مرکز پژوهش های مجلس بررسی کرد؛

ریشه یابی تنش در روابط ریاض - مسکو

مرکز پژوهشهای مجلس

تهران-ایرنا- مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی به بررسی روابط روسیه و عربستان، ریشه یابی تنش های دو طرف و چشم انداز پیش رو پرداخته است.

به گزارش ایرنا، مرکزپژوهش های مجلس شورای اسلامی با اشاره به وقوع انفجارهای تروریستی در ولگوگراد روسیه که اوایل دی ماه سال جاری رخ داد، در گزارش خود آورده است: رییس جمهوری روسیه در واکنش به این انفجارها به طور علنی مقامات عربستان را هدف گرفت و اعلام کرد که آنها تروریست و حامی تروریسم هستند و حتی اعلام کرد که روسیه به زودی پاسخ عاملان انفجارهای ولگوگراد را خواهد داد.

پوتین در واکنشی تهدیدآمیز با شبیه خواندن ترورها در روسیه با ترورهای عراق، سوریه و لبنان تأکید کرد که پاسخ مسکو نقشه خاورمیانه را تغییر خواهد داد و بسیاری از کارشناسان این تهدید را مستقیماً متوجه ریاض دانسته اند.

در گزارش مرکز پژوهش های مجلس آمده است: به همین دلیل است که کارشناسان و صاحبنظران روابط بین الملل از این انفجارها به عنوان نقطه عطفی در روابط دو طرف یاد می کنند.

نویسنده این گزارش بر این باور است که تداوم تیرگی روابط مسکو و ریاض علاوه بر تبعات قابل توجه برای روابط دوجانبه، در سطح منطقه ای نیز تأثیرات قابل توجهی به همراه خواهد داشت.



** ریشه یابی دلایل تنش های اخیر در روابط دو کشور

این گزارش اختلافات دو طرف در مورد بحران سوریه، نزدیکی روسیه به ایران به عنوان رقیب اصلی عربستان در خاورمیانه و نگرانی روسیه از افزایش اقدامات تروریستی در منطقه قفقاز را از ریشه های افزایش تنش بین دو طرف عنوان کرده است.

بر این اساس حمایت قوی روسیه از دولت بشار اسد و مخالفت مسکو با سیاست ها و اقدامات بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای مخالف دولت سوریه ـ که عربستان از مهمترین آنهاست ـ ناخرسندی شدید ریاض از سیاست های خاورمیانه ای جدید مسکو را به دنبال داشته است به ویژه که بسیاری از طرح های عربستان سعودی برای ساقط کردن دولت بشار اسد به واسطه حمایت مؤثر مسکو از این دولت نقش بر آب شده است.

این گزارش ضمن تشریح دلایل روسیه در حمایت از دولت بشار اسد، آورده است: روسیه حفظ دولت بشار اسد را تضمینی بر شکست زیاده خواهی های غرب در خاورمیانه و تلاش آمریکا و متحدانش برای تغییر ژئوپلیتیک این منطقه می داند. ضمن اینکه حضور روسیه در بندر طرطوس سوریه متضمن حفظ نفوذ مدیترانه ای مسکو است که الزام اجتناب ناپذیری را برای روس ها در زمینه حمایت از دولت اسد ایجاد می کند.

بر این اساس، بقای دولت سوریه روند تقویت موقعیت مسکو در منطقه استراتژیک خاورمیانه را بهبود می بخشد و این در حالی است که تغییر نظام سیاسی سوریه و روی کار آمدن جریان های سلفی و تکفیری در این کشور می تواند محرکی برای تقویت تکفیری ها در مناطق جنوبی روسیه باشد که خود تهدیدی فوری متوجه امنیت مسکو می کند.

از سوی دیگر عربستان سعودی در سه سال اخیر به منظور روی کار آوردن جریان های سیاسی نزدیک به خود در سوریه هزینه های گزاف اما بی نتیجه ای را برای تغییر رژیم در این کشور متحمل شده است. در این بین ریاض سیاست های مسکو را ازجمله عوامل ناکامی خود در سوریه می داند.

بر اساس این گزارش، روسیه بر این باور است که بین عربستان سعودی و جریانات تندرو در منطقه قفقاز شمالی ارتباط سازمان یافته ای وجود دارد و به همین دلیل مقامات کرملین بدگمانی شدیدی نسبت به دخالت ریاض در انفجارهای تروریستی اخیر در شهر ولگوگراد دارند.

