مادهٔ ۱۶

هرکس نسبت به ملک مورد ثبت اعتراضى داشته باشد بايد از تاريخ نشر اولين اعلان نوبتى تا ۹۰ روز اقامهٔ دعوى نمايد. عرض‌حال مزبور مستقيماً به اداره يا دايره يا شعبهٔ ثبتى که در ضمن اعلان نوبتى معين شده است تسليم مى‌شود. در مقابل عرض‌حال بايد رسيده داده شود. در صورتى‌که عرض‌حال در مدت قانونى داده شده باشد ادارهٔ ثبت آن را نزد دفتر محکمه‌اى که مرجع رسيدگى است ارسال مى‌دارد اگر ادارهٔ ثبت تشخيص دهد که عرض‌حال خارج از مدت داده شده کتباً نظر خود را اظهار خواهد کرد و به حاکم محکمهٔ ابتدائى محل مى‌دهد تا حاکم مزبور در جلسهٔ ادارى موافق نظام‌نامهٔ وزارت عدليه رسيدگى کرده رأى دهد رأى حاکم محکمهٔ ابتدائى در اين موضوع قاطع است.

مادهٔ ۱۷

هرگاه راجع‌به ملک مورد تقاضاى ثبت بين تقاضاکننده و ديگرى قبل از انتشار اولين اعلان نوبتى دعوائى اقامه شده و در جريان باشد کسى که طرف دعوى يا تقاضاکننده است بايد از تاريخ نشر اولين اعلان نوبتى تا ۹۰ روز تصديق محکمه را مشعر به جريان دعوى به ادارهٔ ثبت تسليم نمايد و اِلاّ حق او ساقط خواهد شد.


تبصره:

در مواردى‌که ادارهٔ ثبت تشخيص دهد تصديق مزبور خارج از مدت به ادارهٔ ثبت تسليم گرديده موافق مادهٔ ۱۶ عمل خواهد شد.

مادهٔ ۱۸

در صورتى‌که محکمه قرار عدم صلاحيت خود را صادر نمايد مکلف است پس از قطعيت قرار مزبور به تقاضاى مدعى دوسيهٔ عمل را براى مرجع صلاحيت‌دار بفرستد، در اين مورد تجديد عرض‌حال لازم نيست.


اگر معترض پس از تقديم عرض‌حال در مدت شصت‌ روز دعواى خود را تعقيب نکرد (مسکوت گذاشت) محکمه مکلف است به تقاضاى مستدعى ثبت قرار اسقاط دعواى اعتراض را صادر نمايد از اين قرار مى‌توان استيناف داد - رأى استيناف قابل تميز نيست.

مادهٔ ۱۸مکرر

در صورت فوت معترض به ثبت اعم از اينکه تاريخ فوت قبل يا بعد از اجراء اين قانون باشد هرگاه معترض‌عليه نتواند تمام يا بعض از وراث را معرفى نمايد به تقاضاى او به‌شرح زير اقدام مى‌شود:


۱. در مورد اول دادگاه مراتب را به دادستان محل ابلاغ مى‌کند که در صورت وجود وراث محجور نسبت به نصب قيم و تعقيب دعوى اقدام شود و به‌علاوه موضوع و جريان دعوى را سه دفعهٔ متوالى در يکى از روزنامه‌هاى کثيرالانتشار مرکز و يکى از روزنامه‌هاى محل يا نزديک مقر دادگاه آگهى مى‌نمايد چنانچه ظرف نود روز از تاريخ انتشار آخرين آگهى دعوى تعقيب نشود قرار سقوط دعوى صادر گردد.


ابلاغ قرار مذکور يک نوبت در يکى از روزنامه‌هاى محل يا نزديک مقر دادگاه آگهى خواهد شد و اگر ظرف مدت مقرر از قرار صادر پژوهش‌خواهى نشود قرار مزبور قطعى و لازم‌الاجراء است.


۲. در مورد دوم به وراث شناخته شده اخطار مى‌شود در صورتى‌که در مقام تعقيب دعوى باشد ظرف پنج روز از تاريخ ابلاغ اخطاريه به تقديم درخواست تعقيب مبادرت کند.


در مورد وراث شناخته نشده و هم‌چنين وراث شناخته شده که با صدور و ابلاغ اخطاريه دعوى را مسکوت گذاشته باشد به‌طريق مذکور در بند يک عمل خواهد شد (الحاقى مصوب ۱۸/۱۰/۱۳۵۱.).


تبصره:

هرگاه دعوى از طرف يکى از وراث تعقيب شود درخواست‌دهنده بايد دليل مثبت وراثت خود را پيوست و ميزان سهم‌الارث خود را صريحاً در برگ درخواست قيد نمايد. در مواردى‌که درخواست تعقيب فاقد شرايط فوق باشد به متقاضى اخطار مى‌شود که ظرف پنج روز از تاريخ ابلاغ درخواست خود را تکميل کند در صورت عدم تکميل اگر مدت مقرر در بند يک مادهٔ ۱۸ مکرر منقضى شده باشد قرار سقوط دعوى صادر خواهد شد (الحاقى مصوب ۱۸/۱۰/۱۳۵۱.).

مادهٔ ۱۹

در صورتى‌که در جلسهٔ مقرر براى محاکمه معترض يا وکيل او حاضر نشود و مطابق مقررات اصول محاکمات حقوقى به تقاضاى مستدعى ثبت عرض‌حال او ابطال گردد تجديد عرض‌حال فقط در ظرف ده روز پس از ابلاغ قرار ابطال براى يک مرتبه ممکن خواهد بود در اين مورد عرض‌حال مستقيماً به دفتر محکمهٔ صلاحيت‌دار داده خواهد شد.


