« ...فرهنگ به مثابه هنر می تواند پیام آورِ هستیِ اجتماعی نوینی باشد. اما، اینجا دوری عجیب روی می نماید، زیرا هنر بی این دگرگونی اجتماعی خود به خطر می افتد(ص۵۱)........ فرهنگ چون یک انگاره، در چهار پله از بحران تاریخی سر می رسد: آنگاه که تنها بدیلِ آشکار در برابر جامعه به تباهی افتاره می گردد؛ آن زمان که پیداست بی دگرگونی اجتماعیِ ژرف، فرهنگ به مثابه هنر و زندگی والا هرگز دست نخواهد آمد؛ هنگامی که تعبیری می شود برای آن گروه یا مردمی که جویای رهایی سیاسی خویش اند؛ و سرانجام، آن دم که امپریالیسم وادار به آن می شود تا شیوه زندگی کسانی را که خوار شمرده بپذیرد(ص۵۳)........
فرهنگ را می توان با اندکی سهل نگری در حکم همتافتی از ارزش ها، رسوم، باورها و شیو ه هایی پنداشت که روش زندگی گروهی خاص را پی ریزی می کنند(ص۶۸)........ در نگرشی دیگر، فرهنگ دانشی است نهفته در جهان که در سایه آن آدمیان به بحث پیرامون راه های مناسبِ کنش ورزیدن در وضعیت های خاص می پردازند. همانند فرونسیسِ ارسطویی، این بیشتر دانش عملی است تا آگاهی از چرایی، همچون شماری دریافت های ضمنی یا رهنمود های کاراندیشانه که درست نقطه مقابلِ ترسیم نظری واقعیت هستند(ص۶۹)........ فرهنگ والا، درست همانند دیگرِ اشکالِ پرنفوذ قدرت، خود را در قالب متقاعدسازیِ اخلاقی نشان می دهد. یکی از کارکردهای آن ایجاد طریقی است برای نظام حاکم که بتواند برای خود در سنگ، نوشته و صدا هویتی بسازد، و تأثیر آن نیز به اشاره فهماندن و الهام بخشیدن است(۹۹)........ اینجا، فرهنگ می تواند یک نیروی سیاسی دگرگون کننده باشد، آن هم بر بستری از بقایای بر جای مانده از جنبشی تندرو در روزگار مدرن با چشمگیرترین کامیابی ها(ص۱۱۲)........ آنچه فرهنگ را بی درنگ در دستورِ کار عصر ما جای می داد بی گمان صنعت فرهنگ بود ــ این نکته که در روند تحولات تاریخیِ پس از جنگ، فرهنگ به گونه ای وسیع در فراشد کلی تولید کالایی محصور می ماند(ص۱۹۹).» به راستی فرهنگ کدام یک از این تعابیر است؟ آیا می دانیم اگر تمامی اینها و بسیاری از تعاریف دیگر را بپذیریم، چه بسا به معانی و کارکردهایی یکسر متناقض برای کلمه فرهنگ برسیم؟!
آیا این تنها فرهنگ است که این چند گانگی ــ یا به تعبیری تبه گنی (degeneration)ــ را در خود بازمی نماید، و دیگرِ واژه ها چنین نبوده ونخواهند بود؟ این هفت تکه از کتاب ایده فرهنگ فقط نمایانگر پاره ای کوتاه از منازعات و مجادلاتِ فرهنگ اند و چه بسا ناخواسته حاکی از این نکته باشند که جست و جوی معنای یک واژه پیش از هر چیز به گونه ای کثرت راه می دهد که نتیجه آن بی گمان پیگیریِ رشته ای بی پایان از سرنخ ها یا اشاره ها ــ و شاید نه فقط معانی ــ است: رشته ای که خود نیز در هر مقطع از بحث همچون یک تافته یا آمیزه ای از رخدادها، فراشدها (سرگذشت ها)، اندیشه ها و گفتمان ها نمودار می گردد. اثری چنین موجز و مختصر، بی شک، نمی تواند در این راه به تمامی حق مطلب را ادا کند و گمان می رود پیوسته به آثار و پژوهش های بیشتری در این قلمرو نیاز باشد، چه در حوزه ای که گرد آوری و تألیف را سرمشق قرار می دهد و چه عرصه ای که فلسفیدن و پرسشگری رادیکال را در پیش می گیرد. فرهنگ به عنوان فصل مشترک بسیاری مقوله ها و گفتمان ها به بهترین شکل بیانگر امکان بی پایانِ آفرینش معنا یا معانی در زبان و فراگردهای مربوط به آن است و از سوی دیگر حوزه ای است مدام دگرگون شونده از بحث پیوامون پدیدارهای بی شمار فردی و اجتماعی. از این رو، می توان روال بررسی و پژوهش در این کتاب و آثار مشابه را یکی از سرمشق های عمده برای تحقیق در شناخت واژه ها و معانی آنها قلمداد نمود. امید می رود، مطالعه چنین آثاری راهگشای بررسی هایی مشابه در قلمروی پژوهش فرهنگی در ایران نیز گردند.