ادامه تحصيل معلمان در دانشگاە‌ها

طبق مصوبه شوراى عالى برنامه‌ريزى در سال ۱۳۶۷، ۸۰ درصد ظرفيت رشته‌هاى علوم تربيتى در دورهٔ کارشناسى به آموزگاران اختصاص يافته است. امکان ادامهٔ تحصيل معلمان در دانشگاه‌ها و مدارس عالى کشور از يکسو و برقرارى مأموريت تحصيل تمام‌وقت و نيمه‌وقت موجب شد که از سال ۱۳۶۸ تا پايان ۱۳۷۳ بيش از ۲۶ هزار نفر از کارکنان آموزش و پرورش از مأموريت تحصيلى استفاده کنند. از اين تعداد حدود ۲۳ هزار نفر در دورهٔ کارشناسي، ۹۲۷ نفر در دورهٔ کارشناسى ارشد و ۱۷۷ نفر در دورهٔ دکترا تحصيل مى‌کنند.


علاوه بر دانشگاه‌هاى دولتي، دانشگاه آزاد نيز پذيراى تعداد زيادى از معلمان براى ادامهٔ تحصيل بوده است. از سال‌هاى ۶۴ تا ۷۴ حدود ۵۰ هزار و ۸۶۴ نفر از فرهنگيان از دوره‌هاى کاردانى و کارشناسى استفاده کرده‌اند.


در تاريخ ۳۰/۷/۱۳۷۰ براساس مصوبه شوراى عالى انقلاب فرهنگي، وزارت فرهنگ و آموزش عالى موظف گرديد تا ۲۰ درصد از ظرفيت دوره‌هاى دکترى خود را به پذيرفته‌شدگان ساير دستگاه‌ها از جمله وزارت آموزش و پرورش اختصاص دهد که اين مصوبه متأسفانه با ضوابطى که براى ادامه تحصيل قبول‌شدگان وضع گرديد با مشکل مواجه شده است. هم‌اکنون تعدادى از کارکنان آموزش و پرورش در دانشگاه آزاد اسلامى در دوره‌هاى کارشناسى ارشد و دکترى به تحصيلات خود ادامه مى‌دهند.

آموزش‌هاى کوتاه‌مدت فرهنگيان

به‌منظور ايجاد تخصص و دانش‌افزائي، دوره‌هاى کوتاه‌مدت ضمن خدمت تشکيل گرديده است. براساس آمار وزارت آموزش و پرورش از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۶، ۱۶۸ هزار و ۵۳۰ نفر از دبيران در دوره‌هاى کوتاه‌مدت آموزشى و ۵۶۰ هزار و ۵۷۸ نفر از کارکنان آموزش و پرورش در کارگاه‌هاى آموزشى و گردهمائى شرکت کرده‌اند.


آمار فوق و مطالعات انجام‌شده در اين زمينه حاکى از آن است که على‌رغم رشد مراکز تربيت‌معلم و دبير طى دست‌کم هفتاد سال و توسعه آموزش‌هاى ضمن خدمت و وضع قانون‌هاى متعدد در مورد تربيت و تأمين معلمان، هنوز يکى از مشکلات اساسى و مهم وزارت آموزش و پرورش کمبود کادر آموزشى واجد صلاحيت و مورد نياز دوره‌هاى مختلف تحصيلى در شهرها و روستاهاى کشور است.


در اين امر عوامل متعددى دخالت دارند، از جمله:


- افزايش جمعيت و جوانى جمعيت و مهاجرت از روستاها به شهرها که نظام برنامه‌ريزى تربيت و تأمين معلمان را با اختلال مواجه کرده است


- استقبال از تحصيل در شهرها و روستاهاى کشور


- مکانيزم برنامه‌ريزى توسعه و عدم استفادهٔ بهينه از آمار و اطلاعات و تحقيقات


- عدم تناسب فارغ‌التحصيلان دانشسراها و مراکز تربيت‌معلم و دانشکده‌هاى تربيت دبير با نيازهاى همه‌سالهٔ مناطق آموزشى


- کاهش تدريجى ظرفيت دانشگاه‌ها در رشته‌هاى دبيرى و به‌کارگيرى بيشتر امکانات علمى و فيزيکى دانشگاه‌ها از جمله دانشگاه تربيت‌معلم در دوره‌هاى بالاتر از کارشناسى (دبيرى)


- فقدان جاذبه‌هاى لازم براى ورود به خدمت معلمى


- نظام استخدامى و بوروکراسى (ديوان سالاري) ناشى از آن در استخدام و به‌کارگيرى فارغ‌التحصيلان رشته‌هاى دبيرى و داوطلبان معلمى


- نظام توزيع و نقل و انتقالات معلمان


- کمبود آموزگاران و دبيران شايسته و علاقه‌مند و آگاه به شيوه‌هاى برخورد مطلوب با دانش‌آموزان ماهر در امر تدريس و فرآيند ياددهى و يادگيرى


- ملاحظات کلى در مورد آموزش ضمن خدمت.


براى مطالعه بيشتر به مقاله ”سياست‌ها و تدابير لازم براى جذب، تربيت و نگهدارى معلمان“ در فصلنامه مديريت در آموزش و پرورش؛ ش ۱، ۱۳۷۰ نوشتهٔ نگارنده مراجعه شود.


گرچه با برنامه‌ريزى‌هاى انجام‌شده تعداد بسيارى از آموزگاران، دبيران، مربيان، معاونان، مديران و کارکنان ادارى آموزش و پرورش مى‌توانند در دوره‌هاى کوتاه‌مدت و درازمدت شرکت کنند، اما افزايش کارکنان وزارت آموزش و پرورش و ضرورت دانش‌افزائى و افزايش مهارت افرادى که در اين سازمان کار مى‌کنند، ايجاب مى‌کند که موارد زير مورد توجه جدى قرار گيرد:


۱. تشکيل انستيتو مديريت و برنامه‌ريزى آموزشى براى تربيت مديران و کارشناسان رده‌هاى مختلف مديريت آموزش و پرورش


۲. بررسى نيازهاى کارکنان ادارى و آموزشى و طراحى دوره‌هاى مختلف آموزشى متناسب با نيازهاى آنان


۳. تهيه، تأليف و انتشار کتاب‌هاى مناسب براى دوره‌هاى مختلف آموزشى


۴. اختصاص مراکز خاص آموزش ضمن خدمت مجهز به امکانات و تجهيزات کامل آموزشى و شبانه‌روزى در هر منطقه


۵. تربيت و تأمين مدرسان دوره‌هاى مختلف آموزش ضمن خدمت از طريق دانشگاه‌هاى مختلف کشور


۶. استفاده از روش‌هاى آموزش حضوري، غيرحضوري، نيمه‌حضورى و خود‌آموزى و آموزش از راه دور با استفاده از وسايل ارتباط جمعى.


اختصاص مراکز تربيت‌معلم به مراکز عالى ضمن خدمت فرهنگيان و تربيت نيروى انسانى مورد نياز اين وزارتخانه مهمترين اقدامى است که بايد به‌صورت گسترده صورت گيرد.