باورها و ارزشهای انقلاب اسلامی، مسئولین و متولیان دانشگاه باید از هرگونه دخالت در مسائل جناحی و استفاده از امکانات دانشگاه له یا علیه هر کس یا جریان در مناسبتهایی نظیر انتخابات در کشور بشدت پرهیز نماید.
9. آیین نامه مالی و معاملاتی دانشگاه معیار انجام فعالیتهای عمرانی دانشگاه قرار گرفته و شاخص سنجش عملکرد باشد.
10. اعضای هیات امناء و هیات موسس از هر گونه سوء استفاده از موقعیت و اعتبار خود در نادیده گرفتن قوانین و ضوابط خودداری نمایند.
11. قوه قضاییه به تخلفات صورت گرفته در 30 سال گذشته در زمینه های آموزشی، پژوهشی، اداری، عمرانی و سیاسی که در گزارشات پیوست ارائه شده رسیدگی و نتیجه را به مجلس شورای اسلامی گزارش نماید.
12. نسبت به اصلاح حقوق و مزایای اعضای هیات علمی و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی و عادلانه سازی نظام پرداخت پاداش سنواتی اعضای هیات علمی و کارکنان بازنشسته اهتمام جدی بعمل آید.

در پایان مجددا از هیات رئیسه محترم و معاونت اجرایی مجلس شورای اسلامی، مدیران و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی، سازمان بازرسی کل کشور، دیوان محاسبات، نهادهای اطلاعاتی و کارشناسان همکار کمال تشکر را داریم./ ا
هیات تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد اسلامی
تیر ماه 1393

 

کد N569232

وبگردی