اهميت طرح‌هاى تحقيقاتى (اهداف، تشکيلات، مقررات و عملکرد)

۱. دايرهٔ تحقيقات


۲. اداره کل مطالعات و برنامه‌ها


۳. مرکز تحقيقات و برنامه‌ريزى درسى


۴. دفتر تحقيقات و برنامه‌ريزى درسى


۵. سازمان پژوهشى و نوسازى آموزشى


۶. سازمان پژوهشى و برنامه‌ريزى آموزشى.

شوراى تحقيقات وزارت آموزش و پرورش

به‌منظور نظام دادن به امور پژوهشى در اين وزارتخانه در تاريخ ۹/۱۲/۱۳۶۷ شورائى با نام شوراى تحقيقات وزارت آموزش و پرورش به‌وجود آمد. اين شورا که به رياست وزير، عضويت تنى چند از معاونان و مسئولان پژوهشى و برنامه‌ريزى و استادان دانشگاه و صاحبنظر در امر پژوهش تشکيل شد مأموريت يافت تا در موارد زير اقدام کند:


۱. تعيين سياست‌هاى اجرائى پژوهش در وزارت آموزش و پرورش


۲. تعيين اولويت‌هاى طرح‌هاى پژوهشى


۳. تعيين ضوابط براى تصويب و اجراء طرح‌هاى پژوهشى


۴. تصويب طرح‌هاى پژوهشى


۵. تشخيص اعتبارات پژوهشى بين واحدها


۶. هدايت و نظارت بر طرح‌هاى تحقيقاتى


۷. بررسى راه‌هاى گسترش فرهنگ تحقيق در وزارت آموزش و پرورش و جلب مشارکت محققان در تهيه و اجراء طرح‌هاى تحقيقاتى.


علاوه بر شوراى تحقيقات، کميسيون تخصصى با شرکت استادان تعليم و تربيت و روش تحقيق به‌منظور بررسى فنى و تخصصى طرح‌هاى پژوهشى به‌وجود آمد. در اوايل سال ۱۳۶۹ به پيشنهاد شوراى تحقيقات، مرکز تحقيقات آموزشى تأسيس و مسئوليت دبيرخانه و اجراء مصوبات شورا برعهده اين مرکز گذارده شد. به‌منظور گسترش فرهنگ تحقيق در استان‌ها و اجراء طرح‌هاى پژوهشى در مناطق آموزشى کشور در آبان ماه ۱۳۶۹ با تصويب شوراى تحقيقات مرکزي، شوراى تحقيقات استان‌ها مرکب از مديرکل، چند تن از معاونان وى و چند صاحبنظر دانشگاهى و محقق تأسيس شد و اولين بار در تشکيلات ادارى استان‌ها، کارشناس تحقيقات پيش‌بينى گرديد. وظايف اساسى اين شورا عبارت بود از:


۱. تعيين عناوين و اولويت‌هاى پژوهشى استان


۲. گسترش فرهنگ پژوهشى در ميان کارکنان آموزش و پرورش استان


۳. دانش‌افزائى محققان


۴. بررسى طرح‌هاى تحقيقاتى استان براساس ضوابط مصوب


۵. تصويب طرح‌ها به تناسب اختيار و نظارت بر اجراء طرح‌ها.


به‌منظور گسترش تحقيق در معاونت‌هاى وزارت آموزش و پرورش و دفاتر ستادى و مشارکت جدى کارشناسان در امر تحقيق، به پيشنهاد شوراى تحقيقات در هريک از معاونت‌ها، کميته‌اى با عنوان کميته تحقيقاتى معاونت با شرکت معاون وزير و چندتن از کارشناسان و محققان و صاحبنظران تعليم و تربيت تشکيل شد که وظايف عمدهٔ هريک عبارت بود از:


۱. تعيين عناوين و اولويت‌هاى تحقيقاتى حوزه معاونت


۲. گسترش فرهنگ تحقيق در معاونت


۳. تصويب طرح‌هاى تحقيقاتى مورد نياز معاونت


۴. نظارت بر اجراء به تناسب اختيار


۵. همکارى با شوراى تحقيقات مرکزى.

