هند و سیاست نگاه به خاورمیانه

هند,خاورمیانه

تهران- ایرنا- گروه تحقیق و تفسیر خبر- هند در کنار راهبرد ˈنگاه به شرقˈ که ماهیت اقتصادی دارد، از این پس راهبرد ˈنگاه به خاورمیانهˈ را که بیشتر ماهیت سیاسی دارد دنبال می کند.

بر پایه اعلام منابع خبری بتازگی در سیاست خارجی هند راهبرد جدیدی با عنوان سیاست نگاه به خاورمیانه متولد شده است. می توان گفت که تولد این راهبرد به معنای تغییر در سیاست های گذشته هند در قبال سیاست خارجی و روابط خارجی این کشور نیست بلکه در چارچوب سیاست های هند قابل توجیه و تبیین است. تولد این راهبرد در خاورمیانه صورت گرفت و ابداع کننده آن ˈسلمان خورشیدˈ وزیر امور خارجه هند، است. وی در کنفرانسی در منامه بحرین با حضور تمامی نمایندگان و سفرای هند در کشورهای خاورمیانه اعلام کرد که هند از این پس سیاست نگاه به خاورمیانه را دنبال می کند؛ البته این امر به معنای نادیده گرفتن سیاست نگاه به شرق نیست. در سیاست نگاه به خاورمیانه، بخش جدیدی در وزارت خارجه هند با عنوان آسیای غربی شکل گرفته است که در آن کشورهای حاشیه خلیج فارس، ایران، ترکیه و کشورهای شمال آفریقا پوشش داده می شود. با این اقدام وزارت خارجه هند، در رصد تحولات و تصمیم گیری برای این منطقه به صورت مجموعه وار عمل خواهد کرد و در رصد و تصمیم گیری برای این منطقه نگاه فعال تر و متوازن تری خواهد داشت.

در تحلیل راهبرد جدید هند باید به سه سوال مشخص و اصلی پاسخ داد تا ابعاد این راهبرد روشن گردد. 1- تا کنون خاورمیانه چه جایگاهی در سیاست خارجی هند داشته است؟ 2- چه عواملی سبب شده خاورمیانه هند را به سمت خود جذب کند به عبارتی چه ابعادی از خاورمیانه برای هند قابل توجه است؟ 3- هند در آینده چه برنامه ای برای خاورمیانه خواهد داشت؟

هند پس از استقلال بطور عمده به تحولات داخلی خود سرگرم بود و بعد از استقلال بخش عمده ای از سیاست خارجی این کشور به رابطه با پاکستان و چین معطوف بود اما از سال 2000 به بعد سیاست خارجی هند به معنای خاص جهانی می گردد.

در این دوران اهمیت خاورمیانه برای هند در دو موضوع امنیت انرژی و امنیت اتباع هندی که برای کار به خاورمیانه سفر می کردند محدود شده بود. حدود پنج میلیون هندی در کشورهای خلیج فارس مشغول به کار بوده و یکی از منابع ورود ارز خارجی به این کشور هستند. اهمیت این گروه برای هند تا آنجایی است که سیاست های حمایتی از سوی هند نسبت به این افراد اعمال می شود.

در خاورمیانه افزون بر اهمیت وجود انرژی در این منطقه 2 تحول عمده رخ داده که سبب شده است کشورهای دیگر رویکرد خود را نسبت به خاورمیانه تغییر دهند این عوامل عبارتند از: 1- تحولات مربوط به بیداری اسلامی و 2- توافق هسته ای یکی از مهمترین ستون های این منطقه با کشورهای غربی در ژنو.

تحول اول نوع روابط کشورهای منطقه با غرب را متحول ساخته است به طوری که در روابط خارجی برخی از این کشورها، خلاء ˈمتحد قدرتمند خارجیˈ احساس می شود. به علاوه آنکه زمینه برای برخی از کشورهایی که تا کنون فضای مساعد جهت همکاری با این کشورها نداشته اند، فراهم شده است. هند از کشورهایی است که اقبال خوبی نسبت به همکاری با آن وجود دارد به عبارتی نگرش منفی نسبت به آن در بین کشورهای خاورمیانه وجود ندارد.

