اگر درگیر بحثی شوی که برنده ای نخواهد داشت، چه می کنی؟ بدیهی است نه تو می توانی عقیده طرف مقابل را تغییر دهی، نه او قادر است عقیده تو را عوض کند. اگر به جر و بحثی عقیدتی ادامه بدهی، هیچ فایده ای ندارد جز این که احساسات یکدیگر را جریحه دار کنید و تو حرفی بزنی که به گونه ای جبران ناپذیر روابطتتان را خدشه دار کند.
ضرب المثلی روسی می گوید: وقتی حرفی از دهان آدم در می آید، پرواز می کند و دستت به آن نمی رسد.
هدف این بخش این است که کمکت کند بفهمی چطور می توانی قبل از این که حرفی از دهانت بیرون بپرد، جلوی زبانت را بگیری. در این جا چندین راه کشف می کنی که مؤدبانه خودت را از جر و بحث کنار بکشی و چیزی نگئی که بعداً پشیمانی به بار بیاورد.
▪ مخالفت بدون ناسازگار جلوه کردن:
بخشی از لذت زندگی این است که خودت را وارد مجادله نکنی، بلکه از آن بپرهیزی. عقب نشینی ماهرانه صرفاً پیروزی است. (نورمن وینسنت پیل)
یک راه مؤثر برای کنار کشیدن از یک بن بست، اظهار این عبارت است: حق با هر دوی ما است و سپس، بی درنگ باید بحثی بی دردسر را پیش کشید. تقریباً در بیشتر مجادله ها و بحث ها، هر کسی منطقی خاص برای خود دارد. موضوع این نیست که یکی راست می گوید و دیگری دروغ، یا یکی خوب است و دیگری بد. مسأله این جا است که هر دو طرف نظریاتی متفاوت دارند. عوض این که یکدیگر را به چشم دشمن خونی نگاه کنید، کافی است درک کنید که در مورد موضوعی احساسی عقیده ای متفاوت دارید.
یکی از دوستانم گفت: ای کاش هفته پیش متوجه این مطلب شده بودم. یکشنبه شب، من و زنم برای شام به خانه پدر و مادر او رفته بودیم. سر شام من گفتم که ساختن بزرگراه دوباره متوقف شد. چه غلطی کردم! پدر زنم گفت که خیلی خوشحال است چون از اول هم نمی بایست این بزرگراه درست می شد، چرا که باعث تخریب دره ای تاریخی می شود.
من به او گفتن که ساختن این بزرگراه به شدت لازم است چون پنج روز در هفته که سرکار می روم، هر روز بیش از یک ساعت از وقتم تلف می شود، چون تعداد ماشین ها نسبت به ده سال گذشته چهار برابر شده بدون این که تعداد جاده ها بیشتر شود. پدر زنم غرولند می کرد که خودخواهی، خصوصیت نسل من است و ما بیشتر نگران رفت و آمد خودمان هستیم تا مکانی تاریخی.
من از کوره در رفتم و گفتم که او حق ندارد مانع پیشرفت شود. و پناه بر خدا! یک دفعه پدر زنم دستمال سفره را روی زمین پرت کرد و بلند شد و رفت و گفت دلش نمی خواهد سر میز شام بنشیند و به این چرندیات گوش بدهد. آرزو می کردم که کل ماجرا پیش نیامده بود. ای کاش می دانستم این بحث چقدر او را متغیر می کند و با گفتن این حرف که بیایید در مورد مخالفت ها با هم به توافق برسیم، از این واقعه ناگوار پیشگیری می کردم و بعد هم مؤدبانه موضوع را عوض می کردم.
حق با او است. همان طور که جرج برنارد شاو گفته است: هیچ موفقیتی به آسانی به دست آوردن ادب و نزاکت و مفیدتر از آن نیست.