سياست‌هاى کلى پژوهش در وزارت آموزش و پرورش از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۷-هشت سال تلاش

۱. توجه به تحقيقات کاربردي، به‌ويژه تحقيقات مربوط به سياست‌هاى آموزش رسمى و غيررسمى و استفاده از نتايج آن در سياستگذارى‌ها و تصميم‌گيرى‌ها


۲. ايجاد و تقويت توان تحقيقاتى در واحدهاى ستادى و استان‌ها


۳. اهتمام در به‌کارگيرى امکانات پژوهشى دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالى و ايجاد زمينه مناسب براى مشارکت فعال دانشگاهيان در اجراء طرح‌هاى تحقيقاتى در آموزش و پرورش


۴. سازماندهى و ايجاد نظام تحقيقاتى در مجموعه واحدهاس ستادي، ادارات کل استان‌ها و سازمان‌هاى وابسته به وزارت آموزش و پرورش.

ملاحظات کلى

هرچند نهادينه‌شدن امر تحقيق در وزارت آموزش و پرورش، تخصيص بودجه بيشتر بدين امر، اجراء طرح‌هاى متعدد تحقيقاتى و استفاده از صاحبنظران و محققان کشور در آموزش و پرورش و تشکيل پژوهشکده تعليم و تربيت از اقدامات مهم و مؤثر و در خور تقدير است، وجود صدها مسئلهٔ مهم مربوط به دانش‌آموزان، خانواده‌ها، معلمان، مربيان، مديران، برنامه‌ها، روش‌ها، کتاب‌هاى درسى و غيره در ۶۳ منطقه آموزشى و هزاران روستا، اقدامات گسترده‌تر و فراگيرترى را مى‌طلبد. در اين زمينه لازم است به موارد زير بيش از پيش توجه شود:


۱. تقويت اين باور در جامعه فرهنگيان که به کمک تحقيق و داده‌هاى پژوهشى مى‌توان بازدهى و ثمربخشى دستگاه آموزش و پرورش را بيشتر و به رشد کمى و کيفى تعليم و تربيت کمک کرد.


۲. از طرق ممکن مديران و تصميم‌گيرندگان آموزش و پرورش را با يافته‌هاى پژوهشى آشنا نمود و آنان را به‌کار برد اين يافته‌ها علاقه‌مند ساخت.


۳. در برنامه‌هاى تربيت‌معلم و دوره‌هاى ضمن خدمت کارکنان آموزش و پرورش دروسى در زمينه پژوهش منظور گردد و در ارزشيابى و ارتقاء معلمان به مطالعات و تحقيقات انجام شده آنان امتياز بيشترى داده شود.


۴. براى معلمان و کارشناسان پژوهنده فرصت‌هاى مطالعاتى داخل و خارج از کشور پيش‌بينى گردد.


۵. مسائل آموزشى و پرورشى در سطح کشور و مناطق و مدارس احصاء گرديده و پژوهش‌هاى مربوط به اهم مسائل مبتلا به مدارس در اولويت قرار گيرد.


۶. با استفاده از نظام تشويقي، پژوهشگران بيشترى جذب شده و تسهيلات مالى و اجراء لازم براى آنان فراهم شود.


۷. در تربيت و استخدام پژوهشگران آموزش و پرورش در سطح کارشناسى ارشد و دکترى و اختصاص رديف‌هاى استخدامى بدين منظور اقدام جدى صورت گيرد.


۸. در اجراء طرح‌هاى تحقيقاتى و ارائه يافته‌هاى آنان با وزارت فرهنگ و آموزش عالي، دانشگاه‌ها و ساير سازمان‌هاى تحقيقاتى هماهنگى و همکارى بيشترى به‌عمل آيد و انتخاب پايان‌نامه‌هاى کارشناسى ارشد و دکترى دانشکده‌هاى علوم تربيتى اغلب به عناوين پژوهشى وزارت آموزش و پرورش اختصاص يابد.


۹. پژوهشکده‌هاى تعليم و تربيت، آموزش و پرورش استثنائي، خانواده و غيره به‌صورت يک پژوهشگاه به فعاليت خود ادامه داده و هماهنگى لازم بين واحدهاى تحقيقاتى وزارت آموزش و پرورش صورت گيرد.


۱۰. استفاده از داده‌هاى پژوهشى در شوراهاى مختلف وزارت آموزش و پرورش در برنامه‌ريزى‌ها و به‌هنگام سخنرانى مديران و کارشناسان مورد توجه و تأکيد قرار گيرد و در تفسير برنامه‌ها، سياست‌ها و ساختار آموزشى و ادارى آموزش و پرورش به پژوهش‌هاى مختلف اهميت لازم داده شود.