تبصره:

در مواردى نيز که به موجب مواد ۱۶ و ۱۷ اصول محاکمات آزمايش، عرض‌حال رد مى‌شود مفاد اين ماده لازم‌الرعايه است.

مادهٔ ۱۹ مکرر

هرگاه مالکيت متقاضيان ثبت يا دعوى اعتراض داراى منشاء واحد بوده و تعداد متقاضيان ثبت و يا معترضين و يا وراث آنان بيش از ۱۵ نفر باشد به‌درخواست معترض يا پژوهش‌خواه دادخواست و ضمائم آن به دو نفر از شرکاء يا وراث که سهم زيادترى دارند ابلاغ مى‌شود و به‌علاوه مفاد دادخواست و پيوست‌هاى آن در يکى از روزنامه‌هاى کثيرالانتشار مرکز و يکى از روزنامه‌هاى محل يا نزديک مقر دادگاه سه دفعهٔ متوالى آگهى خواهد شد.


هرگاه دعوى در جريان رسيدگى باشد به‌درخواست هريک از طرفين دعوى دو نفر از طرف ديگر که سهام زيادترى دارند براى ابلاغ اخطاريه انتخاب و مراتب براى اطلاع سايرين يک نوبت در يکى از روزنامه‌هاى کثيرالانتشار مرکز و يکى از روزنامه‌هاى محل يا نزديک مقر دادگاه آگهى مى‌شود و در اين آگهى و هم‌چنين آگهى مربوط به درج دادخواست بايد صريحاً قيد شود که براى شرکت در جلسات وقت رسيدگى فقط به دو نفر اشخاص انتخاب‌شدهٔ مزبور با ذکر اسامى ابلاغ خواهد شد و سايرين حق دارند براى اطلاع از جريان دادرسى و يا شرکت در جلسات دادرسى با مراجعه به دفتر دادگاه از جريان دعوى و پاسخ لوايح و وقت رسيدگى مطلع شوند و يا به‌وسيلهٔ وکيل دادگسترى در دادرسى شرکت نمايند. اگر بعضى از شرکاء ملک يا وراث ولو آنکه سهم کمترى داشته باشند و به‌وسيلهٔ وکيل دادگسترى در دادرسى مداخله نمايند به‌جاى شريک ملک يا وراثى که سهم زيادترى دارند بايد دادخواست و اوراق اخطاريه به وکيل ابلاغ شود. در صورتى‌که وکيل دادگسترى در دعوى مداخله داشته باشد ابلاغ اوراق اخطاريه به کليهٔ وکلاء الزامى است. در موردى‌که دادخواست يا جريان دعوى از طريق انتشار آگهى به عده‌اى از خواندگان ابلاغ مى‌شود حضورى بودن حکم صادر نسبت به آنان موکول به دعوت آنان براى شرکت در جلسهٔ دادرسى نمى‌باشد (الحاقى مصوب ۱۸/۱۰/۱۳۵۱.)

مادهٔ ۲۰

مجاورى که نسبت به حدود يا حقوق ارتفاقى حقى براى خود قائل است مى‌تواند فقط تا سى روز از تاريخ تنظيم صورت‌مجلس تحديد حدود به‌وسيلهٔ ادارهٔ ثبت به مرجع صلاحيت‌دار عرض‌حال دهد - مقررات مواد ۱۶-۱۷-۱۸-۱۹ (به‌استثناء مدت اعتراض که سى روز است) در اين مورد نيز رعايت خواهد شد. تقاضا‌کنندهٔ ثبتى که خود يا نماينده آن در موقع تحديد حدود حاضر نبوده و ملک مورد تقاضاى او با حدود اظهارشده از طرف مجاورين مطابق مادهٔ ۱۵ تحديد شده مى‌تواند مطابق مقررات اين ماده عرض‌حال اعتراض دهد.


تبصره:

در دعاوى اعتراض به حدود ملک مورد تقاضاى ثبت واقع در محدودهٔ قانونى شهرها که تا تاريخ تصويب اين قانون مطرح شده است هرگاه اعتراض از طرف غيرمجاور به‌عمل آمده باشد و هم‌چنين در صورت استرداد دعوى به‌موجب سند رسمى يا اخذ سند مالکيت از طرف معترض با حدودى که در صورت‌مجلس تحديد حدود تعيين شده است دادگاه در جلسهٔ ادارى فوق‌العادهٔ رسيدگى حسب مورد قرار رد يا سقوط دعوى را صادر خواهد کرد و اين قرار فقط قابل رسيدگى پژوهشى است.


نسبت به اعتراضاتى که بعد از تصويب اين قانون به‌عمل مى‌آيد در صورتى‌که اعتراض از طرف غيرمجاور به‌عمل آيد يا معترض مجاور با حدود تعيين‌شده در صورت‌مجلس تحديد حدود سند مالکيت بگيرد يا به‌موجب سند رسمى از اعتراض خود بدون قيد و شرط صرف‌نظر کند واحد ثبتى مربوط‌ نظر خود را در بى‌اثر بودن اعتراض به معترض ابلاغ مى‌نمايد. معترض مى‌تواند ظرف ده روز از تاريخ ابلاغ‌نظر مزبور به هيئت نظارت شکايت نمايد. رأى هيئت نظارت قطعى است.


در صورتى‌که اقامتگاه معترض معلوم نباشد نظر واحد ثبتى يک نوبت در روزنامه‌اى که براى آگهى‌هاى ثبتى تعيين‌شده منتشر مى‌گردد و معترض مى‌تواند ظرف ده روز از تاريخ انتشار آگهى به هيئت نظارت شکايت نمايد (الحاقى مصوب ۲۰/۲/۱۳۵۶.).