هرگاه توجه و نگهدارى و تهيهٔ قوانين و آئين‌ها و دستورهاى علمى در کار نباشد و به‌تدريج لغات و ترکيبات و اصوات و آخرالامر حروف يک زبان از ميان مى‌رود، و غالباً يک حرف جاى حرف يا حروف ديگر را مى‌گيرد، و صوتى به‌جاى اصوات ديگر مى‌نشيند، چنانکه در طى قرون گذشته همين عمل در زبان فارسى شده است و حرف‌هائى به حروفى بدل گرديده است.


و نيز ابدال حرفى به حرف ديگر يکى از نواميس تطور هر زبانى است و خود مبحثى است عليحده.

جدول تبديل حروف اوستائى

اوستائى  پهلوى فارسى
تبديل الف به خا و ها
اَئِسْمَ  هيسُمْ  هيزُمْ
اَئِشمَ خَشْم  خَشْم ـ خِشْم
اِمَوَنْتَ  هَماوَنْد هَماوند ـ اين لغت مرده است
اَئيويانْگَهَنَه هَمْيان  هَمْيان
تبديل: ث به ت. ه و تبديل ت به ذال و سين
رثشتار  ارتشتار  ارتشتار ـ مرده است
ثْرَاتَئُونَ  فريتون فريذون ـ فريدون
أُثُويَّه  اثوپَيْن اثفيان ـ آبتين
خْرَثَوَ   خِرْتْ خِرَذ ـ خرد
پُوثْرَهْ  پُوهْر ـ پُسْ  پُسَرْ، پُسْ پور
دِرِگْوَنْتْ  دِرْوند  دِروند، دورغگوى، ديومنش
راتا   راذ  راذ ـ راد
گاتُ گاس  گاه (تخت)
تبديل، ج به چ و ژ و ز
جَفْرَ ژَفْر ـ ژرف ژَرْف
دْروج دروچ دُروغ
دْراجَهْ دراژ ـ دراچ دراز
هَوَجيائَنْتى هَوزايشنى فزونى ـ خوبزائى
زَورْجَتَه زُوهْرزَتَکْ  زورزده
تبديل: خ به هـ
دَخْيُو َهْيوک دَيْه ـ دِه
تَخْمُ تَهْم تهم ـ تهمتن (قوى)
تخْمُواُوروپ تَهْمورِثْ تهمورث
تبديل: د به ز
اَدَمُ (فرس قديم)  از (پهلوى شمالى)(۱)  من
باغ‌يَديش(۲) يغ يزشن بغ جشن ـ مرده است
دمان  زمان  زمان
تبديل: ذ به ژ، ت، چ، د، ر
سنايَذَک  سنايژک ـ سنايچک (نام ديوى است)
سُوغْذَه سنايژک ـ سنايچک   (نام ديوى است)
بَئوذَه  بود ـ بوى  بوى ـ بويه
بخذى   بخل   بلخ
تبديل: ر به لام
بَوْرى    بابل ـ ببر    بابِلْ ـ ببر
هَراَبَرزه   هربرزُ ـ اَلْبُرْز   البرز
سَرْدَ     سال    سال
يار    سال    سال
تبيدل ثر به هـ، ر
وِرِثْرَغْنَه   ورهران   بهرام
خوآثْره   خوار   خوار ـ سهل
تبديل : ز به دال و سين
زَمْ   دَمبک    زمين ـ زمى
يَزْ    يَسْن   جَشْن
زِيَمه   دَمَستان   زمستان
تبديل: س به هـ، ش
دَسَه   ده   دَهْ (عدد)
ميْسوان    هَميشَکْ   هميشه
تبديل: ش به هر و ز
فْرَوَشِى   فْرَوَهَرْ   فْروْهَرْ ـ فرورَدْ
وَشْنَ    ورزيتار   ورزيدار ـ ورزنده
امشاسپنته   اَمهُرسپنت   امارسپند ـ امشاسپند


(۱) . اين لغت در کتاب درخت آسوريک استعمال شده است ص: ۱۹ فقرهٔ طبع انگلستاريا و در لهجه‌هاى آذربايجان و اردبيل و خلخال و طارم نيز به‌جاى (من) از گويند.


(۲) . ماه اول مطابق مهرماه اوستائى از ماه‌هاى هخامنشى است که با ۹ ماه ديگر در کتيبهٔ بيستون موجود است و معنى آن ستايش خداى است (به ‌عقيدهٔ پرفسور هرتسفلد)