زمانی که حدود ۲۵ سال پیش، موسسه مطالعات محیط زیست دانشگاه تهران (اکنون دانشکده محیط زیست) نخستین جشنواره زمین پاک را در کشور برگزار کرد، هیچ به مخیله‌‌مان خطور نمی‌کرد زمین پاک ایران این‌چنین دستخوش تغییرات شگرف رو به آشفته بشود، باز جای شکرش باقی است که به انحطاط و یا پسرفتگی دچار نشده است که بازگشت از آن وضعیت، به انرژی و توان فراتری نیازمند است. مراحل افت محیط زیست از پاکی تا پسرفتگی شامل پنج مرحله است. البته خود مرحله پاکی را می‌توان توازن بین ماده و انرژی طبیعی دانست که در آن محیط زیست تقریبا یک شبه خود مهیای خود پالاپی و یا بازگرداندن به وضعیت اول پیش از تخریب می‌شود.

۱) تنش‌دار: کمی نامتوازنی در تبدیل ماده و انرژی طبیعی وجود دارد: محیط زیست به زمانی طولانی برای بازگشت نیاز دارد.

۲) نابه‌سامان: نامتوازنی در تبدیل ماده و انرژی طبیعی از حد اندک فراتر رفته است: محیط زیست به طول مدت یک نسل نیاز دارد تا بازگردد.

۳) آشفته: نامتوازنی به حدی رسیده است که باید ماده و انرژی توسط انسان‌ها در طول مدت یک نسل هزینه شود تا محیط زیست بتواند به حالت نخستین بازگردد (وضعیتی که ما اکنون با آن روبه‌رو هستیم).

۴) تباه: نامتوازنی به حدی رسیده است که باید ماده و انرژی توسط انسان‌ها در طول مدت دو نسل هزینه شود تا محیط زیست بتواند به حالت پیشین بازگردد.

۵) پسرفته یا تخریب‌یافته: نامتوازنی به حد افراط رسیده است که حتی با صرف ماده و انرژی نمی‌توان محیط زیست را به حالت نخستین بازگرداند. مگر خدا رحم کند.

حال ببینیم چرا محیط زیست، دچار چنین مخمصه‌ای شده است. اکنون می‌پنداریم که ما انسان‌ها از پاکی زمین سوءاستفاده کرده و اهریمن‌وار از آن بهره‌کشی کرده‌ایم. بهره‌برداری و بهره‌وری. منظورم از ما انسان‌ها همگی‌مان نیستیم. هستند کسانی که دل می‌سوزانند برای محیط زیست کشورمان و جهان (پیش کسوتانی که اینک دل سوخته شده‌اند و یا جوانانی که دل می‌سوزانند (مانند اکثر جوانان عاشق محیط زیست). مراد آن انسان‌هایی هستند که در دل‌شان اهریمنی نهفته است. مصداق آنچه که امسال در تبریک نوروز برای همه نوشتم.

امسال ۶۳ سال می‌شود که زندگی می‌کنم.

اکنون می‌پندارم که:

در دل هر آدمی اهریمنی نهفته است.

در پاره‌ای مرده/ در برخی خفته

در یکی بیدار و در دیگری زنده است

خداوندگار اگر ما را از وجود زنده اهریمنان مصون بدارد، امیدوارم که دوباره به زمین پاک بازگردیم.