سفر وزیر امور خارجه ایران به لبنان

نخستین حضور دولت اعتدال در لبنان

ایران,لبنان,اعتدال

تهران-ایرنا-ˈمحمد جواد ظریفˈ وزیر امور خارجه ی کشورمان در حالی به لبنان سفر کرده است که رویکردهای مبتنی بر تعامل سازنده و مبارزه با افراط گرایی دولت تدبیر و امید، افق جدیدی را در روابط تهران-بیروت ایجاد کرده است.

وزیر امور خارجه ی ایران یکشنبه شب 22 دی ماه برای انجام یک سفر رسمی وارد بیروت پایتخت لبنان شد و مورد استقبال مقام های لبنانی قرار گرفت.

ظریف که برای نخستین بار از زمان به عهده گرفتن مسوولیت وزارت امور خارجه به لبنان سفر کرده است، قرار است با مقام های ارشد این کشور دیدار و درباره ی مسایل دوجانبه و تحولات منطقه بویژه بحران سوریه رایزنی و گفت و گو کند.

این سفر که در راستای سیاست تعامل سازنده با جهان و اولویت بخشی به همسایگان و کشورهای منطقه در روابط خارجی صورت می گیرد، به گفته کارشناسان از اهمیت فراوانی برخوردار است. به نظر می رسد موضوع گسترش روابط دوجانبه تهران- بیروت، پیگیری موضوع مرگ مشکوک ˈماجد الماجدˈ عامل حمله ی دهشت افکنانه (تروریستی) مقابل سفارت ایران در بیروت، تلاش برای تشکیل دولت فراگیر وحدت ملی در لبنان با شرکت تمامی گروه ها و همچنین حل و فصل دیپلماتیک مناقشه ی سوریه در دستورکار این سفر قرار داشته باشد.

به نظر می رسد فضای سیاسی لبنان که دیرزمانی است با مشکل های گسترده داخلی و منطقه ای گره خورده است، بیش از هر زمان به فضایی آکنده از اعتدال و میانه روی که بستر دوباره ی گفت و گو و تفاهم را فراهم کند، نیازمند است.

ˈعدنان منصورˈ وزیر امور خارجه لبنان پیش از سفر ظریف به بیروت در گفت و گو با ایرنا، درباره ی روابط ایران و لبنان گفت: دو کشور پیوندهای تاریخی، فرهنگی و تمدنی بسیاری با هم دارند و امروز می توانند با این پشتوانه برای مقابله با گسترش تروریسم که منطقه وجهان را در معرض خطر قرارداده است، در کنار هم بایستند.

اشاره ی منصور را بیشتر باید به بحران جنگ داخلی سوریه و تاثیر منفی آن بر ثبات و امنیت لبنان ارزیابی کرد.

وی در ادامه مهمترین دستورکارهای این سفر را، بررسی اجرای توافق نامه های امضا شده بین دو کشور و همکاری های منطقه ای و بین المللی دانست و افزود: این سفر فرصتی مغتنم برای گسترش همه جانبه مناسبات تهران و بیروت است.

وزیر امور خارجه ی لبنان در ادامه با تاکید بر اهمیت همکاری های منطقه ای میان ایران و لبنان، مسایلی همچون مبارزه با دهشت افکنی، بحران سوریه و نشست بین المللی ژنو 2 را از مهمترین محورهای مذاکرات ظریف با مقام های لبنانی اعلام کرد.



***اهمیت سفر ظریف در شرایط حساس منطقه

وزیر امور خارجه ی کشورمان در حالی به لبنان سفر می کند که فضای سیاسی و عمومی این کشور آبستن رخدادهای پیچیده و ناگوار است.

انفجار تروریستی 28 آبان مقابل سفارت ایران در بیروت، انفجارهای تروریستی حومه ی جنوبی بیروت، ترور ˈمحمد الشطحˈ وزیر دارایی پیشین لبنان و یکی از نزدیکترین متحدان و مشاوران ˈسعد حریریˈ نخست وزیر پیشین این کشور و همچنین بن بست در تشکیل دولت این کشور به نخست وزیری ˈتمام سلامˈ، صحنه ی عمومی لبنان را تحت تاثیر قرار داده است.

