بحث تغییر و نوآوری در قرن حاضر بحث دنیای علم است و عصر امروز، عصر تغییر و عصر انفجار علم، عصر پیدایش سازمانهای متعدد علمی، اجتماعی و اقتصادی و عصر نوآفرینی و نوآوری است.

جهان امروز با شتاب فوق‌العاده در حال تحول و دگرگونی است و دامنه معرفت و دانش و فن‌آوری به سرعت فزونی می‌گیرد و نوآفرینی جزو ضروریات هستی نظامهای مختلف فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است.

از سازمانهایی که امروزه بیش از سایر سازمانها در زمینه پرورش خلاقیت و نوآوری مسئولیت دارند، سازمان آموزش و پرورش است.

زیرا آموزش و پرورش زیربنای اصلی و عمدهِ شخصیت و دیدگاههای مردمی و رشد ابعاد وجود آدمی است.

خلاقیت را شاید بتوان برترین سطح یادگیری بشر به بالاترین توانمندی تفکر و محصول نهایی ذهن و اندیشه انسان دانست. افرادی که خلاقیت بالایی دارند دارای خصوصیات شخصیتی و رفتاری ویژه‌ای هستند که به وسیله این خصوصیات می‌توان آن‌ها را از سایر افرادی که از خلاقیت کم‌تری برخوردار هستند تشخیص داد.

فایده اصلی آشنایی با ویژگی‌های افراد خلاق این است که می‌توانید از آن‌ها به عنوان الگوهای رفتاری برای ایجاد و پرورش رفتارهای خلاقانه در کودکان استفاده کنید.

استقلال‌

فرد خلاق در افکار و کارهای خویش از استقلالی بالا برخوردار است. او عقاید و اندیشه‌هایش را وابسته به افکار و عقاید دیگران نمی‌داند.

وی معمولاً در ایجاد دگرگونی‌های اساسی درکارها و تغییر مسیر در شیوه زندگی خود مستقلانه عمل می‌نماید و فرد خلاق کم‌تر خود را نیازمند و وابسته به دیگران حس می‌کند.

فرد خلاق تمایل زیادی به کشف مسائل و پی بردن به اصل پدیده ها دارد.

وی همیشه علاقمند است که از سطح ظاهری یک مسأله فراتر رود و درون آن را بیابد.

فرد خلاق پیچیدگی را دوست دارد به همین دلیل او در کارهای مشکل و پیچیده بیش از هر چیز دیگر انرژی صرف می‌کند. او به درگیرشدن با امور دشوار که نیاز به تلاش فکری زیادی دارد، بیش از حل مسائل ساده و عادی علاقمند است.

اعتماد به نفس بالا

فرد خلاق نسبت به خود و توانمندی‌هایش آگاهی دارد به همین سبب از اعتماد به نفس زیادی برخوردار است او به خود و افکار خود اطمینان دارد و معتقد است که ایده‌ها و نظراتش ارزشمند هستند.

حساسیت و توجه‌

بسیاری از اشیاء و پدیده‌ها که برای اغلب مردم، عادی و پیش پا افتاده جلوه می‌کند، می‌تواند توجه و حساسیت فرد خلاق را برانگیزد او محیط پیرامون و پدیده‌های اطراف را به گونه‌ای متفاوت از سایر افراد می‌نگرد.

زاویه دید او وسیع است، به جزئیات توجه می‌کند و تغییرات را زیرنظر دارد.

حساسیت فرد خلاق، او را هدایت می‌کند تا او را به راه‌های رفع ایرادها، افکار و ایده‌های دیگران و تغییر و بهبود اشیای پیرامون خود فکر کند.

اصول پرورش خلاقیت در کلاس درس‌

مهمترین اصول و روش‌هایی که در این مورد وجود دارد و می‌تواند در فرایند رشد خلاقیت نقش تسهیل‌کننده و تسریع‌کننده داشته باشد بیان می‌شود.

۱) دانش‌آموزان خود را به تناسب رفتارها، فعالیت‌ها و دستاوردهای خلاق آن‌ها تشویق کنید.

۲) به دانش‌آموزان خود بیاموزید که نسبت به ایده‌ها و افکار خود حساس باشند و ‌آن‌ها را یادداشت کنند.

۳) در مورد ماهیت خلاقیت و مفاهیم آن، به دانش‌آموزان اطلاعات لازم را بدهید.

۴) برای تخیلات و افکار نو دانش‌آموزان ارزش و احترامی ویژه قائل باشید.

۵) آن‌ها را عادت دهید که برای حل مسائل، همواره راه‌های متعددی را جست و جو کنند.

۶) آن‌ها را به مطالعه و کسب اطلاعات در زمینه‌های مختلف ترغیب نمائید.

۷) دانش‌آموزان خود را با مسائل حل نشده روبرو کنید و از ‌آن‌ها راه‌حل‌های جدید بخواهید.

نتیجه‌گیری‌

تفکر خلاق، نوعی تیزهوشی است افراد متفکر و خلاق در استنتاج از مسائل، فراتر از افکار منحصر به فرد اصیل رفته و سازمان یافته و مبتکرانه گام برمی‌دارند. این افراد، احتمالاً در خانه و کلاس که افکار غیرمعمول در آنها ارزش بیشتری برخوردار است، پیشرفت کرده و مورد تشویق قرار می‌گیرند و در محیط‌های خشک یا بی‌توجه نسبت به تفاوت‌های فردی، اعتماد به نفس خود را از دست می‌دهند.

شیوه‌های نگرش و تفکر خلاق باید در خانه و کلاس درس آموزش داده شود پرورش و ایجاد ویژگی‌ها و نگرش‌های خلاق در کودکان، باعث رشد تفکر خلاق در آنها می‌شود.

افراد خلاق مسائل مبهم را به خوبی تحمل می‌کنند و حتی گاهی لذت هم می‌برند.

رضا شیرازی

کارشناس امور فرهنگی و هنری شهرستان علی‌آباد کتول‌

منابع:

کلاس خلاقیت، تألیف افشین سلیمانی‌

کودک تیزهوش دکتر سیلویا ریم مترجم ناهید آزادمنش‌

مدیریت و نوآوری در مدارس تألیف احمد صافی‌

یادگیری و آموزش مهارت‌های اجتماعی و عاطفی تألیف موریس.‌جی الیاس ترجمه محمد فرهمندیان‌