در سال ٦٨٩ هجری قمری کمال الدین ابوالعطا محمد بن علی متخلص به خواجوی کرمانی شاعر برجسته ی ایرانی به دنیا آمد. وی فضایل مقدماتی را در کرمان کسب کرد و سپس راهی شیراز شد و از محضر پرفیض علمای آن دیار توشه ها اندوخت. او چندی نیز در اصفهان رحل اقامت افکند. خواجو در سال ٧٥٣ هجری وفات یافت و در شیراز مدفون گردید. وی را در جوار دروازه قرآن شیراز بر دامنه ی کوه الله اکبر دفن کرده اند.
اشعار عارفانه ی خواجو بسیار زیبا و گاه حیرت انگیزند. او در اشعار خود معانی عرفانی زیبا را به همراه تصاویر ناب ارایه می کند. خواجوی کرمانی درمثنوی از نظامی پیروی می کند ولی روان تر از او می سراید. مثنوی همای و همایون، منظومه ی گل و نوروز، کمال نامه، روضهٔ الانوار و گوهر نامه عناوین مهم ترین آثار اویند.
برخی از آثار او حتی مورد اقبال شاعران بنامی چون حافظ قرار گرفته است، چنان که بیش از ١٢٠ غزل حافظ با استقبال از آثار خواجو سروده شده است. وی در سرودن غزل، قصیده و مثنوی توانایی داشته اما به جهت این که در فاصله ی زمانی زندگی دو شاعر گران قدر یعنی سعدی و حافظ، می زیسته تقریباً گمنام واقع شده و مقام شاعری وی چنان که باید شناخته نشده است.
● درد محبت
درد محبت، درمان ندارد
راه مودت، پایان ندارد
از جان شیرین ممکن بود صبر
اما ز جانان امکان ندارد
آن را که در جان عشقی نباشد
دل بر کن از وی کو جان ندارد
ذوق فقیران خاقان نیابد
عیش گدایان سلطان ندارد
ای دل ز دلبر پنهان چه داری
دردی که جز او درمان ندارد
باید که هر کو بیمار باشد
درد از طبیبان پنهان ندارد
در دین خواجو مؤمن نباشد
هر کو به کفرش ایمان ندارد
● در عالم وحدت
مرغ جان را هر دو عالم آشیانی بیش نیست
حاصلم زین قرص زرین نیم نانی بیش نیست
از نعیم روضه ی رضوان غرض دانی که چیست
وصل جانان، ورنه جنت بوستانی بیش نیست
گفتم از خاک درش سر بر ندارم بنده وار
باز می گویم سری بر آستانی بیش نیست
آن چنان در عالم وحدت نشان گم کرده ام
کز وجودم این که می بینی نشانی بیش نیست
چند گویم هر نفس کاهم ز گردون درگذشت
کاسمان از آتش آهم دخانی بیش نیست
گفتمش چشمت به مستی خون جانم ریخت گفت
گر چه خون خوارست آخر ناتوانی بیش نیست
گر به جان قانع شود در پایش افشانم روان
کان چه در دستست حالی نیم جانی بیش نیست
یک زمان خواجو حضور دوستان فرصت شمار
زان که از دور زمان فرصت زمانی بیش نیست