روسیه افزایش تحرکات سلفی ها در این منطقه را بی ارتباط با رشد فعالیت های تروریستی آنها در کشورهایی چون لبنان، عراق و سوریه نمی داند و اساساً آن را پروژه ای تحت مدیریت عربستان قلمداد می کند. به همین دلیل بلافاصله پس از وقوع انفجارهای ولگوگراد انگشت اتهام روس ها متوجه ریاض شد و همین مساله نقش مؤثری در تیرگی فزاینده روابط دو طرف داشت.

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی نزدیکی ایران و مسکو را علت دیگر سردی روابط بین عربستان و روسیه عنوان کرده است، آن هم در شرایطی که ریاض تلاش می کند تا از همه ابزارها برای تضعیف موقعیت تهران در منطقه بهره برداری کند.

این گزارش با اشاره به اقدامات عربستان در ترویج پروژه هایی چون «ایران هراسی» و «شیعه هراسی»و حمایت آشکار و نهان این کشور از روند تشدید تحریم های اقتصادی و فشارهای سیاسی بر ضد ایران در سال های اخیر آورده است: عربستان سعودی نارضایتی فزاینده ای از روابط نزدیک روسیه با ایران داشته است و این روابط را از حیث تقویت موقعیت مهمترین رقیب منطقه ای خود برخلاف منافعش تفسیر می کند. ضمن آنکه همسویی فزاینده مسکو با مواضع تهران درخصوص بحران سوریه و قرار گرفتن آنها در جبهه ای واحد در برابر محور غربی ـ عربی نیز بر سطح نارضایتی ریاض افزوده است و این مساله نیز از دیگر عوامل تخریب روابط عربستان سعودی با روسیه به حساب می آید.

گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی چشم انداز مثبتی برای آینده روابط ریاض- مسکو متصور نیست چرا که عوامل بروز اختلافات بین دو طرف کماکان باقی است به طوری که موضوع سوریه کماکان به عنوان مهمترین موضوع منطقه ای مورد اختلاف دو طرف باقی خواهد ماند.

بر این اساس، پایداری مسکو بر سیاست های خود در قبال سوریه به ویژه حمایت آن از بشار اسد، سعودی ها را کماکان از مقامات کرملین ناخرسند باقی خواهد گذارد. همچنان که در اجلاس ژنو2 نیز شاهد بودیم مواضع مسکو در قبال این بحران در نقطه مقابل سیاست های ریاض قرار دارد و روند امور به گونه ای نیست که چشم اندازی برای نزدیکی مواضع آنها در این خصوص قابل ترسیم و تصویر باشد.

ازسوی دیگر حساسیت بالای روسیه نسبت به مقوله امنیت در منطقه قفقاز شمالی باعث خواهد شد که هرگونه تحرک مستقیم یا غیرمستقیم عربستان در این منطقه در حمایت از گروه های سلفی و تکفیری و تکرار احتمالی حوادث تروریستی با واکنش جدی مسکو و تجدیدنظر در سطح روابطش با ریاض مواجه شود. روسیه پیام واضحی را به مقامات عربستان صادر کرده است مبنی بر اینکه چنین اقداماتی را تحمل نخواهد کرد.

این گزارش پیش بینی کرده است که روسیه به استفاده از ظرفیت خود در شورای امنیت برای ضربه زدن به ریاض ازجمله محکوم کردن رفتارهای ضدحقوق بشری آن در داخل و به ویژه در قبال شیعیان و نیز اعمال فشار برای تغییر سیاست های تروریسم گرایانه آن روی آورد.

از سوی دیگر، افزایش تنش ها در روابط دو طرف حتی می تواند تا مرحله تهدید نظامی ریاض ازسوی مسکو ادامه یابد و این تهدید ممکن است به برخی تحرکات نظامی روسیه ازجمله اقدام به تقویت حضور نظامی این کشور در اطراف عربستان سعودی و در مناطقی چون خلیج عدن، دریای سرخ و ... منجر شود.

در نهایت روسیه به عنوان یک بازیگر مهم در بازارهای جهانی انرژی ممکن است از نفوذ و توان خود جهت ایجاد محدودیت برای عربستان در بازارهای جهانی نفت استفاده کند. مجموعه این ملاحظات از سردی و تیرگی بیشتر روابط روسیه با عربستان سعودی در آینده نزدیک حکایت دارد.

سیام(1)**2021**َ1535
کد N161285

وبگردی