سهم‌الارث طبقهٔ اولى

مادهٔ ۹۰۶

اگر براى متوفى اولاد يا اولادِ اولاد از هر درجه که باشد موجود نباشد هر يک از ابوين در صورت انفراد تمام ارث را مى‌برد و اگر پدر و مادر ميّت هر دو زنده باشند مادر يک ثلث و پدر دو ثلث مى‌برد ليکن اگر مادر حاجب داشته باشد سدس از ترکه متعلق به مادر و بقيهٔ مال پدر است.

مادهٔ ۹۰۷

اگر متوفى ابوين نداشته و يک يا چند نفر اولاد داشته باشد ترکه به طريق ذيل تقسيم مى‌شود:


- اگر فرزند، منحصر به يکى باشد خواه پسر خواه دختر تمام ترکه به او مى‌رسد.


- اگر اولاد متعدد باشند ولى تمام پسر، يا تمام دختر، ترکه بين آنها بالسويه تقسيم مى‌شود.

- اگر اولاد متعدد باشند و بعضى از آنها پسر و بعضى دختر، پسر دو برابر دختر مى‌برد.

مادهٔ ۹۰۸

هرگاه پدر يا مادر متوفى يا هر دو ابوين او موجود باشد با يک دختر فرض هر يک از پدر و مادر سدس ترکه و فرض دختر نصف آن خواهد بود و مابقى بين تمام وراث به نسبت فرض آنها تقسيم شود مگر اينکه مادر حاجب داشته باشد که در اين‌صورت مادر از مابقى چيزى نمى‌برد.

مادهٔ ۹۰۹

هرگاه پدر يا مادر متوفى يا هر دو ابوين او موجود باشند با چند دختر، فرض تمام دخترها دو ثلث ترکه خواهد بود که بالسويه بين آنها تقسيم مى‌شود و فرض هر يک از پدر و مادر يک سدس و مابقى اگر باشد بين تمام ورثه به نسبت فرض آنها تقسيم مى‌شود مگر اينکه مادر حاجب داشته باشد در اين‌صورت مادر از باقى چيزى نمى‌برد.

مادهٔ ۹۱۰

هرگاه‌ ميّت اولاد داشته باشد گرچه يک نفر، اولادِ اولاد او ارث نمى‌برند.

مادهٔ ۹۱۱

هرگاه ميّت اولاد بلاواسطه نداشته باشد اولاد اولاد او قائم مقام اولاد بوده و بدين طريق جزء وراث طبقهٔ اول محسوب و با هر يک از ابوين که زنده باشد ارث مى‌برد. تقسيم ارث بين اولادِ اولاد برحسب نسل به‌ عمل مى‌آيد: يعنى هر نسل حصه کسى را مى‌برد که به توسط او به ميّت مى‌رسد بنابراين اولاد پسر دو برابر اولاد دختر مى‌برند. در تقسيم بين افراد يک نسل پسر دو برابر دختر مى‌برد.

مادهٔ ۹۱۲

اولادِ اولاد تا هرچه که پائين بروند به طريق مذکور در مادهٔ فوق ارث مى‌برند با رعايت اينکه اقرب به ميّت ابعد را محروم مى‌کند.

مادهٔ ۹۱۳

در تمام صُوَر مذکوره در اين مبحث هر يک از زوجين که زنده باشد فرض خود را مى‌برد و اين فرض عبارت است: از نصف ترکه براى زوج و ربع آن براى زوجه در صورتى‌که ميّت اولاد يا اولادِ اولاد نداشته باشد و از ربع ترکه براى زوج و ثمن آن براى زوجه در صورتى‌که ميّت اولاد اولاد داشته باشد و مابقى ترکه بر طبق مقررات مواد قبل مابين ساير وراث تقسيم مى‌شود.

مادهٔ ۹۱۴

اگر به واسطهٔ بودن چندين نفر صاحبان فرض، ترکهٔ ميّت کفايت نصيب تمام آنها را نکند نقص بر بنت و بنتين وارد مى‌شود و اگر پس از موضوع کردن نصيب صاحبان فرض، زيادتى باشد و وارثى نباشد که زياده را به‌عنوان قرابت ببرد اين زياده بين صاحبان فرض بر طبق مقررات مواد فوق تقسيم مى‌شود ليکن زوج و زوجه مطلقاً و مادر اگر حاجب داشته باشد از زيادى چيزى نمى‌برد.

مادهٔ ۹۱۵

انگشترى که ميّت معمولاً استعمال مى‌کرده و همچنين قرآن و رخت‌هاى شخصى و شمشير او به پسر بزرگ او مى‌رسد بدون اينکه از حصهٔ او از اين حيث کسر شود مشروط بر اينکه ترکهٔ ميّت منحصر به اين اموال نباشد.

سهم‌الارث طبقهٔ دوم

مادهٔ ۹۱۶

هرگاه براى ميّت وارث طبقهٔ اولى نباشد ترکهٔ او به وارث طبقهٔ ثانيه مى‌رسد.

