آئين‌نامه بهداشت مدارس

اين آئين‌نامه را اداره کل تغذيه و هماهنگى بهداشت مدارس تهيه کرده است:


- مادهٔ ۱:

محلى که براى احداث مدرسه درنظر گرفته مى‌شود بايد ضمن نزديک‌بودن به مسير وسايل نقليه عمومى و بهره‌‌مندى از آب، برق، تلفن، سيستم جمع‌آورى زباله و فاضلاب، از کارخانجات، خطوط راه‌آهن، شاهراه‌ها و اتوبان، بيمارستان، گورستان، کشتارگاه دامداري، مرغداري، دباغ‌خانه، محل انباشت زباله و کود، مراکز پر سر و صدا و پر رفت و آمد و ساير مراکزى که ايجاد مزاحمت، دود، بو و گردو غبار و سر و صدا مى‌نمايد، به‌دور باشد.


- تبصرهٔ ۱:

در صورتى‌که احداث مدرسه در نزديک محيط‌هاى ذکر شده در مادهٔ ۱ اجتناب‌ناپذير و اجبارى است، مدرسه بايد حداقل ۵۰۰ متر با مراکز فوق فاصله داشته باشد.


- مادهٔ ۲:

در طرح اوليه ساختمان مدارس بايد تعداد دانش‌آموزان و توسعه برنامه‌هاى آموزشى و پرورشى در نظر گرفته شود، براين اساس حداقل متراژ به ازاء هر دانش‌آموز ۶ تا ۸ مترمربع است.


- تبصرهٔ ۱:

حداقل مساحت زمين لازم براى ايجاد يک مدرسه روستائى يا شهرى بدون توجه به حداقل تعداد دانش‌آموزان ۱۰۰۰ مترمربع مى‌باشد.


- تبصرهٔ ۲:

در مورد مدارس حرفه‌‌اى و شبانه‌روزى علاوه بر مقدار زمين لازم بايد زمين کافى جهت احداث سالن چندمنظوره، کارگاه، آزمايشگاه، انبار، خوابگاه، سالن غذاخوري، آشپزخانه و اتاق کمک‌هاى اوليه و خدمات بهداشتى درنظر گرفته شود.


- مادهٔ ۳:

حداقل بناى لازم براى امور بهداشتى يک واحد آموزشى عبارتند از:


- سرويس‌هاى بهداشتى (توالت، دستشوئي، آبخوري، بوفه) برطبق ضوابط.


- اتاق خدمات بهداشتى و کمک‌هاى اوليه به مساحت حداقل ۹ مترمربع.


- مادهٔ ۴:

براى هر دانش‌آموز در کلاس ۵/۱ مترمربع سطح در نظر گرفته شود. به‌طور کلى فضاى لازم براى هر دانش‌آموز ۵/۴ مترمکعب است، لذا حداقل ارتفاع اتاق‌ها از ۳ متر کمتر نباشد.


- مادهٔ ۵:

سطوح ديوار کلاس‌ها بايد داراى رنگ روشن و مات باشد، ديوار اتاق‌هاى غذاخوري، آشپزخانه، بوفه و کارگاه و آزمايشگاه بايد قابل شستشو باشد.


- مادهٔ ۶:

کف کلاس‌ها، راهروها، پله‌ها بايد قابل شستشو، بدون درز بوده و لغزنده و مرطوب نباشد.


- مادهٔ ۷:

سقف کلاس‌ها بايستى صاف، بدون درز و شکاف بوده و از نظر انعکاس نور به رنگ روشن باشد.


- مادهٔ ۸:

استفاده از نور طبيعى براى روشنائى مدارس مورد تأکيد است.


- مادهٔ ۹:

سطوح نورده پنجره‌ها بهتر است ۱۵ الى ۲۰ درصد کف کلاس باشد. چنانچه نور مستقيماً وارد کلاس مى‌شود بايد از سپرهاى منحرف‌کننده نور استفاده گردد.


- مادهٔ ۱۰:

در مورد کلاس‌هاى شبانه‌روزى و يا کلاس‌هائى که اجباراً از نور مصنوعى استفاده مى‌نمايند، حداقل ميزان نور بايد ۲۰ فوت کندل باشد و از حيث رنگ و خصوصيات طيفى هرقدر به نور خورشيد نزديکتر باشد بهتر است. به‌علاوه پخش روشنائى در تمام جهات بايد يکنواخت باشد.


