▪ زندگی
در سال ۱۸۱۲ میلادی (۱۱۹۱ هجری خورشیدی ۱۲۲۸ هجری قمری) در شهر نوخه زاده شد. پدرش میرزا محمدتقی اهل خامنه بود که به نوخه مهاجرت کرده بود. شهر نوخه در جمهوری آذربایجان کنونی تا زمان انعقاد عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ (۱۲۰۶ هجری خورشیدی یعنی حدود شانزده سال پس از تولد آخوندزاده) متعلق به ایران بود.
فتحعلی در کودکی به همراه خانواده مدتی در خامنه و مشکین شهر و چندی هم در گنجه زندگی کرد و سپس به نوخه بازگشت و تحصیل کرد. بعد به تفلیس رفت و مترجم بارون روزن فرماندار گرجستان شد و تا آخر زندگی همین سمت را داشت.
آخوندزاده در سال ۱۸۷۸ (۱۲۵۷ هجری خورشیدی) در تفلیس درگذشت.
▪ فعالیت های ادبی
در تفلیس با فن نمایش و نمایشنامه نویسی آشنا شد و خود به نوشتن نمایشنامه های اجتماعی و انتقادی پرداخت. آثار او اغلب به زبان ترکی آذربایجانی است که گاه به شعرهای فارسی مزین می شد. بعض از آثارش به روسی و فارسی ترجمه شدند. نمایش نامه تمثیلات او با مهارت به انتقاد از اخلاق و عادات مردم قفقاز و آذربایجان می پردازد.
آثار او در کارهای دیگر نویسندگان آزادی خواه دوره مشروطیت ایران تأثیر زیادی داشت. او همچنین از طرفداران و مبلغان تغییر رسم الخط عربی به الفبای لاتین بود.