مادهٔ ۹۱۷

هر يک از وارث طبقهٔ دوم اگر تنها باشد تمام ارث را مى‌برد و اگر متعدد باشند ترکه بين آنها بر طبق مواد ذيل تقسيم مى‌شود.

مادهٔ ۹۱۸

اگر ميّت اخوهٔ ابوينى داشته باشد اخوهٔ ابى ارث نمى‌برند در صورت نبودن اخوهٔ ابوينى اخوهٔ ابى حصهٔ ارث آنها را مى‌برند .اخوهٔ ابوينى و اخوهٔ ابى هيچ‌کدام اخوهٔ امى را از ارث محروم نمى‌کنند.

مادهٔ ۹۱۹

اگر وراث ميّت چند برادر ابوينى يا چند برادر ابى يا چند خواهر ابوينى يا چند خواهر ابى باشند ترکه بين آنها بالسويه تقسيم مى‌شود.

مادهٔ ۹۲۰

اگر وراث ميّت چند برادر و خواهر ابوينى يا چند برادر و خواهر ابى باشند حصهٔ ذکور دو برابر اناث خواهد بود.

مادهٔ ۹۲۱

اگر وراث چند برادر امى يا چند خواهر امى يا چند برادر و خواهر امى باشند ترکه بين آنها بالسويه تقسيم مى‌شود.

مادهٔ ۹۲۲

هرگاه اخوهٔ ابوينى و اخوهٔ امى باهم باشند تقسيم به طريق ذيل مى‌شود:


اگر برادر يا خواهر امى يکى باشد سدس ترکه را مى‌برد و بقيه مال اخوهٔ ابوينى يا ابى است که به طريق مذکور در فوق تقسيم مى‌نمايند. اگر کلالهٔ امى متعدد باشد ثلث ترکه به آنها تعلق گرفته و بين خود بالسويه تقسيم مى‌کنند و بقيه مال اخوهٔ ابوينى يا ابى است که مطابق مقررات مذکور در فوق تقسيم مى‌نمايند.

مادهٔ ۹۲۳

هرگاه ورثه اجداد يا جدات باشد ترکه به طريق ذيل تقسيم مى‌شود:


- اگر جد يا جده تنها باشد اعم از ابى يا امى تمام ترکه به او تعلق مى‌گيرد.


- اگر اجداد و جدات متعهد باشند در صورتى‌که ابى باشند ذکور دو برابر اناث مى‌برد و اگر همه امى باشند بين آنها بالسويه تقسيم مى‌گردد.


- اگر جد يا جدهٔ ابى و جد يا جدهٔ امى باهم باشند ثلث ترکه به جده يا جدهٔ امى مى‌رسد و در صورت تعدد اجداد امى آن ثلث بين آنها بالسويه تقسيم مى‌شود و دو ثلث ديگر به جد يا جدهٔ ابى مى‌رسد و در صورت تعدد، حصهٔ ذکور از آن دو ثلث دو برابر حصهٔ اناث خواهد بود.

مادهٔ ۹۲۴

هرگاه ميّت اجداد و کلاله باهم داشته باشد دو ثلث ترکه به وراثى مى‌رسد که از طرف پدر قرابت دارند و در تقسيم آن حصهٔ ذکور دو برابر اناث خواهد بود و يک ثلث به وراثى مى‌رسد که از طرف مادر قرابت دارند و بين خود بالسويه تقسيم مى‌نمايند ليکن اگر خويش مادرى فقط يک برادر يا يک خواهر امى باشد فقط سدس ترکه به او تعلق خواهد گرفت.

مادهٔ ۹۲۵

در تمام صُوَر مذکوره در مواد فوق اگر براى ميّت نه برادر باشد و نه خواهر، اولاد اخوه قائم مقام آنها شده و با اجداد ارث مى‌برند در اين‌صورت تقسيم ارث نسبت به اولاد اخوه برحسب نسل به عمل مى‌آيد:


يعنى هر نسل حصه کسى را مى‌برد که به واسطهٔ او به ميّت مى‌رسد بنابراين اولاد اخوهٔ ابوينى يا ابى حصهٔ اخوهٔ ابوينى يا ابى تنها و اولاد کلالهٔ امى حصهٔ کلالهٔ امى را مى‌برند.


در تقسيم بين افراد يک نسل اگر اولاد اخوهٔ ابوينى يا ابى تنها باشند ذکور دو برابر اناث مى‌برد و اگر از کلالهٔ امى باشند بالسويه تقسيم مى‌کند.

مادهٔ ۹۲۶

در صورت اجتماع کلالهٔ ابوينى و ابى و امي، کلالهٔ ابى ارث نمى‌برد.

مادهٔ ۹۲۷

در تمام مواد مذکور در اين مبحث هر يک از زوجين که باشد فرض خود را از اصل ترکه مى‌برد و اين فرض عبارت است از نصف اصل ترکه براى زوج و ربع آن براى زوجه.


متقربين به مادر هم اعم از اجداد يا کلاله فرض خود را از اصل ترکه مى‌برند. هرگاه به واسطهٔ ورود زوج يا زوجه نقصى موجود گردد نقص بر کلالهٔ ابوينى يا ابى يا بر اجداد ابى وارد مى‌شود.