▪ حفظ آبروی طرفین:
کردارهای خوب مستلزم از خودگذشتگی های جزئی است. (رالف والدو امرسون)
فرض کن که تو و همسرت در مورد تعلیم و تربیت نوجوانتان که مرتکب خطائی شده، با هم اختلاف نظر دارید. احساس تو این است که همسرت به تنبیه معتقد است و تصور می کند که تو زیادی آسان گیر هستی. بحث شما در این زمینه منجر به نزاعی خانوادگی می شود.
همسرت می گوید: اگر از حالا به این بچه نفهمانیم چه کسی حاکم خانه است، دیگر هرگز به ما احترام نمی گذارد.
تو می گوئی: اگر او را به عنوان تنبیه در خانه نگه داریم، به مراتب سرکش تر می شود.
همسرت بحث می کند که: این جا خانه ما است. اگر او بخواهد این جا زندگی کند، باید از قوانین خانه اطاعت کند. تو با او مخالفت می کنی و می گوئی: او هفده سال دارد. تقریباً بزرگسال است، نمی شود مثل بچه ها با او رفتار کرد.
و به همین ترتیب بحث کش پیدا می کند. می توانید از این عبارت استفاده کنید: جبهه هر دوی ما یکی است.
این عبارت باعث می شود قبل از این که مخالفت قد علم کند، چشم اندازی پیدا کنید. همین عبارت در یک جبهه بودن، به جای مخالف بودن، کلی کمکت خواهد کرد.
سام لونسون گفته است: ممکن است همیشه با هم موافق نباشیم، اما می توانیم سعی کنیم یکدل باشیم. به عبارت دیگر، صرفاً این که با کسی موافق نیستی، به این معنا نیست که باید دشمن یکدیگر باشید. گفتن این حرف که: هی، ما هر دو یک چیز را می خواهیم، ممکن است کمک کند که به خاطر داشته باشید هر دوی شما مقصدی یکسان دارید و صرفاً می خواهید از را ه های متفاوت به آن برسید. این عبارت به شما کمک می کند از حال و هوای خصمانه خارج شوید و نگرانی مشترک خودتان را با همکاری یکدیگر حل و فصل کنید.
خانمی صبورانه می گفت: این روش ها خوب است، اما در مورد شوهرم کارآئی ندارد. او باید در هر جر و بحثی برنده باشد.
اگر توهم همین گرفتاری را داری، نگران نباش به طور مفصل شرح می دهیم که چطور مدبرانه گفت وگوئی یک طرفه را تمام کنی.
▪ موقرانه خودت را از جر و بحث های بیهوده کنار بکش:
من حتی یک بحث کننده را ندیده ام که از طریق جر و بحث طرف مقابل را متقاعد کند. (توماس جفرسون)
چه می شود اگر در مورد یک قرارداد مذاکره کنی و به بن بست برسی؟ تو رضایت نمی دهی، طرف مقابل هم همین طور. در این مرحله، اگر پافشاری کنی، تمام آن چه را تحمیل کرده ای، از دست می دهی.
بگو: بیا سر این یکی برگردیم، و بعد به سراغ جنبه ای توافقی برو که کمتر مجادله دارد. این عبارت، راهی اساسی برای تغییر دادن موضوع است بی آن که تغییر عقیده داده باشی، بعد که جوی مصالحه آمیز به وجود آمد، به مبحث قبلی برگرد و در شرایطی مطلوب، از پس آن بربیا.
با چند تا از همکارانم ناهار می خوردم که موضوع به مبارزه انتخاباتی فرمانداران کشیده شد. مبارزه انتخاباتی به جاهای ناجور کشیده شده بود و هر حزبی دیگری را به سوء استفاده و کردارهای نادرست متهم می کرد. بازار بحث داغ شده بود. یکی از همکاران رو به من کرد و پرسید که به نظر من چه کسی باید فرماندار شود؟ اصلاً دلم نمی خواست خودم را وارد بحثی کنم که برنده ای نداشت. دستانم را به علامت تسلیم بالا بردم و گفتم: من یکی از این مورد معذور بدار.
