۰
در گفت و گو با شمس الواعظین، جوادی حصار، حق شناس و انبارلویی بررسی شد؛

آزادی مطبوعات و دست اندازهای پیش روی آن در ایران

  • ۱۸بازدید
  • ۰ رای
  • ۰ دیدگاه
استقلال مطبوعات, شمس الواعظین

تهران-ایرنا-«مطبوعات می توانند مفید یا مضر باشند. ولی بدون آزادی، مطبوعات هیچ چیز جز ضرر عرضه نخواهند کرد»-«آلبر کامو» فیلسوف و روزنامه نگار الجزایری-فرانسوی تبار.

آزادی مطبوعات در دنیای امروز اصلی شناخته شده و مورد احترام است. این اصل در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان یکی از بخش های قانون اساسی آنها مورد تاکید قرار گرفته است و بر اساس آن هیچ کس اجازه ی اخلال در روند آزادی بیان و ابراز عقیده ی افراد جامعه را ندارد.

مطبوعات هر کشور را می توان ضامن حیات فکری آن کشور دانست که باید همچون رودی جاری و پرخروش و هماهنگ با نیازها و تحولات روز جامعه حرکت کنند. چنین وضعیتی در هیچ کشوری حاصل نخواهد شد مگر به شرط آزادی و استقلال مطبوعات.

مساله ی آزادی مطبوعات در ایران نیز همواره یکی از بحث برانگیزترین مسایل بوده است. گرچه برخی معتقدند فعالیت مطبوعاتی در کشورمان از آزادی کامل برخوردار است اما برخی دیگر این ادعا را رد می کنند و معتقدند وضعیت کنونی مطبوعات، در شان و جایگاه مردم ایران نیست و این عرصه با مسایلی از جمله دشواری فعالیت رسانه های مستقل، نبود ثبات و شفاف نبودن قوانین و برخوردهای غیرعادلانه رنج می برد.

همین هفته ی پیش بود که «حسن روحانی» رییس جمهوری ایران در مراسم پایانی جشنواره ی مطبوعات، از وضعیت آزادی مطبوعات در کشور انتقاد کرد و مخالفت خود را با برخوردهای پلیسی در عرصه ی فرهنگی ابراز کرد.

وی با اشاره به اینکه دولت معتقد است توقف ها و توقیف ها آخرین راه حل است، نه نخستین راه حل، خاطر نشان کرد:  تمام مطبوعات دارای حقوق مساوی هستند. اگر کسی خود را برتر می پندارد، دولت او را برتر نمی بیند.

روحانی با بیان اینکه اگر در جامعه ای دهان ها بسته شود و قلم ها شکسته شود؛ چشم ها و گوش ها به سمت امکانات ارتباطی بیگانگان خواهد رفت، تاکید کرد بزرگترین قدرتی که می تواند با فساد مبارزه کند رسانه ها هستند.



***آیا سخنان روحانی می تواند راهگشای فضای مطبوعاتی در کشور شود؟

طرح مسایلی درباره ی وضعیت مطبوعات و چالش ها و فرصت های آن از طرف رییس جمهوری بار دیگر اهمیت توجه به دغدغه های اهالی مطبوعات را مطرح کرد.

ایراد این سخنان از سوی حسن روحانی آشکارا نشان دهنده ی اهمیت آزادی مطبوعات در نظرگاه دولت تدبیر و امید دارد. روحانی در جریان رقابت های انتخاباتی هم بر این مساله تاکید کرد و پیراسته شدن دامن جامعه و حکومت از فساد را منوط به وجود رسانه های آزاد کرد.

ریاست  جمهوری روحانی از ابتدا با قول او در راستای دمیدن روحی تازه به کالبد فرهنگی کشور همراه شد. ولی به باور برخی از ناظران، اتفاق ها و برخوردهای صورت گرفته طی ماه های بعد از روی کار آمدن او نظیر توقیف روزنامه ها و کارت های زرد مجلسی ها که سایه ی آنها هنوز هم بر سر کابینه ی فرهنگی دولت یازدهم سنگینی می کند، سبب کند شدن روند ایجاد تحول در این زمینه شده است.

در زمان حاضر بسیاری بر این عقیده هستند که جبهه یی در مقابل فعالیت آزادانه مطبوعات شکل گرفته است که بجای دغدغه ی ارتقای این حوزه به دنبال بهانه تراشی از فعالان مطبوعاتی کشور است. تاکید رییس جمهور بر لزوم توازن در فعالیت جبهه های موافق و مخالف دولت و آزادی آن ها به یک میزان نیز نشان دهنده این نکته بود که دولت به نوعی در مقابله با این جبهه دچار مشکل شده است.

