مادهٔ ۳۷۷

متصدى حمل و نقل کسى است که در مقابل اجرت حمل اشياء را به‌عهده مى‌گيرد.

مادهٔ ۳۷۸

قرارداد حمل و نقل تابع مقررات وکالت خواهد بود مگر در مواردى‌که ذيلاً استثناء شده باشد.

مادهٔ ۳۷۹

ارسال‌کننده بايد نکات ذيل را به اطلاع متصدى حمل و نقل برساند:


آدرس صحيح مرسل‌اليه - محل تسليم مال - عده عدل يا بسته و طرز عدل‌بندى - وزن و محتوى عدل‌ها - مدتى که مال بايد در آن مدت تسليم شود - راهى که حمل بايد از آن راه به‌عمل آيد - قيمت اشيائى که گرانبها است.


خسارات ناشيه از عدم تعيين نکات فوق و يا از تعيين آنها به غلط متوجه ارسال‌کننده خواهد بود.

مادهٔ ۳۸۰

ارسال‌کننده بايد مواظبت نمايد که مال‌التجاره به‌طرز مناسبى عدل‌بندى شود - خسارات بحرى (آواري) ناشى از عيوب عدل‌بندى به‌عهده ارسال‌کننده است.

مادهٔ ۳۸۱

اگر عدل‌بندى عيب ظاهر داشته و متصدى حمل و نقل مال را بدون قيد عدم مسئوليت قبول کرده باشد مسئول آوارى خواهد بود.

مادهٔ ۳۸۲

ارسال‌کننده مى‌تواند مادام‌که مال‌التجاره در يد متصدى حمل و نقل است آن را با پرداخت مخارجى که متصدى حمل و نقل کرده و خسارات او پس بگيرد.

مادهٔ ۳۸۳

در موارد ذيل ارسال‌کننده نمى‌تواند از حق استرداد مذکور در مادهٔ ۳۸۲ استفاده کند:


۱. در صورتى‌که بارنامه توسط ارسال‌کننده تهيه و به‌وسيله متصدى حمل و نقل به مرسل‌اليه تسليم شده باشد.


۲. در صورتى‌که متصدى حمل و نقل رسيدى به ارسال‌کننده داده و ارسال‌کننده نتواند آن را پس دهد.


۳. در صورتى‌که متصدى حمل و نقل به مرسل‌اليه اعلام کرده باشد که مال‌التجاره به مقصد رسيده و بايد آن را تحويل گيرد.


۴. در صورتى‌که پس از وصول مال‌التجاره به مقصد مرسل‌اليه تسليم آن را تقاضا کرده باشد.


در اين موارد متصدى حمل و نقل بايد مطابق دستور مرسل‌اليه عمل کند مع‌ذلک اگر متصدى حمل و نقل رسيدى به ارسال‌کننده داده مادام‌که مال‌التجاره به مقصد نرسيده مکلف به رعايت دستور مرسل‌اليه نخواهد بود مگر اينکه رسيد به مرسل‌‌اليه تسليم شده باشد.

مادهٔ ۳۸۴

اگر مرسل‌اليه مال‌التجاره را قبول نکند و يا مخارج و ساير مطالبات متصدى حمل و نقل بابت مال‌التجاره تأديه نشود و يا به مرسل‌اليه دسترسى نباشد متصدى حمل و نقل بايد مراتب را به اطلاع ارسال‌کننده رسانيده و مال‌التجاره را موقتاً نزد خود به‌طور امانت نگاهداشته يا نزد ثالثى امانت گذارد و در هر دو صورت مخارج و هر نقص و عيب به‌عهده ارسال‌کننده خواهد بود.


اگر ارسال‌کننده و يا مرسل‌اليه در مدت مناسبى تکليف مال‌التجاره را معين نکند متصدى حمل و نقل مى‌تواند مطابق مادهٔ ۳۶۲ آن را به‌ فروش برساند.

مادهٔ ۳۸۵

اگر مال‌التجاره در معرض تضييع سريع باشد و يا قيمتى که مى‌توان براى آن فرض کرد با مخارجى که براى آن شده تکافو ننمايد متصدى حمل و نقل بايد فوراً مراتب را به اطلاع مدعى‌العموم بدايت محل يا نماينده او رسانيده و با نظارت او مال را به فروش رساند.


در مورد مدعى‌العموم بدايت به زيرنويس مادهٔ (۳۷۲) همين قانون مراجعه شود.


حتى‌المقدور ارسال‌کننده و مرسل‌اليه را بايد از اينکه مال‌التجاره به فروش خواهد رسيد مسبوق نمود.

مادهٔ ۳۸۶

اگر مال‌التجاره تلف يا گم شود متصدى حمل و نقل مسئول قيمت آن خواهد بود مگر اينکه ثابت نمايد تلف يا گم شدن مربوط به جنس خود مال‌التجاره يا مستند به تقصير ارسال‌کننده و يا مرسل‌اليه و يا ناشى از تعليماتى بوده که يکى از آنها داده‌اند و يا مربوط به حوادثى بوده که هيچ متصدى مواظبى نيز نمى‌توانست از آن جلوگيرى نمايد قرارداد طرفين مى‌تواند براى ميزان خسارت مبلغى کمتر يا زيادتر از قيمت کامل مال‌التجاره معين نمايد(۱) .


