از آنگاه که مردمان غارها در دامنه کوه ها و میان دشت ها پراکنده شدند، نخستین چیزی که ناگزیر از فراهم کردن آن بودند سرپوشیده هایی بود که بتواند مانند غار، پناهگاه آنان باشد...
اگرچه در روزهای نخستین نیاز به شبستان های گسترده نبود و همین که پناهگاهشان خانواده کوچکی را در زیر آسمان خود جای می داد، خشنود بودند، ولی دیری نپایید که خانواده های کوچک به هم پیوستند و دسته و گروه هایی را تشکیل دادند که کند کوچکی در دل زمین کنده بودند یا آشیانه و کلبه ی مختصری که با چوب و شاخ و برگ و خار و خاشاک برپا شده بود نمی توانست دسته یا گروهی را سرپناه باشد و نیاز به سرپوشیده های گسترده، دیرک و ستون را پدید آورد و شبستان ها، نهانخانه ها و تالارهای چهلستون، به جای چپرهای چوب پوش و کندهای غارمانند نشستند.
ولی وجود تعداد زیادی دیرک و ستون (که طبعا در آغاز بسیار به هم نزدیک بود) مانع دید می شد، به ویژه هنگام برگزاری آیین ها و جشن ها و میهمانی ها، این کاستی بیشتر به چشم می خورد. به همین دلیل نخست کوشیدند تا آنجا که میسر است ستون ها را از همدیگر دور کنند. برای این کار ناچار به فراهم کردن تیرهای سخت و استوار و کشیده شدند. ولی باز هم ناتوانی تیرهای چوبین در بردن بار دهانه های بزرگ کار را دشوار می کرد. این بود که پوشش دهانه های بزرگ بی ستون آرزوی معماران روزگار باستان شد.
گنبد سقفی است نیم کروی مقعر که معمولا در بالای پلان های مدور یا مربع و کثیرالاضلاع، که با کمک گوشوار مدور می شود، تعبیه می گردد. گنبد دارای سوابق طولانی است که قدمت و سیر تحول آن به خوبی روشن نیست، ولی با توجه به گفته های ویل دورانت مورخ هنر: «چنین خانه ها را درجایی که روزی سرزمین سومر بوده است، هم اکنون به آسانی می توان دید...»