۰
استادیار دانشگاه شیراز تبیین کرد؛

پیامد نگاه مشترک ترکیه و رژیم صهیونیستی به استقلال کردستان عراق

  • ۴بازدید
  • ۰ رای
  • ۰ دیدگاه
اقلیم کردستان,ترکیه

تهران- ایرنا- ترکیه همسو با رژیم صهیونیستی و بدون توجه به آثار استقلال اقلیم خودمختار کردستان بر نظم منطقه ای و گسترش تهدید برای دیگر کشورهای خاورمیانه، از پدید آمدن حلقه مکملی برای همپیمانی امنیتی با این رژیم پشتیبانی می کند.

تحولات عراق هر روز شکل تازه ای به خود می گیرد و به دلیل پیوستگی بسیاری از مسائل سیاسی و امنیتی منطقه، دخالت برخی همسایگان در اوضاع این کشور تنش های شکل گرفته را تشدید کرده است.

بی ثباتی در عراق به دنبال حمله گروه تروریستی-بعثی «دولت اسلامی عراق و شام» (داعش) به شهرها و روستاها، به امتیازخواهی برخی گروه های قومی-سیاسی از دولت مرکزی این کشور انجامیده که اقلیم خودمختار کردستان از مهم ترین این گروه ها است.

پشتیبانی هایی که برخی کشورهای منطقه از جمله ترکیه از مقام های اقلیم خودمختار به عمل آورده اند به تقویت مواضع آنان در برابر دولت مرکزی عراق منجر شده است.

پشتیبانی های ترکیه از خواسته سیاسی برخی رهبران اقلیم خودمختار، ترس از بی ثباتی های منطقه ای پیش رو را دامن می زند.

اما آنچه در پشتیبانی از خواسته های جدایی طلبانه اقلیم خودمختار نباید فراموش کرد، پیامدهای شدید منطقه ای ناشی از استقلال اقلیم خودمختار برای منطقه خاورمیانه است.

برای بررسی بیشتر این مساله با «سیدجواد صالحی» استادیار دانشگاه شیراز و مسوول میز خلیج فارس در مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، به گفت و گو نشسته ایم.

در بخش نخست گفت و گو با صالحی، دلایل پشتیبانی های اقتصادی-سیاسی ترکیه از اقلیم خودمختار کردستان عراق بررسی شد.

صالحی در این زمینه، به رفتارهای هیجانی و سینوسی مقام های ترک اشاره کرد. وی همچنین نگاه کوتاه مدت ترکیه به منافع خود در سیاست خارجی را نیز در نوع برخورد این کشور با مسائل عراق موثر دانست.

به گفته وی، برخورد انتقام جویانه «رجب طیب اردوغان» نخست وزیر ترکیه، نسبت به دولت «نوری مالکی» نخست وزیر عراق، هم در اتخاذ سیاست های خصمانه آنکارا نسبت به بغداد تاثیرگذار است.

در ادامه این گفت و گو، پیامدهای منطقه ای سیاست های هوادارانه ترکیه نسبت به اقلیم خودمختار کردستان بررسی شده است.

صالحی معتقد است سیاست های کشور ترکیه در قبال کردها چندین پیامد منطقه ای دارد از جمله بر هم خوردن نظم منطقه ای در خاورمیانه، افزایش حرکت های استقلال خواهانه کردها و گسترش دامنه تهدید برای همه کشورهای منطقه.

از دید استادیار دانشگاه شیراز، رژیم صهیونیستی از منظر ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک و به دلیل بحران عمق در راهبردهای منطقه ای خود با جهان اسلام، پدید آمدن یک رژیم غیر عربی با ماهیت متفاوت و خواسته های تازه در منطقه خاورمیانه را همسو با «دکترین پیرامونی» رهبران پیشین خود می داند.

به گفته صالحی، شکل گیری اقلیم خودمختار می تواند حلقه مکملی برای همپیمانی امنیتی رژیم صهیونیستی با جمهوری آذربایجان باشد تا فشار سنگین موجود در منطقه برای به حاشیه راندن این رژیم تا اندازه ای کم شود.

