کودکان از ۶ ماهگی به تدریج زبان مادری شان را یاد می گیرند و با هر کلمه جدیدی که به زبان می آورند، مادر و پدرشان را ذوق زده می کنند. وقتی به سن ۳ یا ۴ سالگی می رسند، بعضی والدین، نام آنها را در مهدکودک های دوزبانه می نویسند تا فرزندشان از همان کودکی با یک زبان دیگر، مثلا انگلیسی یا فرانسوی آشنا شود و با پا گذاشتن به سن و سال مدرسه، بعضی ها فرزندشان را در کلاس های آموزش زبان ثبت نام می کنند تا همان هدف را تامین کنند. خلاصه این که یادگیری زبان دوم برای بسیاری از خانواده ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اما چه سنی برای این کار بهتر است؟ کودکان از کی باید به فراگیری زبان دوم بپردازند؟ در این رابطه گفتگویی با خانم دکتر نسرین امیری، فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی، انجام داده ایم که می خوانید...
● خانم دکتر! اگر بخواهیم به فرزندمان یک زبان دیگر (مثلا انگلیسی) را هم یاد بدهیم، بهتر است از چه سنی اقدام کنیم؟
هرچه کودک زودتر با زبان دوم آشنا شود، شانس بیشتری برای دستیابی به مهارت های کسب زبان دوم خواهد داشت. بررسی ها نشان داده است اگر کودک در سن زبان آموزی یعنی قبل از ۷ تا ۸ سالگی زبان دوم را بیاموزد، مهارت بهتری در تکلم زبان دوم و لهجه خواهد داشت. هرچه سن بالاتر رود، یعنی از حدود ۱۰ سالگی به بعد توانمندی فرد در صحبت کردن به زبان دوم مانند اهالی آن زبان کاهش می یابد. باید اشاره کرد که نه تنها کودک می تواند هم زمان علاوه بر زبان مادری زبان دوم را فراگیرد بلکه می تواند زبان های دیگری را نیز به طور جداگانه بیاموزد. در این زمینه ذکر این نکته نیز ضروری است که این مطلب در مورد همه کودکان صدق نمی کند. کودکانی که دچار تاخیر در زبان و گفتار هستند در صورت مواجه شدن با زبان دیگری علاوه بر زبان مادری در کسب مهارت گفتار و زبان دچار مشکلات بیشتری می گردند و این مساله به تشدید تاخیر در تکلم کودک کمک می کند.
● اوج یادگیری زبان دوم در چه سنی است؟
در صورتی که شرایط کسب زبان دوم مهیا باشد، کودک می تواند هم زمان با زبان مادری خود زبان های دیگر را فراگیرد، یعنی از ابتدای تولد تا سن ۷ تا ۸ سالگی بهترین زمان آموزش زبان دوم است.
● و از چه سنی به بعد احتمال یادگیری زبان دوم کم رنگ تر می شود؟
آموزش زبان دوم در همه سنین می تواند اتفاق افتد اما همان طور که گفتم، بهترین زمان قبل از ۷ تا ۸ سالگی است و بعد از این سنین معمولا آموزش زبان دوم نیازمند زمان بیشتری است و همچنین فرد موفقیت کمتری در کسب لهجه اهالی آن زبان کسب خواهد کرد.
● نظر شما در رابطه با مهدکودک های دوزبانه چیست؟
مشکلی که این مهدکودک ها دارند، این است که به طور کلی بدون آنکه غربالگری صحیحی داشته باشند همه کودکان را واجد شرایط کسب زبان دوم می دانند و شروع به آموزش زبان دوم می نمایند که این مساله در مورد کودکانی که تاخیر در گفتار و زبان دارند، مشکلاتی در درک زبان ایجاد می نماید و حتی یادگیری زبان مادری را نیز با مشکل مواجه می کند. بهترین روش آن است که ابتدا کودکان توسط آسیب شناس گفتار و زبان مورد ارزیابی قرار گیرند و در صورت نبود مشکل زبانی به آموزش زبان دوم بپردازند.
● آموزش زبان دوم چه فوایدی دارد؟
آموزش زبان های دوم و سوم علاوه بر آنکه به فرد در ارتباط بهتر کمک می نماید، به موفقیت فرد در برنامه های مدرسه و مهارت های حل مساله نیز کمک می کند. این افراد درک عمیق تری از فرهنگ خود و همچنین فرهنگ زبانی که در آن مسلط شده اند، دارند. همچنین این افراد در رقابت های شغلی برای کسب مشاغل بهتر و ارتباط های بین المللی موفق ترند.
● آموزش زبان دوم چه مهارت هایی می خواهد؟
کودک باید تا حدی از بهره هوشی لازم برخوردار باشد و همچنین بررسی های لازم در مورد وی صورت گرفته باشد تا در صورتی که کودک به تاخیر در رشد گفتار و زبان دچار است، ابتدا به او کمک شود تا پایه های زبان و گفتاردرمانی در ذهن وی تقویت گردد و سپس به آموزش زبان دیگر بپردازد.
● آموزش زبان مادری در یک جامعه بیگانه چه مهارت هایی می خواهد؟
بهترین راهش صحبت کردن در خانه به زبان مادری است. والدین باید در خانه به زبان خودشان صحبت کنند و اجازه بدهند کودک زبان دوم را از طریق تلویزیون، مدرسه و ارتباط با هم سالان کشور بیگانه بیاموزد.

پای حرف های دکتر نسرین امیری فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان سمیه مقصودعلی