- مادهٔ ۱۱:

ميزان نور در آزمايشگاه، کارگاه‌ها بايد متناسب با نوع کار و حدود ۳۰ فوت کندل باشد.


- مادهٔ ۱۲:

تابلو يا تخته مخصوص نوشتن بايد در محل مناسبى که نور کافى به آن رسيده و در معرض ديد دانش‌آموزان باشد قرار گيرد و بهتر است به رنگ سبز تيره تهيه شود. فاصله تخته تا اولين رديف دانش‌آموزان از ۵/۲ متر کمتر نباشد.


- مادهٔ ۱۳:

استفاده از مصالح صحيح ساختمانى و مصالحى که صدا را به مقدار زيادى کاهش مى‌دهد مثل عايق‌هاى صوتي، نصب شيشه‌هاى دوجداره در پنجره‌ها مى‌تواند به نسبت زيادى در کاهش صوت مؤثر باشند.


- تبصرهٔ ۱:

محل فعاليت‌هاى مولد صدا مثل کارگاه‌ها، سالن ورزشى و نظاير آن بايد از محيط آموزشى فاصله داشته باشد تا مزاحمتى براى کلاس‌هاى درس به‌وجود نياورد.


- مادهٔ ۱۴:

در مورد تأمين گرماى کلاس‌ها نبايد گازهاى حاصل از سوخت دستگاە‌هاى مولد حرارت به فضاى کلاس وارد گردد و هم‌چنين خطر آتش‌سوزى نداشته باشند و فضاى کلاس را به‌طور يکنواخت گرم نمايند.


- مادهٔ ۱۵:

درجه حرارت مناسب کلاس بين ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتيگراد و ميزان رطوبت نبايد کمتر از ۳۰ درصد باشد.


- تبصرهٔ ۱:

در مناطقى که اتلاف انرژى حرارتى مهم و مؤثر نيستند و تهويه متقابل مسئله اساسى است طرح و تنظيم نقشه ساختمان بايد به‌نحوى صورت گيرد که پنجره‌ها رو به نسيم معمول منطقه باز شوند.


- مادهٔ ۱۶:

کلاس‌هاى دانش‌آموزان خردسال حتى‌المقدور بايد در طبقات پائين‌تر ساختمان منظور شود.


- مادهٔ ۱۷:

حداکثر ارتفاع پله در مدرسه ۱۸ سانتى‌متر و حداقل عرض آن ۳۰ سانتى‌متر باشد.


- مادهٔ ۱۸:

درب و پنجره‌هاى مشرف به فضاى خارج بايد به تور سيمى مجهز باشد و پنجره‌هاى طبقات فوقانى مشرف به پرتگاه بايد داراى نرده محافظ باشد.


- مادهٔ ۱۹:

ايجاد هرگونه بالکن يا تراس مرتبط با کلاس ممنوع است.


- مادهٔ ۲۰:

در آموزشگاه‌هاى شبانه‌روزى مساحت اتاق خواب بايد مطابق استانداردهاى بهداشتى براى يک نفر حداقل ۷ مترمربع و به ازاء هر نفر اضافى ۵ مترمربع در نظر گرفته شود.


- تبصرهٔ ۱:

حداکثر تعداد تخت در هر اتاق عمومى نبايستى بيش از ۸ تخت باشد.


- مادهٔ ۲۱:

آب مورد مصرف آموزشگاه بايد مورد تأييد اداره بهداشت محيط باشد.


- تبصرهٔ ۱:

در روستاهائى که لوله‌کشى آب دارند، سازمان مسئول تأمين آب روستا مکلف است انشعاب مخصوص جهت مدارس در نظر بگيرد. اين انشعابات بايد براى سرويس‌دهى به توالت‌ها، دستشوئى و آبخورى تعبيه گردد.


- تبصرهٔ ۲:

در مدارسى که فاقد لوله‌کشى آب است، با استفاده از منبع قابل بهسازى آب تهيه گردد. ميزان آب مورد نياز شرب و ساير مصارف براى هر دانش‌آموز ۱۵ تا ۳۰ ليتر در نظر گرفته شود. براى شبانه‌روزى‌ها حداقل ميزان آب مصرفى ۱۰۰ ليتر براى هر نفر مى‌باشد.


- مادهٔ ۲۲:

محل آبخورى بايد داراى شرايط زير باشد:


- کف محوطه آبخورى قابل شستشو و داراى شيب کافى و مناسب به‌طرف مجراى فاضلاب باشد.