در ادامه، بخش دوم و پایانی گفت و گوی خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) با مسوول میز خلیج فارس در مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه را می خوانیم.

*** ایرنا: تلاش ترکیه برای برقراری روابط نزدیک سیاسی-اقتصادی با اقلیم خودمختار کردستان عراق چه پیامدهای منطقه ای خواهد داشت؟

** صالحی: می توان به چند موضوع اشاره کرد.

نخستین پیامد، بر هم خوردن نظم منطقه ای است. اگر نظم منطقه ای بر پایه خواست یا داعیه گروه های سیاسی گوناگون پیش برود سنگ روی سنگ بند نمی شود و به طور طبیعی این موضوع روزی دامن خود ترکیه را هم در مورد «حزب کارگران کردستان» (پ. ک. ک) و گروه پژاک خواهد گرفت. در این پیوند، نظام سوریه، عراق و بسیاری از کشورها مانند بحرین که اقلیت قومی یا مذهبی را در خود دارند، مشمول این قضیه خواهند شد.

پیامدهای آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را نیز نمی توان نادیده گرفت.

دومین پیامد منفی رفتار سیاست خارجی ترکیه در برخورد با اقلیم خودمختار، بحث گسترش حرکت های استقلال خواهانه کردها در منطقه است که پیامد عملی آن شکل گیری دولتی است که گروه های کردی داعیه آن را مطرح می کنند.

*** ایرنا: یعنی از دید شما تشکیل کردستان بزرگ در شرایط کنونی عملی است؟

** صالحی: اینکه این مساله (تشکیل کردستان بزرگ) چقدر عملی است و آیا با منافع دولت های منطقه ای و فرامنطقه ای همخوانی دارد یا خیر، یک موضوع است و اینکه برخی کشورها مانند ترکیه به این موضوع دامن بزنند و میان گروه های افراطی توهم استقلال را به وجود آورند موضوع دیگری است که می تواند پیامدهای منطقه ای سنگینی داشته باشد.

*** ایرنا: آیا پشتیبانی های ترکیه از اقلیم کردستان، پیامدهای منطقه ای دیگری هم دارد؟

** صالحی: بله. پیامد سوم بحث گسترش دامنه تهدید برای همه بازیگران خاورمیانه به ویژه گسترش دامنه جنگ افروزی در این منطقه است.

اقلیم خودمختار کردستان روی منابع نفت و گاز قرار دارد و این منابع بر پایه آمار و ارقام، به اندازه ای است که می تواند اقلیم خودمختار را به چهارمین یا پنجمین قطب تامین انرژی جهان تبدیل کند.

چندی پیش «محمد حسنین هیکل» روزنامه نگار مصری، درباره بحث اعلام استقلال اقلیم خودمختار کردستان موضوع جالبی را مطرح کرده بود.

وی گفته بود «مسعود بارزانی» نخست وزیر این اقلیم، خطای «صدام حسین» رییس جمهوری معدوم عراق، را تکرار می کند زیرا گسترش حوزه نفوذ اقلیم به شهرهای کلیدی عراق مانند «موصل» می تواند یک جنگ پایدار میان اقلیم خودمختار (در صورت استقلال) و دیگر مناطق عراق به وجود آورد که پیامد آن می تواند بر باد رفتن خواسته های کلیدی مردم منطقه باشد.

*** ایرنا: با این همه اکنون می بینیم که اقلیم، شهر کرکوک را از آن خود کرده است.

** صالحی: این تحولات که داعش زمینه ساز آن شد و باعث تسلط اقلیم خودمختار بر برخی شهرهای عراق مانند کرکوک شد، می تواند در عراق به بسترسازی تصاعدی برای تنش آفرینی و به دنبال آن، همه خاورمیانه منجر شود.

سرانجام هم بازیگران منطقه مجبور خواهند بود بر پایه منافع ملی خود به سود یا علیه آن وارد عمل شوند.

