«سلطان صاحب قرانی که حالا سلطان صاحب قبر شده است». این جمله را اتابک از افراد شماره اول دربار ناصرالدین شاه می گوید در حالی که جسد بی روح شاه بر روی صندلی تکیه زده است.
سریال سال های مشروطه که تازگی از تلویزیون پخش می شود از آثار تاریخی معاصر ما محسوب می شود. اثری که اگرچه همه واقعیت نیست اما بخشی از واقعیت خواهد بود. بی خردی حکام قاجار و عیش و نوش افراد نالایق حالا دیگر امری واضح است. به قول فلاسفه «کردار انسان بهترین مفسر اندیشه های اوست» و کردار پادشاهان قاجار تفسیری از اندیشه آنها محسوب می شود. محمدرضا ورزی کارگردان مجموعه تلویزیونی سال های مشروطه به نوعی شناخت از تاریخ ایران رسیده است که نمی توان آن را انکار کرد. این سریال یادآور جمله «ایرانی ها چه رؤیایی در سر دارند» و تداعی گر یکی از کتاب های میشل فوکو است. فوکو که ارادت خاصی به انقلاب ایران داشت از اولین کسانی بود که از آن حرکت مردمی و اجتماعی تأثیر پذیرفت و دست به نوشتن کتابی کوچک و کم حجم زد که حرکت انقلابی مردم ایران را پوشش داد. به نظر می رسد محمدرضا ورزی درصدد است تا بداند ایرانی ها چه رؤیایی در سر دارند؛ البته با این تفاوت که تصویر آن را ترسیم می کند و از جذابیت ها و توانمندی های تلویزیون استفاده کرده تا مخاطبان بیشتری را به این نگرش سوق دهد. سال های مشروطه بازگویی تاریخ معاصر ایران است، تاریخی که یکی از سرنوشت سازترین دوران های تاریخ ایران محسوب می شود.
مسئله حائز اهمیت، زبان نقل تاریخ است، زبانی که محمدرضا ورزی به کار می برد امروزه قابل فهم تر برای مخاطب ایرانی خواهد بود. به این معنا که از کلمات و واژه های امروزی بهره می برد تا تماشاگر با تمام وجود به عمق تاریخی قضیه پی ببرد. کارگردان از تصاویر و کلوزآپ ها برای برجسته کردن مفاهیم و انتقال عناصر تاریخی بهره می برد. او از هر تصویری مفهومی برای مخاطب می سازد. همه چیز از نگاه ورزی معنا دارد و از نوعی ساختار هدفمند پیروی می کند. دیالکتیک زبانی او به شیوه ای حرفه ای پرداخت می شود و «هستی» و «نیستی» تاریخ به سنتز «شدن» می رسد. تا جایی که دیالوگ ها و متن سناریو می تواند تاریخ را تشریح کند؛ روند روایت تاریخی ادامه دارد و آنجا که زبان گویا نیست تصویر جلوه گر می شود. درجه اهمیت شخصیت های تاریخی تا حد زیادی از هویت رئالیستی برخوردار هستند. استفاده از ضرب المثل ها و جملات تأمل برانگیز تاریخی به جذابیت کار کمک کرده است. این سریال هرچند یک کار جدی محسوب می شود؛ اما کارگردان به تکنیک های ساخت سریال تلویزیونی آگاه است و مخاطب عام و خاص را به پای گیرنده می آورد. در واقع او مخاطب تلویزیونی را خوب می شناسد.
انتخاب بازیگر هم از مسائل مهم کار ورزی محسوب می شود. بازیگران سینما و تلویزیون با نقش های تاریخی کاملاً عجین شده اند و به راحتی از ایفای نقش های تاریخی برمی آیند. وجود بازیگران موفق سینما و تلویزیون همچون اکبر عبدی، جمشید مشایخی، محمدرضا شریفی نیا و رضا رویگری در کنار بازیگران نسل نو جذابیت سریال را بالا برده است. بازیگران سینما و تلویزیون حالا می دانند ناصرالدین شاه چه شخصیتی داشته و حرکات متناسب با آن را به راحتی درک می کنند. بازیگران، خوب می دانند که زندگی نیروهای پنهان خاص خودش را دارد که فقط با زندگی کردن کشف می شوند. نکته ای که در آخر باید به آن اشاره کرد صداقت کلام کارگردان است. محمدرضا ورزی در سناریو نوعی صداقت کلام دارد. او سعی نمی کند مخاطب را گول بزند؛ بلکه در صدد آگاهی دادن و شناخت به مخاطب است. شاید این قضیه آگاهانه و از خودآگاه کارگردان سرچشمه گرفته باشد که شناخت به تماشاگر را وظیفه خود می داند و با ابزارها و عناصری که در مجموعه نشان می دهد این کار را به شیوایی انجام داده است.

ایوب بی نیاز