درام تاریخی دوشس «The Duchess» درباره یکی از نجیب زادگان قرن هجدهمی انگلستان است که بر پایه رمان «جورجیانا، دوشس دون شایرGeorgiana Duchess of Devonshire نوشته «آماندا فورمن» ساخته است. فیلمی زیر متوسط در قیاس با کارهای درام و تاریخی هالیوود که بودجه ساختش چیزی حدود ۱۳ میلیون پوند (۲۵ میلیون دلار) برآورد شده. کارگردان اثر «سال دیب» فیلمساز ۴۰ ساله و کم تجربه تلویزیون انگلستان است که دوشس در واقع عظیم ترین کار در کارنامه حرفه ای اش محسوب می شود. سناریو نیز دستپخت خود خانم «فورمن» است که «جفری هچر» البته فیلمنامه نهایی را نگاشته و به دیب برای ساخت تحویل داده است.
جدای از عوامل تقریبا گمنام در کار سازنده این فیلم، اما بازیگران طراز اولی در «دوشس» ایفای نقش کرده اند تا شاید کمپانی BBC با ساخت این فیلم به موفقیت قابل توجهی دست یابد، اما حتی حضور رالف فاینز و کایرا نایتلی نیز نتوانست مردم را به سینماها بکشاند.
دوشس که در ۵ سپتامبر در انگلستان و ۴ روز بعد در آمریکای شمالی به اکران سراسری رسید؛ نتوانست فروش راضی کننده ای داشته باشد و پس از حدود ۹ هفته نمایش، حدود ۳۰ میلیون دلار فروخته است.
از گذشته ژانر ملودرام های تاریخی، یا حتی فیلم های تاریخی مجلل برای جماعت هالیوودی به گونه ای قابل احترام بوده، اما این روند تقریبا از ۲۰ سال پیش به این سو به مخاطره افتاده است. جدای از تکرار در ساخت آثار تاریخی ضعیف و مزخرف، به نوعی نگرش فکری مردم نیز به این ژانرها بسیار تغییر یافته است. اگرچه هنوز ساخت یک اثر قدرتمند در این گونه، با استقبال گسترده روبه رو می شود؛ اما سرنوشت آثار متوسطی مانند «دوشس» از قبل از اکران شاید قابل پیش بینی باشد.
«آماندا فورمن» که در اصل یک بیوگرافی نویس شناخته شده است؛ زندگی «جورجیانا» را در سال ۱۹۹۸ چاپ کرد و طبیعی بود که برای مردم انگلیس این کتاب آنچنان جذاب بود که رمان فورمن به چاپ های بعدی هم رسید.
این روند برای مردم آن سرزمین همواره این گونه است اما کتاب در فروش جهانی هرگز مانند انگلستان با اقبال روبه رو نشد، اتفاقی که دقیقا برای فیلم آن نیز روی داد. در دوشس زندگی «جورجیانا» از وقتی که با «ویلیام کاوندیش» دوک پنجم «داون شایر» ازدواج می کند تا سال های پس از آن روایت می شود. رفتار پر از نشاط و طراوت او؛ علاقه مندی اش به مطالعه و مباحث روشنفکری و پیگیری او برای اطلاع از آخرین مد کفش و لباس و مو در کنار علاقه مندی مفرط اش به شرط بندی ؛ او را زنی دارای ویژگی های متضاد معرفی می کند. جالب اینجاست که در فیلم او را از یک سو مدافع انقلاب های فرانسه و انقلاب در آمریکا مشاهده می کنیم و این که در مجالس روشنفکری آن زمان در لندن ویکتوریایی قرن هجدهم حضور فعال دارد و از سوی دیگری دلبستگی اش به مد و شرط بندی به تصویر کشیده می شود و داوری فیلمساز در نهایت به اینجا می رسد که این خصوصیات متضاد همگی به خاطر ازدواج نامناسب جورجیانا با همسر بی عاطفه و سرد و بی احساسش شکل گرفته. همسر او (با بازی رالف فاینز) هرگز به جورجیانا نه احترام خاصی می گذارد و نه اصلا پیگیر کارهایش هست؛ و مانند غریبه ها با او رفتار می کند. تمام پلان های مرتبط با معرفی این زن و شوهر به صورتی مغشوش و مثل چند فیلم ۵ دقیقه ای کوتاه و مجزا از هم کار شده اند و این گسستگی از اول تا انتها طی ۱۱۰ دقیقه فیلم به چشم می آید. ضمن این که بمانند آثار مشابه؛ باز هم در می یابیم که بله این گونه زندگی های اشرافی، ظاهر پر زرق و برق و فریبنده ای دارند به گونه ای که وقتی از بیرون به آن نگاه می کنید، همه چیز در اوج کمال و پاکیزگی مشاهده می شود اما با نگاه به داخل این نوع زندگی مجلل و اشرافی چیزی که از اول از همه رویت می شود باسمه ای بودن این رفتارها است و سردی و بی عاطفگی همه جای این زندگی را پر کرده، دوشس به تکراری ترین وجهی این روند را نشان می دهد و مثل یک داستان سرراست بدون هیچ چم و خمی و مشکلی به پایان می رسد. در حالی که در ژانر تاریخی و در ویژگی های حتمی این ژانر مولفه های رومانس مشخص است. حتی به کارگیری صحیح این مولفه ها می تواند سوسپانس و عمق به داستان بدهد و سرآخر چیزی نصیب تماشاگر شود و اگر نه سردی رابطه زن و شوهری در هر قشری وجود دارد و تکراری ترین چیزهاست. حالا روایت یک زندگی سرد مربوط به مردمان انگلستان آن هم در قرن هجدهم دیگر جای خود دارد. البته درخود رمان نگرش و نگاه «فورمن» به دلیل مورخ بودن و مطالعات فراوانش در این باره، نگاهی عمیق است.
او «جمع اضداد» در یک زن اشراف زاده قرن هجدهمی یعنی جورجیانا را روایت می کند به گونه ای که رفتار شناختی او قابل درک است، اما در فیلم معرفی «جورجیانا» بدجوری سطحی است و پلان ها آنقدر با هم غیرمرتبط اند که آخر سر معلوم نمی شود این پارادوکس ها چگونه در شخصیت «دوشس» تعمیم یافته اند که خلق الله او را هم روشنفکر زمان و هم شرط بند قهار معرفی می کنند.

فریبا نیک نژاد