وی در بخشی از سخنان خود در مراسم پایانی جشنواره مطبوعات با بیان اینکه در فضای مطبوعات همه باید دارای امنیت مساوی باشند، خاطر نشان کرد: برخی مطبوعات دارای دژ پولادین هستند و هیچ کس جرأت نمی کند به آن ها نزدیک شود؛ نه قوه اجرایی و نه قوه قضائیه؛ بالاتر از دژ پولادین خود را قیم می پندارند، نه قیم تنها برای دولت، نه تنها قیم برای احزاب و جناح ها که حتی قیم برای مردم.

در این راستا «محمد جواد حق شناس» فعال سیاسی، روزنامه نگار و مدیرمسوول روزنامه ی توقیف شده ی «اعتماد ملی» در گفت و گو با با گروه پژوهش های خبری ایرنا صحبت های روحانی را نوعی مانیفست (بیانیه) مطبوعاتی توصیف کرد که می توان دیدگاه و برنامه های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در خصوص مطبوعات را از لایه های آن استخراج کرد.

«محمد صادق جوادی حصار» از روزنامه نگاران با سابقه ی کشور و «ماشاالله شمس الواعظین» رییس انجمن صنفی غیرفعال روزنامه نگاران نیز این سخنان را بسیار مفید توصیف کردند ولی در عین حال بر این نکته نیز تاکید داشتند که سخنان روحانی تنها شامل بخش کوچکی از مسایل گسترده مطبوعات بود.

در این میان جوادی حصار گفت: سخنان روحانی و جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نشان از عزم دولت در تغییر رویه جاری در مطبوعات دارد؛ ولی رییس جمهوری نباید به کسانی که در تصمیم های او اخلالی ایجاد می کنند توصیه  یا از آنها خواهش کند. در صورتی که دولت در اصلاح الگوهای مطبوعات مصمم است باید با اقتدار کامل در مقابل این گروه ها بایستد و موضع خود را به همه نشان دهد و دولت ما قدرت این کار را نیز دارا است.

وی افزود: بی شک زمانی که رییس جمهوری از روزنامه ها درخواست می کند به میدان بیایند و در همه ی حوزه ها از جمله حمایت از دولت قلم بزنند و به فعالیت بپردازند باید به نوعی به آنها نشان دهد که اقدامی فراتر از توصیه و سخنرانی برای تامین امنیت آنها در سر دارد. تلاش مقتدرانه ی رییس جمهوری در این زمینه می تواند علاوه بر روشن کردن موضع دولت، در حکم هشداری به مخالفان بهانه جو نیز باشد

در این میان «کاظم انبارلویی» مدیر مسوول روزنامه ی رسالت عقیده داشت ایراد این سخنان از سوی روحانی نوعی بازار گرمی به نفع افرادی است که با بهانه هایی نظیر ممانعت مسوولان از فعالیت آزادانه ی مطبوعات و ... سعی در ملتهب کردن فضای رسانه ای کشور دارند.



***ضرورت تعامل مسوولان و مطبوعات

تاکید روحانی بر لزوم تعامل و همفکری بیشتر مطبوعات و مسوولان در راستای ارتقای اجتماعی، فرهنگی و حتی امنیتی جامعه نکته ی تازه یی نبود؛ ولی بی توجهی به رشد چنین جنبه هایی زیر تاثیر فعالیت آزادانه و در عین حال قانونی مطبوعات نکته یی است که به طور معمول از دید مدیران این حوزه دور می ماند. البته ضروری است که این تعامل در میان اهالی مطبوعات نیز بیش از پیش برقرار شود. ولی چگونه می توان در شرایط فعلی تعاملی که نتایجی سازنده در بر خواهد داشت را میان این دو گروه برقرار کرد؟ شاید یکی از مهم ترین و اصلی ترین حلقه های مفقوده این تعامل را بتوان مساله ی اعتماد دانست؛ اعتمادی که در هر دو طرف نسبت به یکدیگر کمرنگ شده است و در نتیجه ی فقدان آن، بسیاری از افراد با وارد کردن اتهام به یکدیگر فضای مطبوعاتی را ملتهب می کنند.

شمس الواعظین در این خصوص به ایرنا گفت: ما باید به فرزندان خود در مطبوعات اعتماد داشته باشیم. تفکر برخی نسبت به مطبوعات غلط است و این مساله به ضرر مطبوعات تمام می شود.

کاظم انبارلویی اما عقیده دارد تنها راه برقراری این تعامل، عمل به قانون است. وی گفت: در سایه ی قانون است که این رابطه امکان رشد می یابد. ما نمی توانیم و نباید به افرادی که بر خلاف جریان فکری و مذهبی در جامعه گام برمی دارند اعتماد کنیم و در نتیجه اجازه فعالیت دهیم.