*** ایرنا: برخی بر این باورند که سیاست تازه ترکیه در برقراری روابط با اقلیم خودمختار می تواند به چالشی در روابط این کشور با برخی کشورهای مهم منطقه از جمله ایران تبدیل شود. نظر شما چیست؟

** صالحی: ترکیه کشوری است که از منظر اقتصادی برنامه های خود را به جلو می برد. در دوران «احمد داود اوغلو» وزیر امورخارجه کنونی ترکیه، نگاه دو ستونی سیاست خارجی با توجه به جهان اسلام و جهان غرب مطرح شد.

با این همه می بینیم که پس از آغاز اعتراض های مردمی در برخی کشورهای عربی، ترکیه منافع اقتصادی خود در حوزه هایی مانند مصر و سوریه را نادیده گرفت و ماهیتی ایدئولوژیک برای خود تعریف کرد.

در حوزه سوریه ما شاهد رویارویی ایران و ترکیه بودیم. اگر ترکیه در مورد عراق نیز به سویی حرکت کند که امنیت ملی این کشور را زیر پا گذارد و زمینه لازم برای تجزیه را فراهم سازد، در این حوزه هم میان ایران و ترکیه نوعی رویارویی به وجود خواهد آمد و ظرفیت های تجاری و روابط اقتصادی 2 کشور نیز از این امر جلوگیری نخواهد کرد زیرا این حوزه امنیت ملی ایران را هم در بر می گیرد و برای تهران، امنیت ملی بر هر چیز دیگری مقدم خواهد بود.

*** ایرنا: رژیم صهیونیستی از استقلال اقلیم خودمختار پشتیبانی کرده است. شواهد هم نشان می دهد گسترش همکاری های ترکیه با دولت اقلیم می تواند ظرفیت های استقلال طلبی در این منطقه را افزایش دهد. به نظر شما می توان گفت نوعی همسویی در دیدگاه ترک ها و صهیونیست ها در این زمینه وجود دارد یا فقط نوعی اشتراک طبیعی منافع را شاهدیم؟

** صالحی: من معتقدم با توجه به کدورتی که در خلال سال های گذشته پس از ماجرای حمله به کشتی «مرمره» میان ترکیه و رژیم صهیونیستی به وجود آمد تلاش های زیادی از جانب 2 طرف صورت گرفت که آن تنش تا اندازه ای به حاشیه برود.

اردوغان چند روز پیش در سخنرانی به مناسبت اعلام نامزدی برای ریاست جمهوری، بحث پشتیبانی از غزه را مطرح کرده و گفته بود بهبود روابط با رژیم صهیونیستی مانع از این نخواهد بود که ترکیه مشکلات مردم فلسطین را فراموش کند.

من اعتقاد دارم اشتراک موضع ترکیه و رژیم صهیونیستی در مورد اقلیم خودمختار را باید ناشی از نوعی اتحاد طبیعی تلقی کرد و نه اتحاد سازمان یافته 2 طرف.

*** ایرنا: مهمترین دلایل پشتیبانی رژیم صهیونیستی از استقلال کردستان چیست؟

** صالحی: برای رژیم صهیونیستی بحث شکل گیری کشور کردی از منظر ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک منافعی دارد و به یقین، از شکل گیری این منطقه ناراضی نخواهد بود.

صهیونیست ها که دچار بحران عمق در راهبردهای خود بوده و پایگاه ارتباطاتی رسمی و سازمان یافته ای با جهان اسلام ندارند، به شکل گیری کردستان مستقل با دیده مثبت می نگرند.

ایجاد یک رژیم غیر عربی با ماهیت متفاوت و خواسته های تازه در منطقه خاورمیانه می تواند همسو با «دکترین پیرامونی» باشد که زمانی «بن گوریون» نخستین نخست وزیر رژیم صهیونیستی، برای خروج از بحران در امنیت ملی رژیم صهیونیستی مطرح کرده بود.

شکل گیری اقلیم خودمختار می تواند حلقه مکملی برای همپیمانی امنیتی رژیم صهیونیستی با جمهوری آذربایجان باشد تا فشار سنگین موجود در منطقه برای به حاشیه راندن این رژیم تا اندازه ای کم شود.

از مهدی جوکار- گروه تحقیق و تفسیر خبر

پژوهشم**م.ج**1961**1358

نظر شما چیست؟

اولین نفری باشید که نظر خود را در مورد این مطلب بیان می کند.