از دیگر سو، تاثیر مناقشه ی سوریه بر بی ثباتی و ناامنی های اخیر لبنان، به سفر ظریف اهمیت دوچندانی داده است.

اعلام خبر دستگیری ماجد الماجد و مرگ مشکوک وی در بیمارستان نظامی بیروت، از دیگر مواردی است که به پیچیدگی وضعیت لبنان افزوده است.

در همین راستا ˈمحمد علی سبحانیˈ سفیر پیشین ایران در لبنان در گفت و گو با ایرنا، اهمیت سفر ظریف به لبنان را به شرایطی که منطقه و لبنان با آن درگیر است مرتبط دانست و با اشاره به تحت تاثیر قرار گرفتن لبنان از وضعیت سوریه گفت: اهمیت سفر آقای ظریف در همین است که در چنین شرایطی صورت می گیرد و اینکه این انتظار وجود دارد که باتوجه به نقش و موقعیت ایران در لبنان، وی در این سفر باید طرح و برنامه ای برای جلوگیری از گسترش اختلاف ها و خشونت ها در لبنان، ارایه دهد.

وی افزود: اهمیت دیگر این سفر نیز این است که وی اولین سفر وزیر امور خارجه ی دولت تدبیر و امید به لبنان است و در شرایط کنونی منطقه و لبنان، همه منتظرند که وجه معین و شفاف سیاست خارجی ایران را از زبان آقای ظریف بشنوند. از این رو، به نظر من سفر ظریف به لبنان، سفر بسیار مهمی است.

در همین ارتباط ˈحسن احمدیانˈ تحلیلگر مسایل خاورمیانه و پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در گفت و گو با گروه پژوهش های خبری ایرنا، با بیان اینکه اهمیت سفر ظریف به لبنان چند وجهی است، خاطر نشان کرد: شرایط حساس منطقه، درگیر شدن حزب الله در سوریه، حضور ارتش در مناطقی از لبنان به خصوص مناطق علوی نشین که درگیری های فرقه ای گسترده ای را به خود دیده است و همچنین وضعیت بی ثبات و نبود امنیت کامل که ممکن است به تشدید تنش ها منجر شود، وجه اول اهمیت این سفر است.

وی افزود: لبنان یکی از کشورهای مورد توجه ایران به عنوان جزوی از محور مقاومت است و از این رو این سفر در چارچوب سیاست خارجی کلان جمهوری اسلامی ایران، از اهمیت زیادی برخوردار است.

احمدیان وجه سوم اهمیت این سفر را در این دانست که لبنان نقطه ی التقای بازیگران و آینه ی تحولات منطقه است. وی توافق های صورت گرفته در لبنان را دارای پیامد بر فضای سایر کشورهای منطقه ارزیابی کرد و گفت: اینکه امکان توافق طرف های موثر در تحولات لبنان در این سفر وجود دارد، از بحث های اصلی این سفر است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک در ادامه به تغییر گفتمان حاکم بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در سطح کلان که بر تعامل سازنده و بازی با حاصل جمع مضاعف تاکید دارد، اشاره کرد و خاطر نشان ساخت: لبنان یکی از حلقه های اصلی این مساله است؛ زیرا لبنان کشوری است که می توان خلاصه سیاست منطقه را در آن مشاهده کرد.

وی افزود: گفتمان تعاملی و تعادلی و غیر تنشی دولت تدبیر و امید، به شکل کامل در جهت وحدت لبنان گام بر می دارد که می تواند خیلی از چالش های این کشور را حل کند و نقش ایران را در لبنان افزایش دهد و ایران را در این کشور تاثیرگذارتر بکند.

احمدیان، مطرح شدن گفتمان دولت جدید ایران در عرصه عمل در یکی از پرتنش ترین مناطق خاورمیانه را آزمونی برای محک گفتمان جدید دولت تدبیر و امید در مذاکره با رقیبان منطقه ای دانست.