حق شناس نیز در ادامه ی گفت و گو با ایرنا، بر اینکه بدنه ی اجرایی و عملیاتی نهادهای فعال در زمینه ی مطبوعات باید با یکدیگر در همفکری و تعامل باشند تاکید کرد و گفت: مدیران این بخش ها باید به مسوولیت خود مبنی بر تحقق هدف ارتقای مطبوعات عمل کنند و در این راه به رییس جمهوری و وزیر ارشاد کمک کنند.



***آیا قانون مطبوعات شفاف است؟

اینکه امروزه عده ای در صفحه های روزنامه ها نه به دنبال دردهای جامعه و خبرهای روز بلکه به دنبال بهانه جویی در جهت تنگ تر کردن دست های خود بر گردن مطبوعات هستند، نکته یی است که نمی توان به راحتی منکر آن شد. بنابراین عمل به قوانین مطبوعاتی که بسیاری آنها را کارسازترین عامل ها در راستای رفع این سوء تفاهم و حمایت از مطبوعات است، می توند بهترین راه باشد.

ولی آیا قانون مطبوعات از گستردگی و شفافیت لازم برای تحقق این هدف برخوردار است؟ این پرسشی است که بیشتر کارشناسان پاسخی مثبت به آن دادند اما در چند و چون اجرای قانون اختلاف نظر میان آنها وجود دارد.

در این ارتباط  محمد صادق جوادی حصار با تاکید بر اینکه دولت باید به هر قیمتی تضمین کننده ی قانون مطبوعات باشد گفت: چرا از مطبوعات انتظار می رود که در راستای ارتقای سطح اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ... جامعه تلاش کنند و زمانی که روزنامه یی در دادگاه قرار می گیرد، دولت از آنها حمایت نمی کند؟

وی افزود: دولت مدعی و مدافع حقوق شهروندان و مطبوعات است و لازم است که از موضع قانونی و در قالبی منطقی، بسترهای لازم برای دستیابی به استقلال و آزادی مطبوعات را برقرار کند. جدال و جنجال آفرینی در شرایط فعلی کمکی به مطبوعات کشور نخواهد کرد. ولی بدون شک اقتدار دولت و رییس جمهور در برخورد با ناقضان قانون مطبوعات منجر به الگوسازی خواهد شد که کسی قادر به تغییر راحت آن نخواهد بود.

ماشاالله شمس الواعظین نیز در این خصوص گفت: در کشور ما متاسفانه علاوه بر مطبوعات بسیاری دیگر از نهادهای مردمی نیز از امنیت کافی برخوردار نیستند. نهادینه کردن قانون بسیار مهم است و با اجرای درست و عمل به آن، مطبوعات قدرت ایستادگی در برابر تندبادهایی که آنها را تهدید می کند، خواهند یافت.

این روزنامه نگار با سابقه ضمن تاکید بر اینکه قانون باید جلوی برخوردهای سختگیرانه با مطبوعات با توجیه قانونی را بگیرد، در خصوص برخوردهایی نظیر توقیف و لغو مجوز روزنامه ها گفت: اگر جراح یک بیمارستان مرتکب خطایی شود که منجر به فوت یک بیمار می شود، آیا ما کل بیمارستان را تعطیل خواهیم کرد؟ جای تاسف است که در زمان حاضر در برخورد با مطبوعات، از آخرین و سخت ترین حربه به عنوان نخستین واکنش استفاده می شود.

البته کاظم انبارلویی سردبیر روزنامه ی رسالت ضمن رد هر نوع بی عدالتی در عمل به قانون مطبوعات گفت: قانون مطبوعات در خصوص روزنامه های اصولگرا و اصلاح طلب به صورت کامل متوازن عمل می کند و باید با استناد به قانون، برخوردی حتی شدید با کسانی که قصد اخلال در نظام و توهین به باورهای دینی را دارند اعمال شود.



***خصوصی سازی فکری و مالی در مطبوعات

خصوصی سازی در فضای مطبوعات یکی دیگر از محورهای اصلی سخنان روحانی بود. رییس جمهوری با طرح پرسش درباره ی سهم بخش خصوصی در حوزه رسانه و اینکه چرا بخش مطبوعات، جراید و رسانه های ما استقلال پیدا نمی کنند و روی پای خود نمی ایستند؟، گفت: 170 و اندی سال است که جریده، روزنامه و مطبوعات در کشور ما آغاز شده و 30 و اندی سال است که از انقلاب اسلامی گذشته است، به روزنامه ها نگاه کنید، جز یکی دو روزنامه ای که آن ها هم از بودجه عمومی استفاده می کنند، بقیه روزنامه ها عمرشان چند سال است؟

جذب سرمایه همواره در همه ی حوزه ها سبب ارتقا و پیشرفت آن حوزه شده است. این در حالی است که در کشور ما زیر تاثیر عامل هایی چون پایین آمدن تیراژ روزنامه ها، عمل نکردن به قوانین حوزه مطبوعات در بسیاری از موارد، برخورد سختگیرانه با خطاهای صورت گرفته در این حوزه و در نتیجه لغو مجوز فعالیت روزنامه ها و ...، تمایل سرمایه گذاران با در نظر گرفتن این ریسک بالا کاهش یافته و آن ها را از سرمایه گذاری در این حوزه باز می دارد.