توافق هسته ای در ژنو نیز ماهیت رابطه ایران و غرب را متحول ساخته است. این تحول با یک دوره کوتاه مدت 6 ماهه آغاز می شود. از سوی دیگر خاورمیانه عرصه ای است که هر کشوری که ایده تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ را در سر می پروراند در تحولان آن وارد می شود. هند خود را قدرت نوظهور می داند اما اگر قدرت نوظهوری نتواند در خاورمیانه ای که تحولات آن بطور عمده بین المللی است وارد شود، دیگر قدرت بین المللی و نوظهور نخواهد بود بلکه باید آنرا یک قدرت محصور در تحولات منطقه ای دانست. بر اثر تحولات خاورمیانه بسیاری از کشورها توان بازیگری خود را تغییر داده اند. برخی از کشورهای عربی خلیج فارس به دلیل بازیگری در تحولات خاورمیانه با اهمیت محسوب می شوند و از این طریق شیب قدرت چانه زنی خود را صعودی کرده اند. علاوه بر کشورهای خلیج فارس، ترکیه نمونه دیگری است که به دلیل جغرافیای خود وارد بازی سوریه (خاورمیانه) شده است. این کشور مایل بود تا در تحولات عربی به خصوص کشور مصر وارد شود. توجه به این تجارب توسط کشور هند سبب شده دهلی نو به دنبال تکرار این تجربه ها باشد.

بنابراین برنامه هند برای خاورمیانه در 2 عنصر مشخص یعنی تضمین واردات انرژی از کشورهای خاورمیانه و همچنین افزایش قدرت چانه زنی و افزایش توان بازیگری این کشور خلاصه می شود. به عبارتی هند پس از تقویت توان اقتصادی خود خواستار تکمیل ابعاد قدرت سیاسی خود است. پیش بینی ها از قدرت اقتصادی هند در سال های آتی بسیار مثبت است لذا دهلی نو می خواهد ظرفیت قدرت سیاسی را نیز کامل نماید. اما وزارت خارجه هند این اقدام را بتازگی آغاز نکرده بلکه به نظر می رسد برنامه ریزی های این کشور برای ورود موفق به خاورمیانه از قبل آغاز شده است.

برای مثال در مورد عراق، هند جایگاه این کشور را در چند ماه اخیر به رتبه دوم تامین نفت خود ارتقا داده و پیشنهاد آغاز برنامه های مشترکی را با بغداد ارایه کرده است. همچنین در این مسیر و طی یک ماه گذشته هند میزبان تعداد زیادی از رهبران و مقام های کشورها خاورمیانه بود که برخی از این موارد عبارتند از: سفر وزیر خارجه مصر، وزیر خارجه کویت، وزیر خارجه امارات و سفر نبیل العربی دبیر کل اتحادیه عرب به هند.

در هر یک از این سفرها موافقت نامه هایی بین 2 کشور امضا شد اما مهمترین توافقنامه را می توان در سفر نبیل العربی دبیرکل اتحادیه عرب، با مقامات هندی جست. در این سفر دو توافقنامه قابل توجه نهایی شد که مورد اول موافقتنامه ارتقای سطح همکاری بین هند و 22 کشور عربی به سطح وزرای خاجه است و مورد دوم تدوین یک بسته اجرایی برای ارتقای روابط هند و کشوهای عربی با زیر مجموعه های اقتصادی، انرژی، دفاعی، فرهنگی و غیره است.

همچنین هند پیشنهاد تامین تجهیزات نظامی و تامین نیازهای آموزشی کشورهای عربی در بخش دفاعی را نیز ارایه کرده است.

این کشور به لحاظ نظامی توان قابل توجهی کسب کرده و این توان ممکن است با نیاز هند به عرضه یا صادرات تجهیزات نظامی همراه باشد که در این صورت سیکل نیاز هند به عرضه تجهیزات نظامی با نیاز کشورهای عربی به دریافت این تجهیزات تکمیل خواهد شد.

سیکل دیگری که برای هند تکمیل می گردد سیکل توازن در سیاست خارجی است. هند سیاست نگاه به شرق را در گذشته مطرح کرده بود که هدف اصلی آن توجه به آ سه آن، ببرهای آسیایی و دیگر قدرت های آسیایی است. سیاست نگاه به شرق برای دهلی نو بطور عمده محور اقتصادی دارد که می تواند با نگاه به خاورمیانه دایره تکمیلی از قدرت سیاسی را نیز به همراه داشته باشد.

در سناریو هایی که می توان برای هند در سیاست نگاه به خاورمیانه متصور بود باید از دو سناریو حداقلی و حداکثری یاد کرد. در سناریو حداقلی هند به دنبال آن خواهد بود تا حداقل سه کشور را ستون سیاست های خود در خاورمیانه قرار دهد. در حقیقت هند باید از بین کشورهای ایران، عراق، عربستان، امارات، مصر، ترکیه و نیز رژیم صهیونیستی سه گزینه را انتخاب نماید. در سناریوی حداکثری هند تلاش خواهد کرد تا با ادامه سیاست چندجانبه گرایی، در عین آنکه با همه کشورهای این منطقه رابطه برابر برقرار خواهد کرد، با بیش از پنج قدرت در این منطقه رابطه مساوی داشته باشد.

تحقیق**م.پ**1358
کد N26395

وبگردی