عسل ماده ای بسیار مقوی است كه به راحتی می تواند جایگزین غذا باشد به ویژه برای كسانی كه به دلیل ضعف شدید ناشی از بیماری های سخت و یا دوران نقاهت پس از آن قادر به بلع غذا نباشند. عسل حاوی قندهای طبیعی (یا به عبارتی از پیش هضم شده)، ویتامین های گروه B و C، آهن، منیزیم، كلسیم، سدیم، سیلیس، منگنز و پتاسیم است. قند موجود در عسل منبع انرژی بی ضرری است كه تاثیرات آرامبخش نیز دارد زیرا موجب تحریك تولید سروتونین در مغز می شود. سروتونین ماده ای است كه فعالیت مغز را كندتر كرده و احساس آرامش و تمایل به خواب را افزایش می دهد و از این طریق می تواند موجب تخفیف یافتن سردردها، دردهای عصبی و درد آرتروز شود.
عسل همچنین خاصیت خلط آور دارد. سال ها است كه از این خاصیت عسل برای درمان سرفه و سرماخوردگی استفاده می شود. مخلوط آب لیموترش یا سركه با عسل شربتی فوق العاده برای درمان سرفه است و مخلوط عسل، آب لیموترش و آب جوش یا چای كمرنگ نیز درمانی شگفت انگیز و مشهور برای سرماخوردگی ها و تب است.
عسل شیرین كننده ای مناسب برای اغلب جوشانده ها و نیز واسطه ای خوش طعم برای صرف گیاهان دارویی است. یك قاشق چایخوری ترخان خرد شده تازه با عسل برای بهبود سرفه، برونشیت و آسم مفید است. این ماده مغذی درمانی سریع برای احتقان، سرماخوردگی و سینوزیت فراهم می آورد و بهبود دهنده انواع تب و تب یونجه است.
عسل دارای خواص ضدعفونی كننده است. این ماده طبیعی ضدعفونی كننده ای چنان قوی است كه مصرف آن می تواند مقاومت بدن را در برابر عفونت هایی از قبیل سالمونلا، تیفوئید، وبا و ذات الریه افزایش دهد و برای درمان اسهال های عفونی و تهوع مفید است. تحقیقات علمی نشان می دهند مصرف عسل با از بین بردن ارگانیسم هایی كه موجب بروز اسهال های خونی می شوند در درمان آن موثر است و سازمان بهداشت جهانی نیز این تحقیقات را مورد تایید قرار داده و استفاده از عسل هنگام بروز اسهال های عفونی را به مسافران توصیه می كند.
تا قبل از جنگ جهانی اول اغلب از عسل برای ضدعفونی كردن زخم ها و سرعت بخشیدن به بهبود آنها استفاده می شد. همچنین تهیه دهانشویه از عسل می تواند زخم های دهانی را ضدعفونی كرده و بهبود آنها را سرعت بخشد. از آنجا كه عسل آب را به خود جذب می كند عفونت ها و سموم موجود در زخم ها را جذب كرده و استفاده از آن به عنوان ماسك موجب سرباز كردن آكنه و جوش های صورت می شود. عسل به درمان و بهبود سریعتر سوختگی ها نیز كمك می كند.
در مصر باستان عسل به دلیل ویژگی ها و خواص درمانی آن از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است. در كتاب اسمیت پاپیروس، پزشك مصری، كه از سال های ۲۶۰۰ تا ۲۲۰۰ قبل از میلاد مسیح باقی مانده است ۵۰۰ بار از عسل نام برده شده و از آن برای درمان زخم ها، سرفه و تب سود می برده اند.
به دلیل خاصیت آرامبخشی عسل به افرادی كه از مشكل بی خوابی رنج می برند توصیه می شود قبل از رفتن به رختخواب یك قاشق چایخوری عسل میل كنند.