***تاریخچه ی پیوند سیاسی ایران و لبنان

روابط با سابقه و مستحکم سیاسی دو کشور ایران و لبنان را باید یکی از نقاط مثبت تعامل های دوجانبه به حساب آورد. بنا به نوشته سایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیروت، در حوزه ی روابط رسمی بین دو کشور، نخستین کنسولگری ایران در بیروت، یکصد سال پیش (1291) افتتاح شد که پانزده سال بعد به سرکنسولگری کل ایران در سوریه، لبنان و فلسطین به مرکزیت بیروت ارتقا یافت. ایران در سال 1323 کشورهای لبنان و سوریه را به رسمیت شناخت و نمایندگی سیاسی در آنها تاسیس کرد و از سال 1334 سطح نمایندگی به درجه سفارت ارتقا یافت.

در زمان پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، لبنان در جنگ داخلی شعله ور بود اما دولت ایران روابط خود را با این کشور براساس دفاع از استقرار صلح و ثبات در لبنان و حمایت از تمامیت ارضی آن در مقابل رژیم صهیونیستی ادامه داد. علاوه بر پیوندهای تاریخی به ویژه بین علمای دینی دو کشور، همسایگی با فلسطین اشغالی، پذیرش آوارگان فلسطینی و قرار گرفتن در معرض مداوم حمله های نظامی رژیم صهیونیستی، وجود حزب الله و جنبش امل به عنوان جریان های اسلامی مقاوم و همسویی آنان با اهداف انقلاب اسلامی در منطقه، ازجمله ویژگی هایی است که موجب افزایش اهمیت لبنان در سیاست خارجی کشورمان شده است. پس از پایان جنگ داخلی لبنان و امضای توافقنامه طائف و همچنین پایان جنگ عراق علیه ایران، روابط رسمی ایران و لبنان شاهد پیشرفت بود و به تدریج با تثبیت اوضاع سیاسی در لبنان، روابط اقتصادی نیز رو به شکوفایی نهاد. به گفته ی وزیر امور خارجه ی لبنان، تهران و بیروت از سال 1997 تاکنون 28 توافقنامه امضا کرده اند اما اجرای آنها متناسب با روابط سیاسی و دیپلماتیک بین دو کشور نیست و امیدواریم این سفر فضای مناسبی برای اجرای همه توافقنامه ها فراهم کند.

محمد علی سبحانی هم در ادامه ی گفت و گو با ایرنا، مشکل های داخلی لبنان را سبب از دست رفتن فرصت ها در روابط دو کشور دانست و گفت: ظرفیت های روابط بین ایران و لبنان بسیار بیشتر از موارد کنونی است.

سفیر پیشین کشورمان در بیروت افزود: برای مثال در دولت اصلاحات،روابط با لبنان در ابعاد مختلف به ویژه در مسایل فرهنگی یک وضعیت ممتازی پیدا کرده بود و این ظرفیت ها کماکان وجود دارد و از بین نرفته است و زمانی می توان از این ظرفیت ها استفاده کرد که وحدت به لبنان برگردد.



***روابط تجاری و ظرفیت های اقتصادی دو کشور

با وجود ظرفیت های اقتصادی تهران و بیروت، حجم روابط تجاری دو طرف از سطح مطلوبی برخوردار نیست و حتی در چند سال اخیر به طور متوالی کاهش پیدا کرده است.

به نوشته سایت اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران، حجم تجارت خارجی دو کشور در سال 1391، حدود 115 میلیون دلار بوده است که نسبت به سال گذشته آن 6 میلیون دلار کاهش نشان می دهد. در سال گذشته حجم واردات ایران از لبنان حدود 78 میلیون دلار بوده است که با وجود صادرات غیرنفتی 37 میلیون دلاری تهران به بیروت، تراز منفی 41 میلیون دلاری را برای کشورمان رقم زده است.