ماشاالله شمس الواعظین که خود سابقه ی مدیریت در بسیاری از روزنامه ها را داشته است، در این خصوص گفت: تامین امنیت نهاد مطبوعاتی شرط اولیه سرمایه گذاری موفق در این حوزه خواهد بود.

وی افزود: وقوع خطا و اشتباه در مطبوعات نکته عجیبی نیست. این نهاد برعکس سایر سازمان های کشور، کارنامه کاری خود را هر روز بیرون می دهد. بنابراین آزمون و خطا جزو ماهیت مطبوعات و حتی دموکراسی است.

یکی دیگر از شروط لازم برای سرمایه گذاری و خصوصی سازی مطبوعات، حصول اطمینان سرمایه گذاران مبنی بر رویارویی قانون با کسانی است که در فعالیت آنها اخلال ایجاد خواهند کرد. ممکن است حتی دولت (به مفهوم کلی آن) نیز در میان این گروه قرار بگیرد و بنابراین مطبوعات باید از تهدید دولت نیز مصون باشند. این امر محقق نخواهد شد مگر با استقلال مالی مطبوعات از دولت.

شمس الواعظین در این خصوص گفت: ما باید آرام آرام ناف اقتصادی مطبوعات را از دولت ببریم. مطبوعات ما باید با رسیدن به استقلال، امنیت خود را تضمین کنند و از وابستگی به دولت دور شوند. آنها باید از اتکا به دولت به خود اتکایی برسند.

این استقلال مالی بدون شک در گذر زمان به استقلال فکری نیز خواهد انجامید. مطبوعات تنها با داشتن استقلال فکری است که قادر خواهند بود به هدف اصلی خود در تاثیرگذاری صحیح بر افکار عمومی دست پیدا کنند. پس می توان تامین امنیت جامعه را در گرو تامین امنیت مطبوعات و پویایی آنها دانست. به گفته ی شمس الواعظین، آمارها حاکی از آن است که هر زمان در کشور مطبوعات بطور آزادانه فعالیت کرده اند، امنیت اقتصادی، اجتماعی و ... جامعه افزایش یافته و مفسدان و ناقضان قانون با احتیاط و بر لبه ی تیغ حرکت کرده اند.

جوادی حصار نیز در این ارتباط گفت: خودکفایی اقتصادی مساوی با خودکفایی سیاسی و در نتیجه استقلال مطبوعات خواهد بود. پس لازم است امنیت سرمایه گذار اقتصادی فراهم شود.

البته وی به این نکته نیز اشاره کرد که دعوت از مردم برای سرمایه گذاری اقتصادی در حوزه مطبوعات و بطور کلی فرهنگ، مستلزم تامین امنیت آنها خواهد بود. و این تامین امنیت تنها از عهده ی دولت بر می آید.

در زمان حاضر دولت تصمیم درستی برای اصلاح الگوها و قانون مطبوعات اتخاذ کرده است. ولی ضروری است که در پی انجام این وظیفه از سوی دولت و دستیابی به این هدف ها، به مطبوعات اجازه داده شود از سایه ی سنگین دولتی خارج شوند. اگر دولت بتواند شرایط اجرای قانون را فراهم و بدنه ی آسیب دیده مطبوعات را ترمیم کند، بدون حضور خود نیز مطبوعات قادر خواهند بود به حیات خود به بهترین شکل ممکن ادامه دهند. تامین امنیت، اعطای آزادی و در نهایت سرمایه گذاری اقتصادی درست سه راهی هستند که در صورت برنامه ریزی صحیح دولت و همکاری سایر نهادها و همچنین بهره گیری از نظرهای کارشناسان، می توانند مطبوعات ما را به سوی بهتر و سپس بهترین شدن سوق دهند. در اینجا نباید وظیفه اهالی مطبوعات مبنی بر پایبندی بر اصول حرفه ای خبرنگاری و انسانی و آزادی مسوولانه را از یاد برد.



*از: عطیه میرقراه چولو (گروه پژوهش های خبری)

پژوهش**ع.م**2054

نظر شما چیست؟

اولین نفری باشید که نظر خود را در مورد این مطلب بیان می کند.