- ديوار اطراف آبخورى از جنس قابل شستشو (نظير کاشي، موزائيک، سيمان) باشد.


- آبخورى عمومى دانش‌آموزان بايد حتى‌المقدور به‌وسيله شيرهاى فواره‌اى يا آبسردکن به نسبت حداقل براى هر ۷۵ نفر يک واحد و ارتفاع آن نسبت به سن استفاده‌کنندگان از سطح زمين بايد بين ۷۵ تا ۱۰۰ سانتى‌متر باشد.


- مادهٔ ۲۳:

نحوه دفع فاضلاب توالت‌ها بايستى مورد تأييد اداره کل بهداشت محيط باشد.


- مادهٔ ۲۴:

در مدرسه به ازاء هر ۵۰ نفر دانش‌آموز حداقل يک مستراح در نظر گرفته شود.


- مادهٔ ۲۵:

در هر مدسه به ازاء هر ۷۵ نفر دانش‌آموز يک دستشوئى منظور گردد.


- تبصرهٔ ۱:

استفاده از دستشوئى به‌عنوان آبخورى و بالعکس به‌هيچ‌وجه مجاز نيست و ضرورت دارد حتى آبخورى‌ها در نزديکى محل توالت احداث نشود.


- مادهٔ ۲۶:

حجم چاه فاضلاب و توالت به ازاء هر دانش‌آموز ۲۰ ليتر گنجايش در سال در نظر گرفته شود.


- مادهٔ ۲۷:

دستشوئى‌ها بايد در ارتفاع ۶۰ تا ۷۵ سانتى‌متر از زمين نصب گردد.


- تبصرهٔ ۱:

شير دستشوئى‌ها بايد نسبت به لبه کاسه دستشوئى بلندتر نصب گردد.


- مادهٔ ۲۸:

تأمين روشنائى و تهويه سرويس‌هاى بهداشتى و توالت‌ها ضرورت دارد و بهتر است که به‌وسيله لوله‌هاى هواکش و هواکش الکتريکى نسبت به تهويه مناسب توالت‌ها اقدام گردد.


- مادهٔ ۲۹:

کليه کلاس‌ها، راهروها، قسمت‌هاى اداري، خوابگاه، نهارخورى‌ها، آشپزخانه‌ها، توالت‌ها، دستشوئى‌ها، سالن ورزشي، کارگاه و آزمايشگاه بايد داراى زباله‌دان بهداشتى درب‌دار ضدزنگ با ظرفيت مناسب باشند و روزانه تخليه و به‌موقع شستشو و تميز گردند.


- مادهٔ ۳۰:

ميز و نيمکت، صندلى و ساير لوازمى که مورد استفاده دانش‌آموزان قرار مى‌گيرد بايد متناسب با قد و راست يا چپ‌دست‌ بودن دانش‌آموزان تهيه و ساخته شود.


- مادهٔ ۳۱:

کليه آموزشگاه‌ها بايد مجهز به وسايل اطفاء حريق و راه عبور اضطرارى باشند.


- مادهٔ ۳۲:

انبارى و موتورخانه به‌منظور پيشگيرى از آتش‌سوزى از تهويه مناسب برخوردار باشد.


- مادهٔ ۳۳:

براى دفع فاضلاب در مناطقى که سيستم عمومى جمع‌آورى فاضلاب وجود ندارد مى‌توان با حفر چاه‌هاى جاذب، فاضلاب مدارس را دفع کرد.


- مادهٔ ۳۴:

به‌منظور جلوگيرى از ايجاد گرد و غبار و آب راکد کف محوطه مدرسه با آسفالت يا بتون مفروش گردد.


- مادهٔ ۳۵:

با اجراء صحيح سيم‌کشى خطر برق‌گرفتگى را بايد کاهش داده و پريزهاى برق بلااستفاده بايد قطع شود و پريزهاى بدون محافظ در دسترس دانش‌آموزان نباشد.


- مادهٔ ۳۶:

وجود جعبه کمک‌هاى اوليه با ملزومات کافى در هر مدرسه لازم است.


- مادهٔ ۳۷:

لازم است نقشه ساختمان مدارس از نظر معيارهاى بهداشتى به تأييد کارشناسى بهداشت آموزش و پرورش استان يا اداره کل بهداشت محيط سازمان منطقه‌اى بهدارى برسد.