به نوشته ی این سایت، پسته، فرش و کفپوش، فرآورده های تغذیه ی کودکان، ماشین های مخلوط کردن مواد معدنی یا قیر، توتون و تنباکو از جمله مهمترین اقلام صادراتی تهران به بیروت است و از دیگر سو، سوپر فسفات ها، تخم سبزیجات، کتاب و بروشور، سایر علف کش ها، گندم سخت، کودهای معدنی و سولفات پتاسیم اقلام وارداتی تهران از بیروت را تشکیل می دهند.

البته ایران در عرصه تجارت با لبنان با رقبای قدرتمندی همچون، ایتالیا، آمریکا ، چین، فرانسه، ژاپن و ... روبروست که رقابت ایران را سخت تر کرده است.

این در حالی است که ظرفیت روابط تجاری دو کشور از تنوع بالایی برخوردار است.

در این زمینه سبحانی با بیان اینکه سطح روابط دوجانبه ایران و لبنان رضایت بخش نیست، گفت: باید با افزایش همبستگی در لبنان، ظرفیت های مناسب بهبود روابط و توسعه ی روابط فراهم بشود.



***رشد خشونت و افراط گرایی و لزوم بازگشت اعتدال به عرصه سیاسی لبنان

با شروع بحران سوریه و شعله ور شدن آتش جنگ داخلی در این کشور، دولت لبنان تلاش گسترده ای را برای دور نگه داشتن صحنه عمومی لبنان از سرایت خشونت و اختلاف به این کشور آغاز کرد اما بروز برخی ناآرامی ها و درگیری ها در این کشور نشان از سرریز شدن بحران سوریه به لبنان دارد.

حسن احمدیان درباره ی پیامدهای افزایش تنش سیاسی در لبنان گفت: در صورت بالا گرفتن تنش ها در این کشور، احتمال تضعیف گفتمان مقاومت بیشتر می شود؛ این تنش ها در جهت منافع ایران و سیاسات های منطقه ای ایران نیست.

پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک با بیان اینکه ناامنی در لبنان همانند سوریه به نفع اسراییل است، افزود: در دوران جنگ داخلی لبنان، آژانس های جاسوسی اسراییل به طور گسترده در مناطق مختلف لبنان حضور داشتند و عملیات های تروریستی انجام می دادند و هیچ کسی هم جلودار آنها نبود. اکنون هم اگر تنش ها به حد غیرقابل کنترلی برسد این وضعیت می تواند تکرار شود.

احمدیان در ادامه یکی از برنامه های دولت تدبیر و امید را تقویت مقاومت در عین حفظ وحدت ملی لبنان و جلوگیری از حرکت این کشور به سمت ناامنی و بی ثباتی دانست.

در همین ارتباط محمد علی سبحانی هم در ادامه ی گفت و گوی خود با ایرنا، به تاثیر بحران سوریه بر وضعیت سیاسی و امنیتی لبنان اشاره کرد و گفت: ابتدا لبنانی ها به دلیل نگرانی از پیامدهای خطرناک بحران سوریه، خیلی تلاش کردند که اجازه ندهند مسایل سوریه در کشورشان اثر بگذارد. اما این مساله شکاف بین لبنانی ها را در پی داشت و آنها را به موافقان نظام سوریه و مخالفان آن تبدیل کرد. بنابراین با توجه به رخدادهای مختلف از جمله موضوع ترور رفیق حریری و جنگ 33 روزه و بحران سوریه، می توان گفت لبنان چندین سال است که درگیر اختلاف های داخلی است. به نظرم تشدید اختلاف های سیاسی در برهه ی کنونی در لبنان، به دلیل سرریز شدن بحران سوریه به آن کشور بوده است.

سفیر پیشین ایران در لبنان با اشاره به دستگیری ماجد الماجد، آن را یک موفقیت برای دولت لبنان ارزیابی کرد و در عین حال تصریح کرد:اینکه چه اتفاق هایی افتاد و الماجد چه اطلاعاتی داشت که همه به دنبال وی بودند، نشان دهنده ی این است که منطقه به شکل خطرناکی از تروریسم لطمه خورده و می خورد؛ این مساله نشان می دهد که حساسیت های مذهبی توسط این افراطی ها و خشونت طلب ها در منطقه در حال افزایش است و خطر بزرگی را به همه طرف های سیاسی منطقه گوشزد می کند.

