• ۱۵بازدید

اوکراین، در دو راهی غرب و روسیه

روسیه,بحران

تهران- ایرنا- گسترش اعتراض های خیابانی در ˈکی یفˈ پایتخت اوکراین و اعلام حمایت اتحادیه اروپا و آمریکا از معترضان، فضای این کشور را در گیر و دار رویکردهای روسی- غربی به سمت بحران سوق می دهد.

**بیان رخداد

-------------

اوکراین بعنوان کشوری که صحنه اعتراض های خیابانی و درگیری های شهری شده، پیش از این و طی سال های 2004 تا 2005(1383 تا 1384) نیز به واسطه انقلاب موسوم به ˈانقلاب نارنجیˈ صحنه تحولات گسترده ای شده بود و طی ماه های گذشته شاهد رویارویی 2 جهت گیری در سیاست ها بوده است.

نقطه آغاز اعتراض ها در اوکراین را شاید بتوان به تصمیم دولت ˈویکتور یانوکوویچˈ رییس جمهوری این کشور، در آبان ماه 1392، مبنی بر امضا نکردن توافق نامه همکاری فراگیر با اتحادیه اروپا مربوط دانست. در پی اعلام این تصمیم از سوی دولت یانوکوویچ، هزاران نفر از مردم اوکراین که طرفدار پیوستن کشورشان به اتحادیه اروپا بودند، در پایتخت این کشور به خیابان ها ریختند و از آن روز تاکنون فضای این کشور متشنج بوده است.

از سوی دیگر دولت روسیه نیز در آذر ماه گذشته با اعلام اعطای وام 15 میلیارد دلاری به کی یف و نیز امضای توافقنامه گمرکی نشان داد که اوکراین برای مسکو بیش از این اهمیت دارد. در مقابل، مقام های دولتی اوکراین می گویند که امتیازهای توافقنامه همکاری با اتحادیه اروپا برای این کشور بسیار ناچیز و درحد یک وام حدود 700 میلیون دلاری است، در حالی که زیان اقتصادی ناشی از آن افزون بر10میلیارد دلار است.

اما روز جمعه چهارم بهمن، نیمی از این کشور شاهد اعتراض های شدید علیه دولت بود و معترضان و مخالفان اوکراینی در 6منطقه از غرب اوکراین برخی از ساختمان های دولتی را به تصرف خود درآوردند. اعتراض های تازه پس از آن گسترش یافت که ˈویتالی کلیچکوˈ از رهبران مخالفان اوکراین، روز چهارشنبه دوم بهمن با ویکتوریانوکوویچ دیدار کرد و با نرسیدن به یک توافق گسترش اعتراض ها را خواستار شد.

همچنین در سوی دیگر میدان، اتحادیه اروپا و آمریکا بعنوان حامیان معترضین و مخالفان نیز بیکار ننشستند و فشارهای خود بر دولت یانوکوویچ را ادامه دادند. پس از فشارهای مختلف اتحادیه اروپا طی روزها و ماه های گذشته، مقام های آمریکایی نیز، تهدیدهای خود علیه دولت کی یف را به طور جدی آغاز کردند.

روز پنجشنبه سوم بهمن، ˈجو بایدنˈ معاون رییس جمهوری آمریکا، اعلام کرد که تنها دولت اوکراین قادر به توقف بحران خواهد بود و خون ریزی بیشتر برای روابط اوکراین وآمریکا پیامدهایی خواهد داشت.

همچنین ˈجان کریˈ وزیر امورحارجه این کشور، نیز روز جمعه چهارم بهمن در سخنرانی خود در نشست سالانه ˈداووسˈ سوییس اعلام کرد که ما از معترضان اوکراینی حمایت می کنیم. به گزارش خبرگزاری ریانووستی روسیه، کری در سخنرانی خود در نشست داووس گفت که واشنگتن از معترضان اوکراینی حمایت کرده و نیز با متحدان خود در اروپا برای کاهش خشونت ها همکاری خواهد کرد.

در این پیوند به نظر می رسد که موضوع اوکراین، تبدیل به صحنه رویارویی 2نیروی روسیه محور و غرب محور شده است.

