طعم تلخ نخستین کودتا زیر دندان سودان جنوبی

سودان جنوبی,کودتا

تهران- ایرنا- گروه تحقیق و تفسیر خبر- نخستین کودتای نظامی در سودان جنوبی 2 سال پس از جدایی از سودان، گرچه نافرجام بود اما هشدارهایی درباره آینده سیاسی این کشور می دهد.

ساعت 22 یکشنبه شب (بیست و چهارم آذرماه) صدای تیراندازی از اطراف پایگاه ارتش سودان جنوبی موسوم به «ارتش مردمی برای آزاد سازی سودان» به گوش ساکنان جوبا رسید و آغاز یک کودتا را رقم زد.

ماجرا از آن قرار بود که یک واحد از گارد ریاست جمهوری تیراندازی ها را آغاز کرد و سپس درگیری های شدیدی با نیروهای دیگر واحدهای گارد ریاست جمهوری شکل گرفت.

به نوشته بیست و پنجم آذرماه شبکه «الجزیره»، ساعتی بعد، تعدادی از نیروهای نظامی از ارتش جدا شدند و درگیری های مسلحانه گسترش یافت؛ به طوری که به گزارش همان روز شبکه «العربیه»، برخی افراد مسلح تلاش کردند وزارت دفاع را به اشغال خود در آورند.

تیراندازی ها بسیاری از مردم جوبا را از مناطق درگیری فراری داد و به سمت 2 پایگاه سازمان ملل متحد در شهر کشاند. از هم اکنون چشم آنان در حالی که به زمان برگزاری انتخابات سال 1394ریاست جمهوری نزدیک تر می شوند، از اوضاع امنیتی کشور ترسیده است.

این اتفاق ها پس از آن روی داد که به نوشته روزنامه سودانی «الیوم التالی» شب پیش از کودتا ˈسلوا کی یر میاردیتˈ رییس جمهوری سودان جنوبی، از ˈریاک مشارˈ معاون پیشین خود، بشدت انتقاد کرد و خواستار برکناری وی از حزب حاکم «جنبش آزادیبخش خلق سودان» شد.

درگیری های کی یر و مشار به تیرماه امسال برمی گردد؛ زمانی که اعلام کرد در انتخابات آتی شرکت می کند و کی یر پس از حمایت حدود نیمی از هیات دولت از نامزدی مشار، او و حامیانش را از کار برکنار کرد.

به نوشته بیست و ششم آذرماه خبرگزاری رسمی چین «شینهوا»، پس از سخنان اعتراض آمیز کی یر درباره مشار، حدود 126 عضو جنبش بی درنگ استعفا کردند. جنبش آزادیبخش خلق 161 عضو دارد.

همین امر، حزب حاکم را به دو دسته تقسیم کرده و بعید نیست بزودی شاهد جدا شدن راه دو گروه از هم باشیم؛ همانطوری که از هم اکنون هواداران مشار پسوند «دموکراتیک» را به نام جنبش آزادیبخش خلق افزوده و از کی یر خواسته اند هر چه زودتر به دلیل کهولت سن و سلامت جسمی بازنشسته شود.

گرچه مشکلات جسمی کی یر به اندازه ای رسیده است که چندی پیش برای درمان به آفریقای جنوبی رفته بود اما واکنش های او نسبت به کودتا نشان می دهد همچنان برای حضور در جایگاه ریاست جمهوری نقشه هایی دارد.

کی یر بیست و پنجم آذرماه پس از پایان کودتا بر صفحه تلویزیون ظاهر شد؛ در حالی که به جای کت و شلوار مشکی و کلاه گاوچرانی همیشگی خود، لباس نظامی بر تن داشت. وی مشار را «پیامبر عذاب» و مسوول کودتا خواند و 12 ساعت حکومت نظامی اعلام کرد.

کی یر کودتا را «جنایت علیه مردم سودان جنوبی» نامید و از هم اکنون می توان منتظر برخوردهای شدید با مسببان و دست اندرکاران کودتا بود.