وی بر ضرورت مشارکت همه طرف ها در مهار خشونت در منطقه و لبنان تاکید کرد و گفت: همه ی کشورهای منطقه با هر ویژگی که دارند، به هم متصل شوند و به دنبال پیداکردن راه حلی باشند که گفتمان اعتدال جای گفتمان خشونت را بگیرد؛ چون خشونت به همه لطمه می زند و همه را نابود می کند.



***بحران تشکیل دولت و وضعیت سیال سیاسی

ماه ها از زمان ماموریت یافتن ˈتمام سلامˈ نخست وزیر این کشور برای تشکیل کابینه ی جدید لبنان می گذرد اما هنوز این روند محقق نشده است و همین امر وضعیت سیاسی لبنان را پیچیده تر و دشوارتر می کند.

به تازگی گروه 14 مارس به رهبری سعد حریری، خواهان تشکیل دولت به اصطلاح یکدستی شده است که حزب الله لبنان را از حضور در کابینه حذف می کند؛ دولتی که عدنان منصور وزیر امور خارجه ی لبنان آن را دولت کودتا دانسته است.

احمدیان در ادامه ی گفت و گوی خود با گروه پژوهش های خبری، تشکیل نشدن دولت در لبنان را مرتبط با شکاف های داخلی و منطقه ای دانست و گفت: با توجه به اینکه تنش در منطقه از سال 2005 میلادی تا کنون همواره افزایش یافته است، این افزایش تنش ها در لبنان به تاخیر در تشکیل دولت منجر شده است.

وی با بیان اینکه در صورت تعامل جدی بین ایران و کشورهای عربی منطقه، تشکیل دولت لبنان در آینده نزدیک، محتمل است، ابراز امیدواری کرد که نمودهای این امر در سفرهای ظریف به کشورهای عربی منطقه دیده شود.



***سخن آخر

به نظر می رسد با افزایش تنش ها در لبنان و سوریه، دیگر کشورهای منطقه هم توانایی در امان ماندن از این تنش ها را نداشته باشند و در صورت اتخاذ نشدن رویکردهای اعتدالی و تعاملی از سوی کشورهای تاثیرگذار، منطقه با بحران افراط گرایی و دهشت افکنی روبرو خواهد شد.

سفیر پیشین کشورمان در بیروت در این زمینه گفت: هیچ کسی نمی تواند تا آخر در راستای افراط و خشونت مسایل خود را دنبال کند و این افراط و خشونت اگر ادامه پیدا کند، عربستان، ایران، قطر، ترکیه و غرب و شرق جهان، را متضرر خواهد کرد. من معتقدم وقتی کار به جایی رسید که همه، خطر تروریسم و افراط گرایی را بیخ گوش خود احساس کردند، همه متضرر خواهند شد. این ناامنی که امروز در برخی مناطق وجود دارد، می تواند به همه جا سرایت کند؛ چون تروریسم، یک پدیده ی خشونت پرست است که از هرسمتی آن را هدایت کنیم به سمت خشونت می رود و باید ریشه کن شود

در رابطه با لبنان هم جمهوری اسلامی همواره از مذاکره با تمام گروه ها برای تشکیل دولت و برقراری ثبات و امنیت در این کشور استقبال کرده است و رویکرد جدید تعامل سازنده ی تهران در سیاست خارجی نیز به این جهت گیری ایران کمک خواهد کرد. تلاش ایران حفظ وحدت لبنانی ها و کاهش تنش ها در این کشور و افزایش دوستی و همبستگی در لبنان است. ایران همواره خواهان دولت وحدت ملی در بیروت بوده است که تمامی سلایق و گروه ها را در خود جای داده باشد؛ مساله ای که تحقق آن هم به نفع لبنان و هم به نفع منطقه است.



*از: مسعود گودرزی (گروه پژوهش های خبری)

پژوهش**2079**2054
کد N56370