خاکشیر گیاهی است علفی یکساله یا دو ساله که ارتفاع ساقه آن تا یک متر نیز می رسد. پایین گیاه کرک دار است در حالی که بالای آن بدون کرک است. تخم این گیاه که همان خاکشیر است ریز و کمی دراز و معمولا به دو رنگ وجود دارد یکی از آنها قرمز که دارای طعم کمی تلخ است و دیگری برنگ قرمز تیره است.

ترکیبات شیمیایی

دانه های اسفرزه دارای ۱۰ درصد موسیلاژ است که در اثر هیدرولیز تولید دگزیلوزان، آرابینوز، د - گالاکتوز، د - گالاکتورونیک اسید می کند. همچنین دارای روغن ثابت، پروتئین و املاح معدنی است. دانههای اسپرزه را در آب قرار دهند پوسته خارجی اپیدرم متورم می شود و تولید یک لایه موسیلاژی در اطراف هسته می کند و از این رو آن را در درمان اسهال خونی (کمی بو داده استفاده می کنند) به کار می برند.

خواص داروئی

خاکشیر از نظر طب قدیم ایران گرم و تر است، التیام دهنده زخم و جراحات است، جوشانده خاکشیر برای رفع اسهالهای ساده مفید است، خاکشیر ادرارآور است، خاکشیر تب بر است، برای دفع کرم مفید است، التهاب کلیه را برطرف می کند، سرخک و مخملک را دوا می کند، خاکشیر صدا را باز می کند، برای از بین بردن کهیر و التهابات پوستی از خاکشیر استفاده کنید، از گلها و برگ های گیاه می توان برای رفع بیماری ناشی از کمبود ویتامین C استفاده کرد، سنگ کلیه را دفع می کند.

برای برطرف کردن جوش های صورت که به علت خوردن چربی و شیرینی زیاد ایجاد می شود باید جوشانده یک قاشق ترنجبین را با دو قاشق غذاخوری خاکشیر مخلوط کرده و هر روز صبح ناشتا بمدت دو هفته آن را میل کنید تا جوشها از بین برود. شربت خاکشیر علاوه بر اینکه طعم بسیار خوبی دارد برای رفع عطش نیز می توان از آن استفاده کرد.

مضرات

از مصرف خاکشیر برای زنان باردار وکودکان زیر دو سال پرهیز شود.