جدول تبديل حروف اوستائى(۲)

اوستائى  پهلوى فارسى
تبديل: غ به ز، خ، و انگ
غَنَ    زن   زن (امرزدن و ريشه فعل مزبور)
تيغَر   تير   تير ـ تيز
بَغَه    بَخَر ـ برخ    بهر ـ برخ
درَغه   درنگ   درنگ، دير
مِرِغَه   مُرْوْ   مُرْغ
تبديل: فا به پ
اَفْشْٰ چيثْرَ    آب‌چِتْرو    نطفه
تبديل: کاف به گاف
کِرِمَه   گَرْم   گَرْم
تبديل: ت به ک
تْکَئِشَ   کيش   کيش (مذهب)
تبديل: اَنگ به ها، س، ى
ونَگْوهى    وَيْه   به (تحسين)
چَنْگَر   چَرَکْ   چرا (از چريدن)
فْرَنْگْ‌رَسِيَنَ   فراسياک    افراسياب
انُگَرمَيْنُو (۱)   اهرمن   اهرمن، اهريمن
ماوَنْگْه   ماس   ماه
تبديل: گاف به غ، ژ،ج،ز
تيگَره   تيگ ـ تيژ    تيغ ـ تيزـ تيج
تيگرى    تير    تير ـ تيز
تبديل: ها به الف، خ، لام
هَرَبِِِرِزَ    اَلْبَرزْ    البرز
هُوَرِخْشَيْتَه   خورشيذ   خورشيد
مَهَرگوش   ملکوش    (اسم خاص)
دَهَکَ    دخشک   (صفتى است)(۲بديل: و به گ، ف، ب
کَيّه مرِرْثَنُو   کيوک‌مرث    کيومرث
وَزْزْ   گُرز ـ گرُز   گرز
واْوروکَشْ    فراخ‌کرت    فراخ‌کش (محيط)
گَنْدَروَ   کندَربْ   کَنْدََرَوْ(۳)
وَهْرْکَ   گرگ   گرگ
وفر    بفر   برف
تبديل: ياء به سين، خ، الف، ن
يارِه    سال   سال
خَيَّه   خانيک    خانى ـ سرچشمه
پَيْتى   پات ـ پَذْ   پذ ـ بذ ـ بَدْ (۴)
يِشْتى   خَشْت   خشت
اينگْهَ   آسَنْ   آهن


(۱) . تلفظ صحيح اين الفاظ اوستائي: انهره‌مينو با نون غنه و هاء مخلوط که هر دو ساکن باشند و انکريمنو به سکون نون و فتح کاف غلط است ـ کذا قال الاستاداندرياس و پرفسورهرتسفلد. و در واقع اهرمن پهلوى همان تلفظ است با حرف (يو) از آخر کمله و شبيه بدان است (آهرمن) درى که در فرهنگ‌ها ضبط گرديده است ولى به سکون‌ ها و راء معا.


(۲) . دخشک کاهينيتار ـ صفتى است براى کسى که از عبادات و فرايض دينى بکاهد مثل تارک‌الصلوة و روزه‌خوار.


(۳) . نام وزير ضحاک ـ شاهنامه کندرو آورده و لهجهٔ اوستائى را اختيار کرده است.


(۴) . از ادات ابوت و بزرگى چون سپاهيت و موپذ و اندرزبد


چنانکه ملاحظه شد در اين جدول تبديل حروف از اوستائى به پهلوى و از پهلوى به پارسى درى و همچنين حذف بعضى حروف را نشان داد‌يم.


جدول تبديل حروف از لغت پهلوى و درى قديم

پهلوى فارسى درى
هـ: ايّسُم هيزم
": ايرپذ هيربد
هـ: اوش هوش
ز: ايرراى(۱) ازيرا، زيرا، ايرا
": اير زير
ش: امار، همار شمار
نا: اپتياکيه(همزهٔ نفي) ناپيدائى
": ادان (همزهٔ نفي) نادان
خ: ارشت (نيزهٔ کوتاه براى پرانيدن) خرشت، خشت، زوبين
ع: لال (۲)(سرخ) لعل، اَدييار، عيّار، کعک
ى: آزيدن (اين لغت درى است) يازيدن
الحاق: تشه تيشه
حذف: اشکمب شکم، اشکم
":اشتر شتر، اشتر
":پاناک پناه
":ارشگ (حسد)  رشک
": اسوار سوار
": اسپنج(عاريتى ـ موقتى ـ مهمانى) سپنج


(۱) . اين لغت در کتاب درخت آسوريک استعمال شده است ص: ۱۹ فقرهٔ طبع انگلستاريا و در لهجه‌هاى آذربايجان و اردبيل و خلخال و طارم نيز به‌جاى (من) از گويند.


(۲) . لال در پهلوى ديده نشده ليکن در درى به ‌معنى رنگ سرخ است مطلقاً آن به فتح لام اول و اشباع فتحه و ساکن لام ثانى است.