از سوی دیگر، رییس جمهوری سودان جنوبی از قبیله «دینکا» پرجمعیت ترین قبیله کشور، است در حالی که معاون پیشین او به قبیله «نویر» دومین قبیله مهم، تعلق دارد. به نوشته بیست و پنجم آذرماه نشریه انگلیسی «اکونومیست»، کی یر پیش از این از سوی قبایل مختلف سودان جنوبی به تلاش برای منحصر کردن قدرت در قبیله خود متهم شده و همین امر، خشم آنان را برانگیخته بود.

آرایش ارتش در زمان شکلگیری کودتا نیز همین موضوع را نشان می داد.

درگیری اعضای ارتشی دو قبیله، ابتدا به دنبال انتشار شایعه ای مبنی بر دستگیری مشار توسط دولت رخ داد. البته پس از آن گفته شد مشار در سفارت آمریکا در جوبا پناه گرفته است و صدای پیاپی انفجار خمپاره ها در خیابان های اطراف سفارتخانه، این خبر را تایید می کرد.

اکنون نیز گرچه کودتا پایان یافته است اما به نظر می رسد باید تا روشن شدن تمام ابعاد آن، اندکی به انتظار نشست.

سودان جنوبی از نظر برخورداری از ذخایر نفتی پس از نیجریه و آنگولا سومین کشور در منطقه جنوب صحراست و می تواند 220 هزار بشکه نفت در روز از طریق خطوط لوله ای صادر کند که از خاک سودان می گذرند. طی دو سال گذشته یکی از مناقشات مهم دو همسایه بر سر عوارض انتقال نفت بود که به قطع جریان این ماده حیاتی به مدت 15 ماه منجر شد و به اقتصاد متکی به نفت سودان جنوبی ضربه سختی زد.

سودان جنوبی نوزدهم خردادماه 1390 در پی برگزاری یک همه پرسی از ساکنان جنوب، از سودان جدا شد. این همه پرسی بخشی از قرارداد دی ماه سال 1383 بین رییس جمهوری سودان با رهبر شورشیان جنوب موسوم به توافق «نواشا» بود تا به طولانی ترین جنگ داخلی آفریقا پایان دهد که طی آن به گفته سازمان ملل متحد بیش از 2میلیون نفر جان باخته و حدود چهار میلیون نفر نیز آواره شدند.

درگیری ها و ناآرامی های مرزی طی 2سال گذشته نشان داده است هنوز مسائل مختلفی بین 2 کشور وجود دارد. مشکلات اقتصادی، فقر و بی عدالتی بین گروه های مختلف مردم، فعالیت گروه های مسلح مخالف دولت، ساختار بشدت قبیله ای و... نیز مسائلی هستند که مردم سودان جنوبی را به خود مشغول کرده اند.

هم اکنون به نظر می رسد کی یر با حذف رقیبان خود از عرصه سیاست، به دنبال تحکیم قدرت خود و زمینه چینی برای دوره بعد ریاست جمهوری است ولی همچنان این پرسش وجود دارد که وی با آتش به پا خاسته در پوشش نزاع های قبیله ای- سیاسی چه خواهد کرد بویژه آنکه بخش هایی از نیروهای نظامی نیز درگیر این دسته بندی ها شده اند.

روشن است طی روزهای آتی به موازات روشن شدن جنبه های پنهان کودتا شاهد سرکوب ها و بازداشت های گسترده ای خواهیم بود که بسیاری از متهمان را اعضای قبایلی جز دینکا تشکیل می دهند. در صورت رخداد این امر، شکاف و اختلاف بین گروه های قبیله ای افزایش شدیدی می یابد، همانگونه که شاهد بروز دودستگی در حزب حاکم نیز بوده ایم.

تمام اینها آینده سیاسی سودان جنوبی را با توجه به در پیش بودن رقابت ها برای انتخابات ریاست جمهوری 1394 در هاله ای از ابهام فرو می برد و از هم اکنون پیش پای کی یر که باید برنامه های خود را برای جلب اعتماد دوباره مردم به خود در حوزه هایی مانند برطرف کردن مشکلات اقتصادی و اجتماعی در داخل و پایان دادن به درگیری های منطقه ای ناشی از جدایی از سودان، صادرات نفت و مناطق مرزی با موفقیت پیش برد، چاه های عمیقی کنده است.

از مریم مسعود

تحقیق**1961**1358
کد N19761