**اوکراین، رویارویی روسیه و غرب

---------------------------------

اوکراین مهم ترین کشور اروپای شرقی در ابعاد جغرافیای سیاسی و اقتصادی برای اتحادیه اروپا و روسیه است. اگر از اهمیت راهبردی و اقتصادی اوکراین برای روسیه بعنوان میراث دار اتحاد جماهیر شوروی بگذریم، اهمیت ژئوپلیتیکی اوکراین به عنوان دومین کشور بزرگ اروپایی واقع در سواحل شرقی و غربی دریای سیاه تا به آنجاست که «زبیگینیو برژینسکی» ‏ژئواستراتژیست آمریکایی، از اوکراین به عنوان ˈترن سیاست منطقه ای پس از گسترش اتحادیه اروپاˈ یاد می کند.

از همین رو، اوکراین را باید محل تلاقی منافع روسیه و غرب به طور اعم و قدرت های بزرگ منطقه ای و فرامنطقه ای نظیر روسیه و اتحادیه اروپا به طور اخص نامید.

در حقیقت، همان گونه که از میان رفتن نفوذ روسیه در این کشور می تواند به کمرنگ شدن حضور راهبردی مسکو در نزدیکی مرزهای اتحادیه اروپا بیانجامد، نداشتن گرایش کی یف به سمت ساختارهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی روسی نیز، سبب حضور اوکراین در جمع کشورهای اروپایی و به تبع آن گسترش اتحادیه اروپا و افزایش امنیت (نظامی – اقتصادی بویژه حوزه انرژی) برای کشورهای اروپایی می گردد.

در نتیجه با بیان چنین ویژگی های سیاسی و اقتصادی می توان گفت که این کشور، از منزلت و جایگاهی قابل توجه در سیاست خارجی طرف های روسی و غربی برخوردار است.

بر این مبنا، به نظر می رسد که فضای امروز اوکراین یک فضای 2 وجهی ناشی از 2 نوع نگاه و دید در میان نخبگان تصمیم گیر در سیاست خارجی این کشور بوده و این موضوع را نشان می دهد که این سیاست خارجی است که در مواقعی بر سیاست داخلی آن چنان تاثیری می گذارد که می تواند فضای داخلی را از ثبات خارج کرده و یا دچار دگردیسی هایی بکند.

حال وضعیت تازه اوکراین را می توان با این معیار سنجید که سیاست خارجی و گرایش های آن چگونه می تواند فضای داخلی یک کشور را به بی ثباتی بکشاند.

**جمع بندی

--------------

شاید بتوان گفت وضعیت اوکراین از همان سال 2005 و همزمان با انقلاب موسوم به انقلاب نارنجی دچار اختلاف و بی ثباتی گردید بود، یعنی زمانی که سیاست های غرب و بویژه آمریکا در کشورهای اروپای شرقی مبتنی بر ایجاد تغییرات سیاسی و به تبع آن تغییر حکومت ها آغاز و اجرایی شد.

در طول آن سال ها، این سوال بنیادین پاسخ داده نشد که اعمال تغییرات به اصطلاح دموکراتیک تا چه حدی می تواند فضای یک کشور را با بحران فراگیر روبرو کند و چرا دگردیسی های اینچنینی خود می تواند بحران ساز باشد.

در این قالب، انتخابات ریاست جمهوری دی ماه 1388 و انتخابات پارلمانی آبان ماه 1391 اوکراین نشان داد که روسیه دارای منافع پایدار در این کشور است و دگرگونی هایی مانند انقلاب های رنگین نمی تواند مسکو را از توجه به این کشور بازدارد.

به نظر می رسد که سیاست خارجی اوکراین، امروز با 2 مسیر متفاوت رو برو است؛ مسیری که این کشور را در مدار غرب قرار می دهد و مسیری که بازگشت به روسیه خواهد بود.

اما برای کی یف بهترین مسیر، مسیر تعادل و توازن خواهد بود و اگر دولت فعلی اوکراین بتواند تمامی رویکردهای سیاست داخلی را در مسیر سیاست خارجی هماهنگ سازد، این کشور قادر خواهد از فضای بحران خارج شده و بر بی ثباتی پیروز شود.

از سهراب انعامی - گروه تحقیق و تفسیر خبر

تحقیق**2040**1358
کد N80654

وبگردی