این روزها به هرجا که می نگری، بوی نو شدن و رخت بربستن سال کهنه به مشامت می رسد. در آذربایجان شرقی هم به تبع دیگر نقاط کشورمان با فرارسیدن اسفندماه و بخصوص از اواسط اسفندماه که به اصطلاح زمین جان تازه می گیرد، این حال و هوا محسوس تر می شود.
نمود بارز چنین تغییر و تحولی را در خانه تکانی زنان و دختران این استان می توان مشاهده کرد. از قالی های شسته و پهن شده در پشت بام ها و دیوارهای منازل گرفته تا خرید عید و شلوغی بازار و خیابان ها. گذشته از خانه تکانی می توان به سمنوپزی، سفره هفت سین، آب چهل یاسین، دید و بازدید و سیزده بدر و... اشاره کرد.رسم چهل یاسین به این صورت است که در بعضی از مناطق آذربایجان شرقی مردم کاسه یا کوزه آب را برداشته و نزد روحانی محل می برند. این روحانی بر آن آب چهل بار سوره یاسین می خواند و بر آن فوت می کند. سپس این آب تبرک را بر گوشه و کنار خانه بویژه بر دام ها و محصولات می ریزند و به کودکان می دهند. به اعتقاد مردم این آب علاوه بر این که برکت و باروری را زیاد می کند و شفابخش است، از ازدیاد حشرات خطرناک جلوگیری می کند.
چند روز مانده به عید طبق معمول گذشتگان بزرگ ترهای خانه خوانچه های عیدیانه تدارک می بینند و در هر خوانچه به تناسب وسع خانواده، پارچه، وسایل خانه، کفش و جوراب، شیرینی، برنج خام و... قرار می دهند و برای دختر خانواده که بتازگی به خانه شوهر رفته و نیز برای عروس خانواده که نامزد بوده و هنوز به خانه شوهر نیامده فرستاده می شود.
یکی از مهم ترین و شاخص ترین رسوم مردم آذربایجان آداب تکم خوانی و سایاچی ها بوده که متاسفانه به دلیل پیشرفت تکنولوژی و تغییر چهره شهرها، این سایاچی ها به طور کلی از شهرها رخت بربستند و در روستاها هم چندان که باید مشاهده نمی شوند.سایاچی به معنی احترام گذارنده می باشد و سایاچی ها هنرمندان دوره گردی بودند که اواخر سال با لباس هایی برگرفته از رنگ طبیعت، خانه به خانه و روستا به روستا می گشتند و چوب به دست، ناقارا (نقاره) در دست، در قیافه کمدی اشعاری در وصف طبیعت می خواندند و نوید آمدن بهار را می دادند و انعام می گرفتند.تکم نیز به معنی بز نر است و تکم خوانی یکی دیگر از مراسم نوروزی بود. تکم چی ها معمولا در بین دو چهارشنبه آخر یعنی کول (خاکستر) چرشنبه و گول (گل) چرشنبه می آمدند و با رقصاندن عروسک یا بز اشعارشان را با آهنگی خاص می خواندند و نوید گل و سبزه می دادند که متاسفانه امروز این مراسم نیز مانند بسیاری از آداب دیگر فراموش شده است.
امروزه اغلب این رسم و رسوم در استان ما به کلی منسوخ یا کمرنگ شده اند و اکثر خانواده ها با شروع سال جدید یا یکی دو روز مانده به عید، بار و بندیل خود را بسته و روانه دیگر شهرهای کشورمان می شوند و تعطیلات نوروزی را در آن شهرها سپری می کنند .

سعیده دلال علیپور
جام جم تبریز