(۱ز قانون مدنى مصوب ۱۳۱۳:

مادهٔ ۵۱۶ - تعهدات متصديان حمل و نقل اعم از اينکه از راه خشکى يا آب يا هوا باشد براى حفاظت و نگهدارى اشيائى که به آنها سپرده مى‌شود همان است که براى امانت‌داران مقرر است بنابراين در صورت تفريط يا تعدى مسئول تلف يا ضايع شدن اشيائى خواهند بود که براى حمل به آنها داده مى‌شود و اين مسئوليت از تاريخ تحويل اشياء به آنان خواهد بود.


مادهٔ ۵۱۷ - مفاد مادهٔ ۵۰۹ در مورد متصديان حمل و نقل نيز مجرى خواهد بود.


مادهٔ ۵۰۹ - در اجاره حيوان ممکن است شرط شود که اگر موجر در وقت معين محمول را به مقصد نرساند مقدار معينى از مال‌الاجاره کم شود.


به رأى وحدت رويه شماره ۲۹ مورخ ۲۸/۸/۱۳۶۳ هيئت عمومى ديوان‌عالى کشور در همين مجموعه مراجعه شود.

مادهٔ ۳۸۷

در مورد خسارات ناشيه از تأخير تسليم يا نقص يا خسارات بحرى (آواري) مال‌التجاره نيز متصدى حمل و نقل در حدود مادهٔ فوق مسئول خواهد بود. خسارات مزبور نمى‌تواند از خساراتى که ممکن بود در صورت تلف شدن تمام مال‌التجاره حکم به آن شود تجاوز نمايد مگر اينکه قرارداد طرفين خلاف اين ترتيب را مقرر داشته باشد.

مادهٔ ۳۸۸

متصدى حمل و نقل مسئول حوادث و تقصيراتى است که در مدت حمل و نقل واقع شده اعم از اينکه خود مباشرت به حمل و نقل کرده و يا حمل و نقل‌کننده ديگرى را مأمور کرده باشد. بديهى است که در صورت اخير حق رجوع او به متصدى حمل و نقلى که از جانب او مأمور شده محفوظ است (به رأى اصرارى ۳ - ۲۲/۲/۱۳۷۷ مندرج در همين مجموعه مراجعه شود.).

مادهٔ ۳۸۹

متصدى حمل و نقل بايد به محض وصول مال‌التجاره مرسل‌اليه را مستحضر نمايد.

مادهٔ ۳۹۰

اگر مرسل‌اليه ميزان مخارج و ساير وجوهى را که متصدى حمل و نقل بابت مال‌التجاره مطالبه مى‌نمايد قبول نکند حق تقاضاى تسليم مال‌التجاره را نخواهد داشت مگر اينکه مبلغ متنازع فيه را تا ختم اختلاف در صندوق عدليه امانت گذارد.

مادهٔ ۳۹۱

اگر مال‌التجاره بدون هيچ قيدى قبول و کرايه آن تأديه شود ديگر برعليه متصدى حمل و نقل دعوى پذيرفته نخواهد شد مگر در مورد تدليس يا تقصير عمده به‌علاوه متصدى حمل و نقل مسئول آوارى غير ظاهر نيز خواهد بود در صورتى‌که مرسل‌اليه آن آوارى را در مدتى که مطابق اوضاع و احوال رسيدگى به مال‌التجاره ممکن بود به‌عمل آيد و يا بايستى به‌عمل آمده باشد مشاهده کرده و فوراً پس از مشاهده به متصدى حمل و نقل اطلاع دهد در هرحال اين اطلاع بايد منتها تا هشت روز بعد از تحويل گرفتن مال‌التجاره داده شود.

مادهٔ ۳۹۲

در هر موردى‌که بين متصدى حمل و نقل و مرسل‌اليه اختلاف باشد محکمه صلاحيتدار محل مى‌تواند به تقاضاى يکى از طرفين امر دهد مال‌التجاره نزد ثالثى امانت گذارده شده و يا لدى‌الاقتضاء فروخته شود در صورت اخير فروش بايد پس از تنظيم صورت‌مجلسى حاکى از آنکه مال‌التجاره در چه حال بوده به‌عمل آيد.


به‌وسيله پرداخت تمام مخارج و وجوهى که بابت مال‌التجاره ادعا مى‌شود و يا سپردن آن به صندوق عدليه از فروش مال‌التجاره مى‌توان جلوگيرى کرد.

مادهٔ ۳۹۳

نسبت به دعوى خسارت برعليه متصدى حمل و نقل مدت مرور زمان (به زيرنويس مادهٔ ۹۹ همين قانون مراجعه شود.) يک سال است - مبداء اين مدت در صورت تلف يا گم‌شدن مال‌التجاره و يا تأخير در تسليم روزى است که تسليم بايستى در آن روز به‌عمل آمده باشد و در صورت خسارات بحرى (آواري) روزى که مال به‌ مرسل‌اليه تسليم شده.

مادهٔ ۳۹۴

حمل و نقل به‌وسيله پست تابع مقررات اين باب نيست.