به نظر من شاعر موفق کسی است که به هر گوشه وکناری سرک بکشد و از تجربه های تازه نترسد
خوشبختانه در چهرۀ نوجوانان شاعری که یکی از همین روزها در اتاق کوچک سردبیر دوچرخه دور میز نشسته بودند، این جسارت دیده می شد. چه تجربه ای؟ صبر کنید الان برایتان می نویسم.
روی تختۀ سفید نصب شده بر دیوار، دو عکس چسبیده بود؛ هر دو ساده و از نظر فضا و عناصر شبیه به هم: مرداب، قایق، اسکله و نی های قدکشیده. (این عکس ها را سحر دیانتی به دستمان رسانده بود، هرچند خودش موفق به حضور در جلسه نشده بود.) با اینکه می دانستیم سرودن شعر را در هیچ برنامۀ روزانه ای نمی توان گنجاند، قرار گذاشتیم هر کس با الهام گرفتن از عکس ها، دست به سرودن «هایکو» بزند.
از نظر ظاهری، هایکو را شعری هفده هجایی می شناسند که در سه سطر نوشته می شود. اما از نظر فضا و روح، «هر هایکو نشان دهنده یک راه زندگی و یک شیوه زیستن روزمره» است.
«هدف هایکو زیبایی نیست، بل به سادگی تمام به ما آن چیزی را نشان می دهد که خود همیشه می دانسته ایم، بی اینکه بدانیم که می دانیم... خورشید می تابد یا برف می بارد، کوه بلند و دره عمیق است، شب عمق می یابد و روز می شود؛ همین و همین؛ گیرم ما بسیار اندک به این حقایق توجه می کنیم.»
«هایکو بیان اندیشه نیست بل که به دست دادن تصویرهایی است که در جان هستند و بازتاب شهودند...[در هایکو] خواننده به واژگان شعر حیات می بخشد. شاید کار او شبیه به کاری باشد که تورو تاکه میتسو، موسیقی دان معاصر ژاپنی، درباره رهبر ارکستر می گوید: اسم ها را به فعل تبدیل می کند.»
همۀ این ویژگی ها موجب می شود که ارتباط گرفتن با هایکو که شعری ژاپنی و از اساس متفاوت با شعر فارسی است برای ما ایرانی ها مشکل شود. اما همان طور که گفتم هیچ کدام از این نگرانی ها و تردیدها مانع از آن نشد که نوجوانان شاعر حاضر در دفتر دوچرخه تجربۀ سرودن هایکو را از دست بدهند.
کسی چه می داند؟ با مختصات دقیق و در عین حال نامشخص هایکو، درنهایت شاید هیچ کدام از این شعرها را نتوان به طور قاطع هایکو به حساب آورد. اما چه اهمیت دارد؟ مهم این است که شعر باشد، حالا هرچه می خواهد باشد و از هرجا دنیا که آمده باشد!
قایق
پیش اسکله ماند
ماهی ها را به خانه بردم
امیر معینی
خلوت دونفرۀ قایق و آب
قورباغه ها
مرگ مرداب، ساکت!
نیلوفر نیک بنیاد
اینجا، ردیف پایه های اسکله
آن دور، ردیف نی های نیزار
قایق ها روی آب گیر کرده اند
شقایق بهرامی
بدرود قایق بی من!
بی اعتنا به علف ها
افق در انتظار توست
فرشته سلیمانی
قایق چوبی آرام می گیرد
در جوار نی زار
اسکله تنهاست!
پریا پورزند
مرداب تنها
نیزار
به استقبال قایق پیر می آید
یاسمن رضائیان

* متن های داخل گیومه، برگرفته از: کتاب «هایکو» ترجمۀ ع.پاشایی و احمد شاملو، نشر چشمه.
عباس تربن