▪ تغییر عقیده به جای قبول موقعیت:
هدف نهائی ارتباط بیشتر باید بر اساس تلفیق و آشتی باشد. (ام. اسکات پک)
کلارنس دارو می گوید: فکر کردن یعنی اختلاف نظر داشتن. با این حال، افرادی که متفاوت فکر می کنند، اغلب به موضع خود چسبیده اند و نمی خواهند تغییر عقیده دهند. آنان پاشنه به زمین می کوبند و در مخالفت خود سماجت می کنند. عباراتی مانند: کامیابی های متفاوت برای افراد متفاوت و شش تا همان یک جین است، همگی روش هائی مؤدبانه است که موجب می شود حرمت شرکت کننده در بحث حفظ شود و بتواند خود را از بگو و مگو حفظ کند.
من و یکی از دوستانم این امتیاز نصیبمان شد که در همایشی مربوط به مدیری دوراندیش که آن موقع بیش از هشتاد سال داشت، شرکت کنیم. همچنان که برنامه ادامه داشت، معلوم شد که او گه گاه از اصل مطلب منحرف می شود و موضوع از ذهنش می رود. او در یک لحظه واضح و منطقی حرف می زد و لحظه ای بعد چرت و پرت می گفت.
در یک مورد، او قاطعانه موضعی گرفت درست مخالف موضعی که قبلاً داشت. یکی از حضار این مسأله را به رخ او کشید. سخنگوی ما با لحنی پر حرارت به کلی منکر موضوع اول خود شد و عصبانی از این که آن شرکت کننده چقدر گستاخ است که با او مجادله می کند، اما شرکت کننده هم سماجت می کرد که حق با او است.
دوست من که خودش در زمینه مذاکره خبره بود، متوجه شد که این بحث هیچ کس را به جائی نمی رساند. هیچ یک از آن دو قصد نداشتند کوتاه بیایند و تضاد بین آنان هم در نهایت هیچ سودی در برنداشت. بنابراین، دوستم از جا برخاست و با لحنی جدی ولی مؤدبانه گفت: هر دوی شما حق دارید. سپس با مثال هائی از نظرات هر دو جانبداری کرد و دست آخر، در مورد مرحله بعدی سخنرانی پرسید. او با این ترفند و در کمال متانت، سخنرانی را به موضوع اصلی برگرداند.
▪ روش های مردانه در قبال روش های زنانه:
ما به اشتباه باور داریم که اگر شریک زندگی مان ما را دوست داشته باشد، به همان روشی عمل و رفتار می کند که وقتی ما خودمان کسی را دوست داریم، آن طور رفتار می کنیم. (جان گری)
در کتاب مردان مریخی، زنان ونوسی نوشته جان گری، خیلی جالب توضیح داده شده است که چطور زن و شوهر به جر و بحث خاتمه می دهند. از آن جا که زنان و مردان روش های گفت وشنودی متفاوتی دارند، معمولاً حرف های یکدیگر را بد تعبیر می کنند. مرد ممکن است این طور برداشت کند که همسرش فردی غمگین است و درک نکند که او صرفاً دارد انرژی فیزیکی خود را تخلیه می کند. زن ممکن است از تلاش خیرخواهانه شوهرش برای اندرز دادن به او دلخور شود، در حالی که زن فقط به همدلی و گوش شنوا احتیاج داشته است. علی رغم نیات عاشقانه، این اختلافات گفت و شنودی، به تضادی آسیب رسان منجر می شود.
خبر خوش این است که اگرچه زنان و مردان روی فرکانس های مختلف عمل می کنند، می توانند روی طول موج هائی مشابه با هم ارتباط داشته باشند. زن می تواند یاد بگیرد که نق زدن خوب است (از نظر گری، به این معنا است که مرد تقاضای زن را در قبال نیازهای خودش در نظر می گیرد)، و مرد می تواند یاد بگیرد که وقی زنی در مورد مشکلاتش حرف می زند، لزوماً نمی خواهد مردش آنها را حل کند.